Khi di sản 'kể chuyện' thông qua sản phẩm du lịch

Du khách nghe thuyết minh về “cây ổi cười” tại Khu Di tích lịch sử Lam Kinh.

Xứ Thanh - vùng đất hội tụ các lớp trầm tích văn hóa, lịch sử. Từ Thành Nhà Hồ, Lam Kinh, đền Bà Triệu... đến hệ thống lễ hội, làng nghề, sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng, mỗi di sản đều hàm chứa những câu chuyện riêng, phản ánh từng giai đoạn lịch sử, không gian văn hóa đặc trưng.

Ở Khu Di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, việc tổ chức lễ hội, phục dựng nghi lễ, gắn kết không gian di tích với các hoạt động văn hóa đã bước đầu tạo nên một mạch trải nghiệm tương đối hoàn chỉnh. Du khách không chỉ tham quan, chiêm bái, mà được hòa mình vào không gian lịch sử, cảm nhận rõ hơn về một thời kỳ dựng nước và giữ nước hào hùng. Những câu chuyện lịch sử về cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn, về điện Lam Kinh được kể lại bằng chính không gian và nhịp sống của di tích. Bên cạnh đó, những câu chuyện dung dị như “cây ổi cười”, “cây lim hiến thân” hay “cây đa thị” đã để lại nhiều ấn tượng đối với du khách.

Du khách Vũ Thị Thu Huyền đến từ tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Lần đầu đến với Lam Kinh, tôi cảm thấy ấn tượng bởi những câu chuyện gắn liền với trang sử hào hùng khi Anh hùng dân tộc Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa chống quân Minh xâm lược. Đặc biệt hơn cả là những câu chuyện gắn liền với di sản vẫn còn hiện hữu cho đến ngày nay. Được nghe thuyết minh, được sống giữa không gian di tích và được “chạm” vào những câu chuyện ở nơi nó sinh ra, giúp chúng tôi cảm nhận rõ hơn về giá trị điểm đến".

Còn với Di sản Văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, giá trị nổi bật nằm ở kiến trúc và lịch sử, nhưng để những giá trị ấy trở nên gần gũi, cách tổ chức sản phẩm cũng đã có nhiều đổi mới. Một số tuyến tham quan được xây dựng theo chủ đề, gắn liền với đó là nội dung thuyết minh về kinh thành Tây Đô, kỹ thuật xây dựng đá độc đáo... gắn với các di tích, đời sống cộng đồng khu vực phụ cận đã khiến di sản dần trở thành “chứng nhân biết nói”.

Ở khu vực miền núi, câu chuyện về những di sản văn hóa phi vật thể lại được kể theo cách khác - mộc mạc nhưng giàu sức biểu đạt. Không gian bản làng, nếp nhà sàn, những phong tục, tập quán, lễ hội... khi được tổ chức thành sản phẩm du lịch cộng đồng đã mở ra cách tiếp cận gần gũi và chân thực. Du khách không chỉ “xem” mà được “sống cùng”, được nghe những câu chuyện đời thường từ chính người dân bản địa. Những trải nghiệm ấy, dù giản dị, song lại có khả năng lưu giữ lâu dài trong ký ức, bởi chạm tới chiều sâu văn hóa và cảm xúc.

Giám đốc Công ty CP Dịch vụ du lịch quốc tế Lạc Hồng (phường Hạc Thành) Lê Thị Phương chia sẻ: “Xây dựng câu chuyện cho sản phẩm du lịch không phải là thêu dệt, mà dựa vào văn hóa và khai thác nét độc đáo từ lịch sử để truyền tải đến du khách. Nói cách khác, phải “bán” được câu chuyện văn hóa trong mỗi sản phẩm du lịch. Hiện nay, gần 20 tour du lịch nội tỉnh do Lạc Hồng Travel cung cấp được tập trung xây dựng hành trình theo chủ đề và tổ chức liên kết các điểm hợp lý. Đặc biệt, chất lượng đội ngũ hướng dẫn viên là một trong những yếu tố quyết định đến sự hấp dẫn của mỗi hành trình. Khi câu chuyện đủ rõ, mỗi di sản sẽ trở thành một “mảnh ghép” góp phần tạo sức hút cho sản phẩm du lịch. Ngược lại, nếu thiếu câu chuyện, sản phẩm dù có đầu tư cũng khó tạo được sự khác biệt”.

Cho đến nay ở một số địa phương trên địa bàn tỉnh, việc khai thác du lịch vẫn chủ yếu mới dừng lại ở tham quan đơn thuần, thiếu những sản phẩm có khả năng dẫn dắt, thiếu mạch kể xuyên suốt để làm rõ giá trị điểm đến. Theo đại diện một số đơn vị lữ hành, vấn đề đặt ra là làm sao để cân bằng giữa khai thác và bảo tồn. Trong quá trình xây dựng sản phẩm, nếu chạy theo thị hiếu một cách dễ dãi, di sản rất dễ biến dạng. Ngược lại, nếu không đổi mới, di sản sẽ khó tiếp cận với công chúng. Điều cần thiết là mọi sáng tạo đều dựa trên sự hiểu biết và tôn trọng giá trị nguyên gốc của di sản văn hóa và lịch sử. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ trong “kể chuyện” di sản cũng cần được chú trọng để mở ra hướng đi mới. Các hình thức thuyết minh tự động, mã QR, thực tế ảo... có thể hỗ trợ làm phong phú trải nghiệm, giúp du khách tiếp cận thông tin một cách sinh động hơn. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự hiệu quả khi được đặt trong một cấu trúc sản phẩm hợp lý. Nếu thiếu nền tảng nội dung, công nghệ khó có thể thay thế vai trò của câu chuyện và cảm xúc.

Khi di sản “kể chuyện”, chuyến đi của du khách sẽ không chỉ dừng lại ở việc khám phá không gian, mà còn là hành trình đi qua những tầng lớp văn hóa giàu cảm xúc và ý nghĩa tại mỗi điểm đến. Chính những câu chuyện ấy sẽ là nền tảng để du lịch phát triển theo chiều sâu, gắn với việc gìn giữ, lan tỏa giá trị di sản xứ Thanh đến đông đảo bạn bè trong nước và quốc tế.