Khơi thông dòng chảy phổ biến pháp luật vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Những cá nhân có sức ảnh hưởng trong cộng đồng là một "kênh truyền thông" tuyên truyền phổ biến pháp luật hiệu quả - Ảnh: Nam Sơn

Từ uy tín cá nhân đến ý thức thượng tôn pháp luật

Một văn bản luật, dù được thiết kế hoàn thiện đến đâu, cũng khó đi vào thực tiễn nếu đồng bào chưa thấu hiểu hoặc còn e ngại về những tác động đến sinh kế cá nhân. Chính lúc này, những cá nhân có sức ảnh hưởng trong cộng đồng trở thành "kênh truyền thông" đắc lực nhất. Bằng uy tín cá nhân, qua những buổi họp thôn buôn hay những câu chuyện dung dị bên bếp lửa, họ đã khéo léo chuyển hóa hệ thống ngôn ngữ pháp lý khô khan thành lời ăn tiếng nói quen thuộc của đồng bào mình.

Nhìn về Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện đang duy trì mạng lưới 1.069 người có uy tín thuộc 18 dân tộc anh em. Đóng góp bền bỉ của họ được minh chứng sắc nét qua việc hàng trăm cá nhân xuất sắc được vinh danh tại các hội nghị biểu dương các cấp thời gian qua. Với phương châm "mưa dầm thấm lâu", đi sâu đi sát từng ngõ ngách, nhiều tấm gương như ông Y Sum Êban hay già làng Y Siõ Byă (xã Dang Kang) đã lồng ghép khéo léo quy định pháp luật vào hương ước của buôn. Nhờ những "cánh tay nối dài" này, nhiều địa bàn đã đạt tỷ lệ hòa giải thành công tuyệt đối 100%, đồng thời tạo đà kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống mức thấp kỷ lục (chỉ còn 3,6% tại một số xã điểm).

Hướng đi này hoàn toàn tiệm cận với định hướng trong Báo cáo số 400/BC-BTP (tháng 6/2026) của Bộ Tư pháp, khi cơ quan này nhấn mạnh việc ưu tiên huy động nhân lực biết tiếng DTTS, già làng, chức sắc tham gia giáo dục pháp luật. Đây là một chiến lược huy động nguồn lực xã hội hóa đầy tính nhân văn và sát thực tế.

Gỡ vướng từ cơ sở, định hướng bằng thông tin chuẩn xác

Người có uy tín đã giúp bà con hiểu đúng về các chính sách vay vốn, hỗ trợ chuyển đổi cây trồng hiệu quả - Ảnh: Thu Hiền

Sức nặng trong tiếng nói của người có uy tín phát huy tác dụng rõ rệt nhất khi chạm đến những vấn đề nóng, sát sườn với an sinh của cộng đồng. Trong lĩnh vực đất đai, họ là người khuyên can bà con làm đúng thủ tục, không nghe theo lời xúi giục hay tự ý giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. Ở góc độ gia đình, họ là "lá chắn" phòng ngừa vấn nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết và bạo lực giới.

Tại Gia Lai, công tác vận động quần chúng cũng in đậm dấu ấn của những cá nhân tiêu biểu như ông Sầm Văn Cắm (xã Ia Hla). Không dừng lại ở việc nói suông, ông và nhiều người có uy tín khác đã "cầm tay chỉ việc", giúp bà con hiểu đúng về các chính sách vay vốn, hỗ trợ chuyển đổi cây trồng. Sự can thiệp kịp thời này giúp triệt tiêu tâm lý trông chờ, ỷ lại và ngăn chặn tình trạng nhiễu loạn thông tin do truyền miệng sai lệch.

Dù vậy, cần nhìn nhận khách quan rằng già làng, trưởng bản không phải là những chuyên gia pháp lý. Vai trò cốt lõi của họ là "trạm trung chuyển" thông tin. Đối với những vụ việc phức tạp, họ sẽ là người sàng lọc, hướng dẫn người dân tìm đến đúng cán bộ tư pháp hay trợ giúp viên pháp lý. Do đó, việc trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro pháp lý cho nhóm đối tượng này là yêu cầu cấp thiết.

Cần cơ chế thực chất để "tiếp lửa" đường dài

Nút thắt lớn nhất hiện nay, như Bộ Tư pháp từng nhìn nhận, là khung quy định về báo cáo viên pháp luật vẫn chủ yếu khoanh vùng trong giới công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Để những người có uy tín thực sự gắn bó với công việc "ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng", không thể chỉ dùng sự động viên suông về mặt tinh thần.

Chớp thời cơ tháo gỡ điểm nghẽn này, tỉnh Gia Lai đã tiên phong cụ thể hóa bằng hành động. Điển hình là việc HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 36/2025/NQ-HĐND, quyết định chi trả mức hỗ trợ hàng tháng 500.000 đồng/người cho lực lượng có uy tín vùng đồng bào DTTS. Đây được xem là một "cú hích" thiết thực, tiếp thêm nguồn lực vật chất để họ trang trải chi phí xăng xe, điện thoại khi đi tuyên truyền. Song song đó, các địa phương như Đắk Lắk cũng tích cực tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên đề, cấp phát báo chí miễn phí để đảm bảo đội ngũ này luôn được trang bị nguồn "tài nguyên" chuẩn xác nhất.

Suy cho cùng, thước đo thành công của công tác phổ biến pháp luật không nằm ở những bản báo cáo dày đặc số liệu hay hàng ngàn lượt người dự nghe. Hiệu quả thực sự phải được đong đếm bằng việc đồng bào thấu hiểu quyền lợi của mình đến đâu, và biết "gõ cửa" cơ quan nào khi gặp rắc rối. Khi và chỉ khi người có uy tín được chăm lo thỏa đáng, được cung cấp thông tin minh bạch, họ mới thực sự trở thành những "nhịp cầu" vững chãi, góp phần củng cố thế trận lòng dân và thắt chặt khối đại đoàn kết toàn dân tộc.