Khi nào cho phép nhà đầu tư cá nhân tham gia sàn giao dịch carbon?

Cho phép nhà đầu tư cá nhân tham gia có thể là giải pháp giúp tăng tính thanh khoản của sàn giao dịch carbon. Ảnh: Hoàng Anh.

Hình thành sàn giao dịch carbon chuyên nghiệp

Ngày 29/6 vừa qua diễn ra lễ khai trương cũng như phiên giao dịch đầu tiên của sàn tín chỉ carbon trong nước, với sự tham gia của 92 doanh nghiệp, tương ứng với 110 cơ sở sản xuất được phân bổ tổng hạn ngạch trên 511 triệu tấn khí thải carbon tương đương trong giai đoạn 2025 – 2026.

Ủy ban Chứng khoán nhà nước cho biết, những doanh nghiệp nằm trong diện được phân bổ hạn ngạch phát thải sẽ là đối tượng chính tham gia sàn giao dịch carbon trong giai đoạn thí điểm. Đây là nhóm doanh nghiệp có nghĩa vụ tuân thủ và động lực trực tiếp tham gia vào thị trường carbon.

Tuy nhiên, với việc chỉ có hơn 90 doanh nghiệp tham gia, một số ý kiến cho rằng khó tạo đủ cung - cầu để đảm bảo tính thanh khoản của thị trường. Thị trường không có thanh khoản sẽ khó vận hành thông suốt, ảnh hưởng đến khả năng dẫn vốn tới các dự án bền vững của thị trường carbon.

Giải quyết vấn đề thanh khoản, một số nền kinh tế trên thế giới đã mở rộng đối tượng, bao gồm doanh nghiệp, tổ chức không nằm trong nhóm được cấp hạn ngạch, thậm chí cho phép cá nhân được phép tham gia giao dịch trên sàn carbon.

Về vấn đề này, trao đổi với TheLEADER, Ủy ban Chứng khoán nhà nước cho biết, Việt Nam tiếp cận theo lộ trình từng bước và có kiểm soát.

Cụ thể, theo Đề án Thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, giai đoạn thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước sẽ kết thúc hết năm 2028. Đến khi vận hành chính thức, từ 2029, có thể xem xét điều chỉnh điều kiện để mở rộng cho các chủ thể khác, bao gồm cả tổ chức và cá nhân, tham gia giao dịch trên sàn giao dịch carbon.

Phiên giao dịch đầu tiên của sàn giao dịch carbon trong nước diễn ra vào ngày 29/6. Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN

Theo Ủy ban Chứng khoán nhà nước, các công ty chứng khoán sẽ đóng vai trò tổ chức trung gian, sử dụng hệ thống công nghệ thông tin phục vụ cho việc mở tài khoản, kết nối chủ thể tham gia giao dịch với Tổng công ty Lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) cùng Sở giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) để cung cấp dịch vụ giao dịch, kết nối người mua – người bán, cung cấp dịch vụ lưu ký, thanh toán giao dịch, lưu trữ, bảo mật tài khoản và hồ sơ của chủ thể giao dịch.

Ngoài ra, công ty chứng khoán cũng có vai trò giám sát hoạt động giao dịch ở tuyến giám sát thứ nhất, qua đó đảm bảo điều kiện giao dịch của các chủ thể cũng như tính chính xác, đầy đủ của thông tin giao dịch trên hệ thống giao dịch carbon.

Công ty chứng khoán còn đóng vai trò truyền thông về thị trường carbon, bên cạnh các quy định về giao dịch trên sàn carbon nói riêng cho nhà đầu tư, qua đó thúc đẩy sự phát triển chung của thị trường carbon.

Người mua, người bán và trung gian giao dịch là điều kiện quan trọng để đảm bảo sàn giao dịch carbon vận hành thông suốt. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết cần đến từ chất lượng của sản phẩm trên sàn, tức hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon phải đảm bảo tính chính xác, minh bạch và có khả năng truy xuất rõ ràng.

Về điều này, Ủy ban Chứng khoán nhà nước cho biết, mỗi tín chỉ carbon nếu muốn giao dịch cần trải quan các bước đăng ký, ký gửi, giao dịch, xác nhận và chuyển quyền sở hữu, qua đó đảm bảo hàng hóa carbon được giao dịch đã được ghi nhận trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, không bị giao dịch trùng lặp và được thanh toán an toàn.

Bộ Nông nghiệp và môi trường sẽ chịu trách nhiệm đối với hàng hóa được đưa vào giao dịch trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon theo quy định pháp luật và tính đầy đủ, chính xác, kịp thời của các thông tin, dữ liệu cung cấp cho VSDC và HNX.

Hoạt động trên sàn giao dịch carbon cũng sẽ được giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính theo quy định pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, Ủy ban Chứng khoán nhà nước cũng đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và môi trường xây dựng Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường trong đó bổ sung các hành vi vi phạm trên sàn giao dịch carbon trong nước.

Từ công cụ tuân thủ tới sản phẩm tài chính

Trao đổi với TheLEADER, Ủy ban Chứng khoán cho biết, hàng hóa được giao dịch trên sàn giao dịch carbon chủ yếu đóng vai trò công cụ để doanh nghiệp tuân thủ nghĩa vụ phát thải.

Cụ thể, trên cơ sở hạn ngạch được phân bổ, doanh nghiệp nào phát thải vượt mức sẽ phải mua hạn ngạch của doanh nghiệp ít phát thải hơn. Ngoài ra, doanh nghiệp có thể mua tín chỉ carbon để bù đắp với tỷ lệ tối đa 30% hạn ngạch phát thải được phân bổ.

Nếu không bù đắp, doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch sẽ bị xử phạt theo quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Với cơ chế này, ý nghĩa của thị trường carbon không dừng lại ở câu chuyện tuân thủ, khi mở ra cơ hội gia tăng nguồn thu từ việc tạo ra tín chỉ carbon hoặc nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính.

Đáng chú ý, không chỉ khoản thu từ tín chỉ carbon hay hạn ngạch phát thải mà chính những doanh nghiệp, tổ chức có khả năng tạo ra tín chỉ carbon hay tiết kiệm hạn ngạch phát thải còn có cơ hội mở rộng khả năng tiếp cận vốn vay bền vững và xâm nhập tốt hơn thị trường quốc tế.

Các dự án xanh, bền vững, giảm phát thải sẽ được phân bổ nguồn lực mạnh mẽ hơn nhờ thị trường carbon. Ảnh: Hoàng Anh.

Qua đó, nguồn lực kinh tế được kỳ vọng sẽ phân bổ tới những doanh nghiệp, dự án có khả năng giảm phát thải, góp phần tối ưu hóa chi phí chuyển đổi xanh trên quy mô toàn nền kinh tế.

Như vậy, từ một công cụ giúp doanh nghiệp tuân thủ nghĩa vụ giảm phát thải, thị trường carbon trở thành giải pháp huy động nguồn lực tài chính cho mục tiêu tăng trưởng xanh của đất nước. Theo Ủy ban Chứng khoán nhà nước, nhiệm vụ này cũng đã được khẳng định tại Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 của Chính phủ.

Cụ thể, chiến lược đưa ra nhóm giải pháp huy động nguồn lực tài chính cho tăng trưởng xanh, bao gồm giải pháp hoàn thiện chính sách, công cụ về huy động nguồn lực cho tăng trưởng xanh, tập trung vào các chính sách hỗ trợ, ưu đãi tài chính, phát triển thị trường vốn, thị trường tín dụng, bảo hiểm xanh, thị trường carbon hướng tới phát triển đồng bộ hệ thống thương mại khí thải theo cơ chế thị trường.

Đảm bảo sàn giao dịch carbon trong nước vận hành thông suốt, công khai, minh bạch, góp phần huy động hiệu quả các nguồn lực cho tăng trưởng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước, Ủy ban Chứng khoán nhà nước chỉ ra một số nhiệm vụ trọng tâm được triển khai trong thời gian tới.

Thứ nhất, tổ chức vận hành hệ thống giao dịch, đăng ký, lưu ký và thanh toán an toàn, ổn định, thông suốt, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và khả năng xử lý kịp thời các tình huống phát sinh.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ, tạo thuận lợi tối đa cho các công ty chứng khoán thành viên, các doanh nghiệp thuộc danh mục phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính và các tổ chức tham gia giao dịch tín chỉ carbon, bảo đảm mọi chủ thể tham gia thị trường có thể tiếp cận dịch vụ thuận tiện, minh bạch và hiệu quả.

Thứ ba, tăng cường công tác giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, đặc biệt là các hành vi thao túng, gian lận hoặc lợi dụng thị trường, bảo đảm môi trường giao dịch công bằng, minh bạch và lành mạnh.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật, cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin chính thống về hoạt động của thị trường, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và các thành viên thị trường, đồng thời chủ động ngăn chặn, xử lý các thông tin sai lệch có thể ảnh hưởng đến sự ổn định và niềm tin của thị trường.

Cuối cùng, tiếp tục nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, nâng cao năng lực của các định chế trung gian, các công ty chứng khoán thành viên và các đơn vị cung ứng dịch vụ, đồng thời chủ động rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách để từng bước phát triển thị trường carbon phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế và xu thế hội nhập quốc tế.