Năm học mới: Từ sắp xếp đến đảm bảo chất lượng đội ngũ nhà giáo

Những dãy lớp học hiện đại tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn (Điện Biên). Ảnh: Xuân Tư/TTXVN

Đây là giai đoạn chuyển dịch quan trọng với yêu cầu hành động quyết liệt để giải quyết dứt điểm những điểm nghẽn nội tại. Từ áp lực quy mô học sinh tăng đột biến, yêu cầu tinh gọn bộ máy qua sắp xếp trường lớp, đến bài toán nan giải về tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ và áp lực hành chính hình thức... tất cả đang được toàn ngành giáo dục nhận diện thẳng thắn và xử lý bằng các giải pháp căn cơ. 

Tổ chức tinh gọn, vận hành ổn định

Việc tái cấu trúc, sắp xếp lại mạng lưới các cơ sở giáo dục là một trong những trọng tâm lớn trước thềm năm học 2026 - 2027. Đây không chỉ nhằm tinh giản bộ máy hành chính mà quan trọng hơn là tối ưu hóa nguồn lực, tập trung đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dạy và học, bảo đảm sự chuyển giao diễn ra nhịp nhàng, không gây xáo trộn cho người học và phụ huynh.

Tại Hà Nội, năm học 2026 - 2027, toàn thành phố có quy mô giáo dục với hơn 2,3 triệu học sinh cùng hơn 120.000 cán bộ, giáo viên và nhân viên.  

Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội Nguyễn Văn Hiền, ngành giáo dục Thủ đô xác định phải chuyển dịch mạnh mẽ từ chủ trương sang hành động, từ vận động sang kết quả, từ tổng hợp số liệu thuần túy sang quản trị dữ liệu để hỗ trợ sát sao tới từng học sinh. Thực hiện định hướng đó, các trường học thuộc diện sáp nhập, tổ chức lại trên địa bàn Hà Nội đã và đang gấp rút hoàn tất những phần việc cuối cùng, bảo đảm đủ điều kiện vận hành ngay từ ngày đầu tiên của năm học mới.

Trường THCS Giảng Võ (phường Giảng Võ) được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba trường (THCS Giảng Võ trước đây, THCS Phan Chu Trinh và THCS Nguyễn Trãi) theo quyết định từ ngày 5/8/2026. 

Chỉ trong một tháng, nhà trường đã xử lý khối lượng công việc khổng lồ: Tái cơ cấu bộ máy, phân công nhân sự, rà soát 100% điều kiện an toàn phòng cháy chữa cháy, hệ thống điện và cơ sở vật chất. Nhà trường đón gần 1.400 học sinh đầu cấp với sự chuẩn bị kỹ lưỡng cả về điều kiện học tập lẫn tư vấn tâm lý, giúp học sinh và phụ huynh hoàn toàn yên tâm. Đối với phân hiệu đang trong lộ trình nâng cấp, các dự án đầu tư trang thiết bị hiện đại tiếp tục được triển khai theo đúng tiến độ.

Trường THCS Thái Thịnh (phường Đống Đa), sau khi sáp nhập và tổ chức lại, nhà trường có tổng cộng 2.325 học sinh và khoảng 95 cán bộ, giáo viên, nhân viên, chia làm hai điểm trường: Trụ sở chính trên phố Thái Thịnh (gần 1.800 học sinh) và phân hiệu tại đường Láng (khoảng 600 học sinh).  

Nhằm tránh xáo trộn và tạo không khí hoan hỷ cho học sinh, Hiệu trưởng Nguyễn Cao Cường cho biết trường chủ động lựa chọn phương án tổ chức Lễ khai giảng đồng thời tại cả hai điểm trường, giúp học sinh tham dự trọn vẹn tại chỗ mà không phải di chuyển.

Tại TP Hồ Chí Minh đã tinh gọn 32% đầu mối  quy mô giáo dục năm học 2026 - 2027 tiếp tục gia tăng mạnh mẽ với hơn 2,6 triệu học sinh tại 168 phường, xã, đặc khu. Riêng năm học này, tổng số học sinh dự kiến tăng 96.258 em (cao hơn nhiều so với mức tăng cơ học trung bình hằng năm từ 50.000 - 60.000 em), tạo nên gánh nặng rất lớn về áp lực trường lớp.

Để giải bài toán này, thành phố đã triển khai đồng bộ các giải pháp tái cấu trúc và phát triển hạ tầng. Đó là, chiến dịch "150 ngày đêm", tập trung tối đa nguồn lực cho chiến dịch thi đua hoàn thành 1.000 phòng học mới phục vụ năm học 2026 - 2027. Tính đến ngày 20/8/2026, đã có 49/53 dự án hoàn thành, đưa vào sử dụng 930/1.044 phòng học mới (đạt tỷ lệ 89,08%). Các dự án còn lại đang được gấp rút hoàn thiện để bổ sung quỹ phòng học cho các khu vực có độ gia tăng dân số cao.

Đi đôi với hạ tầng, Thành phố triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ người học như thực hiện chính sách miễn học phí, hỗ trợ sách giáo khoa, khám sức khỏe định kỳ cho học sinh và bổ sung đủ nguồn lực nhà giáo.

Đồng bộ giải pháp tháo gỡ "điểm nghẽn"

Tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ từ lâu đã là "điểm nghẽn" lớn của ngành giáo dục. Trước thềm năm học 2026 - 2027, toàn ngành vẫn thiếu hụt trầm trọng hơn 43.000 chỉ tiêu giáo viên. Thực trạng này thể hiện rõ qua sự đối lập gay gắt giữa hai khu vực.

Áp lực tăng dân số cơ học khiến quy mô lớp học tăng vọt tại các thành phố lớn và khu công nghiệp. Đơn cử như Hà Nội, năm học này đón thêm 37.800 học sinh, đồng nghĩa với việc phải mở mới hơn 1.000 lớp học, tạo áp lực khổng lồ lên hạ tầng và số lượng giáo viên đứng lớp. Tại vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số và hải đảo, tình trạng thiếu giáo viên diễn ra gay gắt ở các môn học mới theo Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 như Tin học, Công nghệ, Nghệ thuật (Âm nhạc, Mỹ thuật), Tự nhiên và Xã hội.

Nhằm tháo gỡ thực chất vấn đề này, Bộ GD&ĐT đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền các địa phương triển khai chuỗi giải pháp linh hoạt và mang tính đột phá.  

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết, việc sáp nhập, tinh gọn các cơ sở giáo dục quy mô nhỏ lẻ (đặc biệt là khối mầm non và tiểu học) giúp toàn quốc cắt giảm khoảng 32.000 vị trí cán bộ quản lý dôi dư (Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng). Ngành giáo dục đã phân loại, tổ chức bồi dưỡng cập nhật phương pháp sư phạm hiện đại để đưa lực lượng này trở lại công tác giảng dạy trực tiếp. Giải pháp kép này vừa giúp giảm chi phí vận hành bộ máy, vừa bổ sung ngay lập tức hàng chục nghìn giáo viên giàu kinh nghiệm cho các nhà trường.

Ngành giáo dục phối hợp cùng với địa phương áp dụng mô hình biệt phái, "dạy liên trường" và học liệu số.  

Tại các tỉnh miền núi có địa hình chia cắt phức tạp như Lâm Đồng, Điện Biên, Lào Cai, mô hình phân công giáo viên dạy liên trường, biệt phái cán bộ kết hợp với bài giảng điện tử dùng chung đã phát huy hiệu quả cao. Giáo viên các môn năng khiếu, ngoại ngữ, tin học được linh hoạt đảm nhiệm từ 2 đến 3 điểm trường lân cận. Phương thức này vừa đảm bảo học sinh vùng khó khăn được học đủ các môn theo Chương trình GDPT 2018, vừa tối ưu hóa năng suất lao động của đội ngũ hiện có.

Bộ GD&ĐT thúc đẩy các địa phương khẩn trương tuyển dụng hết chỉ tiêu biên chế được giao, đồng thời áp dụng linh hoạt cơ chế hợp đồng lao động theo các quy định mới của Chính phủ. Đối với giáo viên công tác tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, các địa phương ban hành nhiều chính sách ưu đãi như: Gia tăng phụ cấp thu hút, phụ cấp đặc thù, hỗ trợ nhà công vụ và chi phí đào tạo nâng chuẩn trình độ... giúp nhà giáo yên tâm gắn bó lâu dài với sự nghiệp trồng người.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, Nghị quyết 71-NQ/TW đặt ra những mục tiêu rất lớn cho giáo dục và đào tạo. Tuy nhiên, mọi đổi mới, mọi chiến lược dù tầm vóc đến đâu cuối cùng đều phải được thể hiện cụ thể trong từng lớp học, từng nhà trường và thông qua những con người cụ thể - đó chính là các thầy cô giáo và cán bộ quản lý giáo dục.  

Bộ trưởng khẳng định, ngành giáo dục xác định rõ trách nhiệm trong việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách đối với nhà giáo, trọng tâm là hoàn thiện Luật Nhà giáo và các văn bản hướng dẫn thi hành. Ngành sẽ nỗ lực cải thiện điều kiện làm việc, xây dựng môi trường sư phạm an toàn, lành mạnh để mỗi thầy cô đều có cơ hội phát triển nghề nghiệp bình đẳng, được xã hội tôn trọng và yên tâm cống hiến lâu dài.

Song song với việc đảm bảo quyền lợi, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng gửi gắm kỳ vọng cao đối với đội ngũ: Mỗi nhà giáo cần không ngừng tự học, nâng cao trình độ chuyên môn, chuẩn hóa kỹ năng số để đáp ứng yêu cầu giảng dạy trong thời đại mới. Đồng thời giữ vững chuẩn mực đạo đức sư phạm, sự trung thực và lòng yêu nghề. Ngành cam kết giải tỏa các gánh nặng sổ sách, thủ tục hành chính hình thức, nạn dạy thêm học thêm biến tướng để người thầy toàn tâm toàn ý cho công tác chuyên môn.

Năm học 2026 - 2027 mở ra với nhiều thời cơ nhưng cũng đầy thách thức. Từ sự chuẩn bị chủ động, quyết liệt của các địa phương như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đến các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn nhân sự trên phạm vi toàn quốc và thông điệp truyền cảm hứng từ người đứng đầu ngành giáo dục, toàn hệ thống giáo dục Việt Nam đang sẵn sàng tâm thế bước vào năm học mới với niềm tin, khí thế mới, quyết tâm tạo nên những bước bứt phá chất lượng đáp ứng sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.