Khơi thông điểm nghẽn thể chế, kiến tạo không gian bứt phá cho doanh nghiệp

Tháo gỡ điểm nghẽn là trách nhiệm chung, không phải nơi doanh nghiệp đứng ngoài cuộc chỉ để đưa ra yêu cầu. Cộng đồng doanh nghiệp cam kết chủ động đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quản trị và thực hiện kinh doanh liêm chính...

Thủ tướng cùng các Phó Thủ tướng chủ trì Hội nghị. Ảnh: VGP.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước những vận hội lớn mang tính bước ngoặt, song cũng phải đối mặt với không ít thách thức nội tại.

Bức tranh kinh tế nửa đầu năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu lạc quan khi cả nước hiện có 1,062 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp hơn 60% GDP và giải quyết việc làm cho khoảng 17,6 triệu lao động. Tuy nhiên, đằng sau những số liệu tích cực là bài toán sống còn về năng lực cạnh tranh và sức bền của hệ thống doanh nghiệp Việt Nam.

GÁNH NẶNG TỪ “CHI PHÍ CỦA SỰ KHÔNG CHẮC CHẮN”

Phát biểu tại Hội nghị Thường trực Chính phủ gặp gỡ cộng đồng doanh nghiệp diễn ra ngày 18/7/2026 với chủ đề "Tháo gỡ điểm nghẽn – Khơi thông nguồn lực – Thúc đẩy tăng trưởng", ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã dẫn chứng từ số liệu thống kê thực tế, phản ánh đúng bản chất "sức khỏe" của cộng đồng kinh doanh hiện nay.

Theo đó, mặc dù có gần 170.000 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường trong nửa đầu năm 2026, biểu hiện cho niềm tin mạnh mẽ vào hệ thống, song cấu trúc nội tại lại chứa đựng sự tổn thương sâu sắc. Các doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng chiếm tới 94,5% số thành lập mới, nhưng đồng thời nhóm này cũng chiếm hơn 90% số lượng rút lui khỏi thị trường.

“Chúng ta đang có nhiều doanh nghiệp, nhưng chưa có nhiều doanh nghiệp mạnh”, Chủ tịch VCCI nhìn nhận; đồng thời cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026–2030 sẽ trở nên bất khả thi nếu các thực thể kinh tế vẫn phải tiêu tốn quá nhiều năng lượng cốt lõi chỉ để loay hoay tồn tại qua các tầng nấc thủ tục hành chính, thay vì tập trung nguồn lực để bứt phá bằng đổi mới sáng tạo.

Từ dữ liệu tổng hợp gần 900 ý kiến của các tập đoàn, doanh nghiệp và hiệp hội cả trong lẫn ngoài nước, VCCI đã cô đọng thành 53 nhóm vướng mắc lớn thuộc 10 lĩnh vực cốt lõi. Theo đánh giá của Chủ tịch VCCI, "sự bất định của thể chế” đang trở thành một loại chi phí vô hình nhưng có sức tàn phá cực kỳ lớn đối với dòng vốn đầu tư. Những khoảng trống pháp lý phát sinh do văn bản cũ bị bãi bỏ khi chưa có văn bản mới thay thế, kết hợp với tần suất thay đổi luật quá nhanh và thiếu lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, đã đẩy doanh nghiệp vào thế lưỡng nan: "Tuân thủ thì không có căn cứ pháp lý rõ ràng để thực hiện, mà không tuân thủ thì lại đối mặt với nguy cơ vi phạm pháp luật, ông Hùng nói.

Bên cạnh đó, các rào cản về dòng tiền bị "giam giữ" do chậm hoàn thuế giá trị gia tăng, tư duy quản lý "tiền kiểm" đè nặng chi phí tuân thủ, và tình trạng thiếu liên thông giữa các bộ, ngành đã tạo ra những vòng lặp thủ tục hành chính vô tận, làm hao mòn nghiêm trọng nguồn lực của xã hội. Mẫu số chung của những điểm nghẽn này, theo lãnh đạo VCCI, chính là việc nguồn lực quốc gia không thiếu nhưng đang bị phân tán và kìm hãm bởi chi phí phát sinh từ sự không chắc chắn.

Đồng tình với nhận định về những khó khăn chung, song ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, vẫn khẳng định tâm thế sẵn sàng cống hiến của khu vực kinh tế năng động này dù phải đối mặt với vô vàn thách thức.

Hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP 11,9% trong nửa cuối năm 2026, ông Thân đánh giá hệ thống chính sách hiện tại của Đảng và Nhà nước đã tương đối toàn diện, đồng thời khẳng định: "Tâm thế của chúng tôi hiện nay chỉ có hành động quyết liệt để quyết tâm đóng góp vào mục tiêu chung".

Để hiện thực hóa tinh thần đó, ông Thân đã đưa ra đề xuất mang tính đột phá về tư duy quản trị hành chính công. Kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao chỉ tiêu nhiệm vụ cụ thể (KPI) trực tiếp cho Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam và cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, xác định rõ các công việc trọng tâm và chỉ tiêu tăng trưởng bắt buộc.

"Cơ chế này không chỉ tạo ra áp lực trách nhiệm mà còn là động lực thúc đẩy tinh thần thi đua, kèm theo đề xuất khen thưởng xứng đáng từ Chính phủ nếu cộng đồng doanh nghiệp hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu được giao", ông Thân nhấn mạnh.

CẦN NÂNG ĐỠ "HUYẾT MẠCH" KINH TẾ NHỎ VÀ VỪA

Nhằm cụ thể hóa lộ trình phát triển bền vững và tạo điều kiện bứt phá cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đã trân trọng gửi tới Thường trực Chính phủ một số kiến nghị cụ thể, phân định rõ ràng giữa cơ chế hỗ trợ cộng đồng kinh doanh và cơ chế kiện toàn tổ chức đại diện.

Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam. Ảnh: VGP.

Trong nhóm giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, kiến nghị đầu tiên tập trung vào việc sửa đổi Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa sắp tới. Hiệp hội đề xuất luật hóa loại hình "doanh nghiệp cá thể" (do một cá nhân làm chủ), cho phép các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm được quyền đăng ký chuyển đổi sang loại hình này. Họ vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế nhưng đổi lại sẽ được tiếp cận toàn diện các chính sách hỗ trợ ưu đãi của Nhà nước, ngăn ngừa tình trạng hàng triệu hộ kinh doanh bị "bỏ lại phía sau" trong tiến trình hiện đại hóa nền kinh tế.

Cùng đó, Hiệp hội kiến nghị thay đổi triết lý miễn thuế, chuyển từ áp dụng miễn thuế doanh nghiệp nhỏ và vừa trong 3 năm đầu kể từ khi thành lập sang 3 năm đầu kể từ khi phát sinh lợi nhuận thực tế. Đồng thời, tiếp tục nâng ngưỡng miễn thuế của hộ kinh doanh từ dưới 1 tỷ đồng lên dưới 3 tỷ đồng doanh thu/năm.

Kiến nghị tiếp theo "chạm" vào hai "mạch máu" quan trọng nhất của doanh nghiệp, đó là tín dụng và công nghệ. Hiệp hội đề xuất Chính phủ ban hành Nghị quyết thí điểm về cơ chế Sandbox giữa dòng vốn FDI và doanh nghiệp nội địa, kết hợp với việc cho phép Hiệp hội thí điểm tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập số hóa cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây sẽ được coi là tấm "passport" hay ID số riêng biệt giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dễ dàng.

Đồng thời, Hiệp hội xin phối hợp với Ngân hàng Nhà nước thí điểm mô hình Ngân hàng số chuyên biệt dành riêng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và hộ kinh doanh trong giai đoạn 2027–2028.

TẬP TRUNG VÀO BA NHÓM GIẢI PHÁP

Quay trở lại phương thức xử lý căn cơ 53 nhóm vướng mắc mang tính hệ thống của toàn nền kinh tế, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng bày tỏ sự đánh giá cao trước tinh thần cầu thị của các bộ, ngành khi đã có tới 51/53 kiến nghị được trả lời nhanh chóng thông qua “chiến dịch 20 ngày đêm”.

Dù vậy, ông Hùng cũng thẳng thắn chỉ ra rằng một tỷ lệ lớn các phản hồi cho thấy vướng mắc thực chất không nằm ở câu chữ của chính sách, mà nghẽn ở khâu thực thi công vụ tại cấp cơ sở. Điển hình như việc Bộ Tài chính xác nhận luật không hề yêu cầu doanh nghiệp nộp hồ sơ giấy song song với hồ sơ điện tử, nhưng thực tế doanh nghiệp vẫn phải làm do cán bộ tiếp nhận đòi hỏi.

Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam ( VCCI). Ảnh: VGP.

Từ thực tế đó, VCCI kiến nghị Chính phủ tập trung vào ba nhóm giải pháp đồng bộ:

Nhóm giải pháp thứ nhất là đảm bảo thực thi nghiêm túc ở cấp dưới gắn với chế tài xử lý cụ thể.

Nhóm giải pháp thứ hai là tổ chức đối thoại theo cụm vấn đề mang tính hệ thống (như chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm) thay vì xử lý công văn đơn lẻ.

Nhóm giải pháp thứ ba là thành lập các tổ công tác liên ngành có người chịu trách nhiệm cuối cùng để giải quyết tận gốc các nút thắt kẹt giữa thẩm quyền của các bộ khác nhau.

Đặc biệt, VCCI đề xuất một giải pháp tăng tốc quản trị mang tính sáng tạo. Theo đó, phân chia 53 kiến nghị thành 3 làn xử lý dựa trên tốc độ.

Làn thứ nhất gồm những vướng mắc đã có quy định rõ ràng, chỉ do khâu thực thi yếu kém, cần chấn chỉnh và giải quyết dứt điểm ngay trong quý.

Làn thứ hai gồm những vấn đề liên quan đến sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật, cần lộ trình cụ thể hoàn thành trong năm.

Làn thứ ba gồm dành cho các vấn đề liên ngành phức tạp, giao trực tiếp cho Tổ công tác chuyên trách xử lý. Cách phân làn này giúp doanh nghiệp nhìn thấy tiến độ thật, thay vì chờ đợi vô thời hạn.