Khai thác hiệu quả CPTPP để mở rộng xuất khẩu

Dư địa lớn, thị phần còn khiêm tốn

Sau gần 8 năm thực thi, CPTPP tiếp tục cho thấy vai trò là một trong những động lực quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam mở rộng thị trường, đặc biệt tại những quốc gia trước đây Việt Nam chưa có quan hệ FTA như Canada, Mexico và Peru.

Năm 2025, thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP đạt 124,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5% so với năm 2024. Đáng chú ý, xuất khẩu sang một số thị trường mới trong khối tiếp tục tăng mạnh. Riêng Mexico, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam năm 2025 đạt hơn 7 tỷ USD, tăng gần 29%; 8 tháng năm 2026 đạt gần 6,3 tỷ USD, tăng 40%.

Công nhân làm việc tại Xí nghiệp Veston May 10 Hà Nội. Ảnh: An Thư

Tuy nhiên, những con số trên mới phản ánh một phần dư địa của CPTPP. Số liệu mới nhất từ Bộ Công thương nêu rõ, năm 2025, tổng kim ngạch nhập khẩu của các nước CPTPP, không tính Việt Nam, đạt khoảng 4.250 tỷ USD. Trong khi đó, Việt Nam mới xuất khẩu hơn 70 tỷ USD vào khu vực này, tương đương hơn 1% thị phần.

Khoảng cách giữa quy mô nhập khẩu của khối và thị phần hàng Việt cho thấy dư địa vẫn rất lớn. Vấn đề là doanh nghiệp cần nhìn CPTPP rộng hơn một thị trường tiêu thụ.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công thương) nhấn mạnh, CPTPP còn có thể trở thành không gian để doanh nghiệp tìm kiếm nguyên liệu, linh kiện, đối tác và tổ chức lại chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp có thể nhập khẩu nguyên liệu từ một thành viên CPTPP, sản xuất tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang các thị trường khác trong khối. Cách tiếp cận này vừa giúp đa dạng hóa nguồn cung, vừa tạo điều kiện đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan.

“Đừng nhìn CPTPP chỉ là thị trường người mua, mà thậm chí cần hình dung đó là thị trường của người bán. Điều đó sẽ giúp chúng ta tận dụng tối đa ưu thế, lợi thế của CPTPP, không chỉ đơn thuần là nơi cung cấp thị trường cho hàng hóa” - ông Ngô Chung Khanh nói.

Mexico là một ví dụ rõ nét. Với hơn 130 triệu dân, đây không chỉ là thị trường tiêu dùng lớn mà còn là điểm kết nối giữa Bắc Mỹ và Mỹ Latinh. Nhu cầu nhập khẩu của Mexico khá đa dạng, từ hàng tiêu dùng đến nguyên liệu, linh kiện, máy móc, thiết bị phục vụ các chuỗi sản xuất gắn với thị trường Bắc Mỹ.

Hiện hàng Việt Nam đã có mặt tại Mexico với các nhóm hàng chủ lực như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại và linh kiện; máy móc, thiết bị; giày dép, dệt may; phương tiện vận tải và phụ tùng. Tuy nhiên, năm 2025 Mexico nhập khẩu khoảng 664 tỷ USD hàng hóa, trong khi hàng Việt Nam mới đạt hơn 7 tỷ USD, tương đương khoảng 1%.

Như vậy, dư địa không nằm ở việc “có thêm một thị trường”, mà ở khả năng mở rộng độ phủ của hàng Việt trong từng ngành hàng, từng phân khúc và từng chuỗi cung ứng.

Từ ưu đãi thuế đến năng lực cạnh tranh

CPTPP tạo lợi thế đáng kể về thuế quan, nhưng ưu đãi không tự động tạo ra đơn hàng. Từ thực tế địa bàn, bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico chia sẻ, doanh nghiệp không nên chỉ quan tâm CPTPP giúp giảm bao nhiêu thuế, mà phải xác định rõ năng lực đáp ứng yêu cầu của nhà mua hàng và từng thị trường.

Để hưởng ưu đãi, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, đồng thời bảo đảm chất lượng, quy cách, chứng nhận, năng lực sản xuất, số lượng, thời gian giao hàng và nguồn cung ổn định.

Thực tế kết nối tại Mexico cho thấy, năng lực chuẩn bị có thể quyết định cơ hội. Trong 8 doanh nghiệp Mexico được kết nối với doanh nghiệp Việt Nam tại chuỗi sự kiện Viet Nam International Sourcing đầu tháng 9, có 4 doanh nghiệp đạt thỏa thuận thương mại. Ngược lại, một doanh nghiệp Việt Nam gặp trở ngại khi không có nhân sự giao tiếp bằng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với đối tác.

Ở góc độ ngành hàng, với ngành điện tử, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng, mỗi thị trường và nhà mua hàng có yêu cầu riêng về tiêu chuẩn kỹ thuật,

chứng nhận, môi trường, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng. Doanh nghiệp vì vậy phải kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu, linh kiện, hồ sơ và dữ liệu xuất xứ, qua đó nâng sức cạnh tranh và duy trì đơn hàng dài hạn

Mở rộng thị trường gắn với tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Một hướng đi đáng chú ý là doanh nghiệp Việt Nam không nhất thiết phải xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh, mà có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng CPTPP. Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể trở thành nhà cung ứng linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc đảm nhận một công đoạn sản xuất cho các doanh nghiệp lớn, qua đó từng bước tích lũy năng lực và mở rộng quy mô.

Để khai thác cơ hội này, doanh nghiệp cần tăng kết nối B2B với nhà mua hàng, nhà phân phối, nhà cung ứng và đối tác công nghệ. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, các hiệp hội, Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài và chương trình xúc tiến thương mại có vai trò hỗ trợ thông tin, xác thực đối tác và kết nối thị trường.

CPTPP cũng mở cơ hội đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào một thị trường hoặc nhà cung cấp. Theo ông Ngô Chung Khanh, trong bối cảnh chuỗi cung ứng biến động, doanh nghiệp cần nâng khả năng chống chịu, đồng thời cân bằng giữa mở rộng thị trường mới và duy trì các thị trường truyền thống.

Về dài hạn, khai thác CPTPP cần gắn với nâng cao năng lực quản trị toàn bộ hệ thống FTA. Việt Nam hiện có khoảng 20 FTA, bao phủ hơn 83% GDP toàn cầu với khoảng 60 đối tác. Mỗi FTA vì vậy cần được xem là một tài sản thương mại, được khai thác chủ động và hiệu quả hơn.