Khai giảng ở Pháp: Tối giản để tôn trọng người học

Bài viết dưới đây là chia sẻ của thầy Lê Khánh Tuấn, giảng viên cao cấp Trường Đại học Sài Gòn, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ GD-ĐT.

Mới đây, tôi đưa cháu nội tới trường trong ngày đầu năm học tại một trường ở Paris, Pháp. Trải nghiệm ấy để lại nhiều ấn tượng và gợi cho tôi một câu hỏi: Liệu Việt Nam có thể hướng đến một cách tổ chức ngày khai giảng tối giản, nhân văn và tập trung hơn vào người học?

Năm học 2026-2027 ở Pháp bắt đầu từ ngày 1/9. Từ sáng sớm, cổng trường đã rộn ràng người qua lại. Ở các lớp nhỏ, nhiều trẻ được cả bố và mẹ đưa đến trường; một số gia đình còn có ông bà đi cùng. Không khí trang trọng nhưng nhẹ nhàng, giống một ngày hội mà cả trẻ em và người lớn đều háo hức đón chờ.

Điều gây ấn tượng đầu tiên với tôi là cách nhà trường đón học sinh: đơn giản, thậm chí tối giản. Ngoài danh sách lớp được niêm yết, trước mỗi lớp chỉ có một dòng chữ viết bằng phấn: “Chào mừng tất cả mọi người!”.

Dòng chữ viết bằng phấn có nghĩa “Chào mừng tất cả mọi người!” trên tấm bảng trong ngày khai giảng tại một trường mầm non ở Paris, Pháp. Ảnh: TGCC

Ở bậc mầm non, phụ huynh được vào lớp để giúp trẻ làm quen với môi trường mới. Sau vài lời chào hỏi, các em nhanh chóng bắt đầu những hoạt động theo sở thích như vẽ, ghép hình, nấu bếp, tập lau dọn nhà cửa...

Không sân khấu, không băng rôn, không phần lễ. Ngày đầu năm học diễn ra nhẹ nhàng và các em học sinh nhanh chóng bước vào những hoạt động đầu tiên của năm học.

Điều đáng chú ý, theo tôi, không chỉ nằm ở sự giản dị về hình thức mà còn ở cách sự giản dị ấy đặt người học vào vị trí trung tâm.

Thứ nhất, tập trung vào con người thay vì nghi thức.

Không có lễ đài, băng rôn, khẩu hiệu hay những bài phát biểu dài. Cũng không có các màn trình diễn văn nghệ. Trường học được trả về đúng chức năng của nó: nơi học tập, giao tiếp và đối thoại.

Học sinh bước vào lớp với cảm giác mình là chủ thể của hoạt động giáo dục, thay vì trở thành khán giả của một buổi lễ. Ngày đầu năm học vì thế không bị tách khỏi việc học mà trở thành một phần tự nhiên của quá trình học tập.

Thứ hai, giảm áp lực về hình thức và sự so sánh.

Điều tôi quan sát được ở ngôi trường này là ngày đầu năm học không đặt nặng việc trang trí, trình diễn hay tổ chức một sự kiện lớn. Khi những yếu tố ấy được giản lược, phụ huynh cũng ít chịu áp lực phải chuẩn bị cho con một ngày lễ đặc biệt.

Việc của bố mẹ đơn giản là đưa con đến trường. Ít hình thức hơn cũng có thể đồng nghĩa với ít áp lực hơn, ít sự so sánh về điều kiện giữa các gia đình, lớp học và nhà trường.

Thứ ba, bắt đầu năm học bằng hành động.

Giáo viên giới thiệu ngắn gọn những điều cần thiết về nội quy, mục tiêu năm học và cách ứng xử với nhau. Sau đó, học sinh bắt đầu ngay các hoạt động.

Thông điệp theo tôi khá rõ: vào trường là bắt đầu học và bắt đầu làm việc. Không cần một khoảng đệm giữa “ngày khai giảng” và “ngày học”. Cách khởi đầu ấy tạo cho trẻ tâm thế chủ động tham gia, thay vì chỉ ngồi nghe và chờ đợi.

 Thầy Lê Khánh Tuấn, giảng viên cao cấp Trường Đại học Sài Gòn.

Thứ tư, gợi một cách tiếp cận đề cao tính bình đẳng và trung lập.

Ở góc nhìn của tôi, sự giản dị trong cách tổ chức ngày đầu năm học cũng gợi đến những giá trị như bình đẳng, trung lập và thế tục vốn có vị trí quan trọng trong đời sống cộng hòa của Pháp.

Khi các yếu tố mang tính trình diễn được tiết giảm, sự chú ý được chuyển về học sinh và các hoạt động giáo dục. Mọi em bước vào lớp với tư cách người học, thay vì được phân biệt bởi quy mô hay hình thức của một buổi lễ.

Tất nhiên, mỗi quốc gia có bối cảnh văn hóa, lịch sử và cách tổ chức giáo dục riêng. Việt Nam không nhất thiết phải sao chép cách làm của Pháp, cũng không nhất thiết phải bỏ lễ khai giảng.

Điều đáng suy nghĩ, theo tôi, là chúng ta có thể lựa chọn giữ lại những gì thực sự có ý nghĩa đối với học sinh và giảm bớt những hình thức không cần thiết.

Một ngày đầu năm học có thể vẫn trang trọng mà không nhất thiết phải cầu kỳ; vẫn có thể tạo cảm xúc mà không cần quá nhiều nghi thức. Quan trọng hơn, đó có thể là ngày mà học sinh cảm nhận rõ mình là nhân vật chính của trường học.