Khu kinh tế đặc biệt được quy định ra sao trong Luật Phát triển đô thị?

Luật Phát triển đô thị dành riêng chương 3 để quy định về khu kinh tế đặc biệt. Chính quyền tại khu kinh tế đặc biệt được trao quyền tự chủ mạnh mẽ về quản lý đầu tư, đất đai và quy hoạch. Để thu hút nhân tài và chuyên gia chất lượng cao đến làm việc, HĐND cấp tỉnh được sử dụng ngân sách để xây dựng nhà ở xã hội cho chuyên gia thuê/mua; hỗ trợ khám sức khỏe miễn phí cho bản thân và gia đình họ tại các bệnh viện công; đồng thời miễn học phí tại các trường công lập cho con đẻ, con nuôi dưới 18 tuổi của họ.

Tăng quyền hạn cho chính quyền đô thị

Bên cạnh việc tạo hành lang pháp lý cho các đô thị, Luật Phát triển đô thị còn đặt nền tảng cho sự hình thành, vận hành và phát triển những mô hình mới. Ảnh: Phạm Tùng

Khu kinh tế đặc biệt là xã, phường, đặc khu có vị trí chiến lược, được công nhận theo các tiêu chí quy định tại Luật Phát triển đô thị, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước.

Luật Phát triển đô thị có ý nghĩa quan trọng trước hết ở việc tạo ra khuôn khổ pháp lý cho các mô hình phát triển có tính đặc thù. Đây là yêu cầu xuất phát từ thực tế phát triển nhanh và sự khác biệt ngày càng lớn giữa các đô thị, các vùng kinh tế và các địa phương. Phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền đô thị tạo cơ sở để phát huy hiệu quả các khu kinh tế đặc biệt.

Theo đó, HĐND cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt quyết định số lượng đại biểu HĐND, tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách của HĐND; số lượng, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn các ban của HĐND ở khu kinh tế đặc biệt.

HĐND cấp tỉnh cũng quyết định số lượng cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác nhiều hơn quy định của Chính phủ; việc thành lập, tổ chức lại, giải thể, đổi tên, điều chỉnh chức năng của cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc UBND ở khu kinh tế đặc biệt phù hợp với đặc thù của khu kinh tế đặc biệt.

Đồng thời, HĐND cấp tỉnh quy định vị trí việc làm công chức, viên chức của cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc UBND ở khu kinh tế đặc biệt.

UBND cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt quyết định số lượng Ủy viên UBND ở khu kinh tế đặc biệt; số lượng Phó Chủ tịch UBND ở khu kinh tế đặc biệt. Số lượng Phó Chủ tịch UBND ở khu kinh tế đặc biệt không được tính vào tổng số lượng Phó Chủ tịch UBND cấp xã của toàn tỉnh, thành phố theo khung số lượng do Chính phủ quy định.

Chính quyền ở khu kinh tế đặc biệt thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế trên địa bàn theo quy định của pháp luật. Đồng thời, quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể, đổi tên, điều chỉnh chức năng của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của UBND ở khu kinh tế đặc biệt phù hợp với đặc thù của khu kinh tế đặc biệt.

Lập quy hoạch ở khu kinh tế đặc biệt

Sân bay Long Thành là "hạt nhân" tái cấu trúc không gian phát triển của thành phố Đồng Nai. Ảnh: Phạm Tùng

Một điểm đáng chú ý khác của luật là trao thêm tính chủ động cho khu kinh tế đặc biệt trong công tác lập và điều chỉnh quy hoạch, phù hợp với yêu cầu phát triển đặc thù của từng khu vực.

Quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt được lập cho khu kinh tế đặc biệt trên cơ sở tích hợp nội dung của quy hoạch chung khu kinh tế (nếu có), quy hoạch chung xã, quy hoạch chung đô thị và tương đương, quy hoạch chung đặc khu là đô thị theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn; đồng thời bảo đảm định hướng không gian, tầm nhìn, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của khu kinh tế đặc biệt.

Quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt được lập đối với toàn bộ phạm vi của khu kinh tế đặc biệt nhằm cụ thể hóa các nội dung quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh, thay thế và có giá trị pháp lý như các quy hoạch chung, quy hoạch phân khu có liên quan đến khu kinh tế đặc biệt.

Nội dung quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt được lập, phê duyệt và điều chỉnh có thể khác với quy hoạch tỉnh để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia và khu kinh tế đặc biệt. Quy hoạch tỉnh, quy hoạch chung thành phố được điều chỉnh sau khi quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt được phê duyệt.

UBND ở khu kinh tế đặc biệt tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt, công bố, điều chỉnh quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt theo trình tự, thủ tục, nội dung, định mức chi phí do UBND cấp tỉnh quy định.

Với quy hoạch chi tiết, Luật Phát triển đô thị quy định quy hoạch chi tiết được lập đối với từng khu vực trong khu kinh tế đặc biệt trên cơ sở cụ thể hóa các nội dung của quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt.

Nội dung quy hoạch chi tiết của khu kinh tế đặc biệt thực hiện theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn. UBND ở khu kinh tế đặc biệt tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt, công bố, điều chỉnh quy hoạch chi tiết ở khu kinh tế đặc biệt theo trình tự, thủ tục do UBND cấp tỉnh quy định.

Quy hoạch chi tiết trong khu kinh tế đặc biệt được tổ chức lập đồng thời với quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt. Quy hoạch chi tiết đã được lập, thẩm định xong trước quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt thì được phê duyệt trước. Trường hợp quy hoạch chi tiết được phê duyệt không phù hợp với quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt thì phải điều chỉnh để bảo đảm sự phù hợp, thống nhất về nội dung với quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt.

Tạo cơ sở thu hút nhà đầu tư chiến lược

Một góc Khu công nghiệp Nhơn Trạch 5, xã Phước An. Ảnh tư liệu

Luật Phát triển đô thị đưa ra các danh mục ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược ở khu kinh tế đặc biệt. Đây được xem là một trong những cơ chế quan trọng nhằm tạo sức hấp dẫn đối với các dự án có quy mô lớn, công nghệ cao và khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa.

Các lĩnh vực được ưu tiên gồm đầu tư xây dựng và kinh doanh du lịch đường thủy nội địa, trung tâm logistics, khu phi thuế quan, khu công nghệ cao có quy mô vốn đầu tư từ 1.000 tỷ đồng trở lên; đầu tư xây dựng trung tâm sinh thái biển, nuôi biển công nghệ cao, công viên biển có quy mô vốn đầu tư từ 1.500 tỷ đồng trở lên.

Bên cạnh đó là đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng cảng hàng không, sân bay, bến cảng; dịch vụ cảng biển, khai thác và vận hành du thuyền; công trình giao thông nối các tuyến đảo, khu công nghiệp có quy mô vốn đầu tư từ 2.300 tỷ đồng trở lên.

Các dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh khách sạn, khu dịch vụ du lịch, nghỉ dưỡng cao cấp, khu vui chơi giải trí tổng hợp và khu dịch vụ du lịch phức hợp cao cấp có quy mô vốn đầu tư từ 10.000 tỷ đồng trở lên cũng thuộc nhóm ưu tiên. Trường hợp đầu tư và kinh doanh khu dịch vụ du lịch phức hợp cao cấp có mục tiêu kinh doanh casino thì quy mô vốn đầu tư từ 2 tỷ USD trở lên.

Ngoài ra, luật ưu tiên các dự án trong lĩnh vực công nghiệp năng lượng sạch, công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, cơ khí chính xác, trung tâm dự trữ quốc gia về năng lượng, nhiên liệu, khoáng sản chiến lược, trung tâm nghiên cứu dược phẩm có quy mô vốn đầu tư từ 6.000 tỷ đồng trở lên.

Các dự án đầu tư cơ sở y tế chất lượng cao, cơ sở giáo dục chất lượng cao có quy mô vốn đầu tư từ 1.000 tỷ đồng trở lên; đầu tư xây dựng và kinh doanh dịch vụ cung cấp nhiên liệu hàng không, bao gồm nhiên liệu sạch, bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay và các dịch vụ kỹ thuật hàng không liên quan, có quy mô vốn đầu tư từ 6.000 tỷ đồng trở lên cũng được ưu tiên.

Đối với lĩnh vực hàng hải, luật ưu tiên dự án đầu tư đóng mới, sửa chữa tàu biển, công nghiệp phụ trợ đóng tàu, xây dựng cơ sở sửa chữa, đóng mới tàu du lịch, du thuyền có quy mô vốn đầu tư từ 6.000 tỷ đồng trở lên.

Mở cơ hội thu hút và phát triển nguồn nhân lực

Sinh viên Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2 thực hành trên máy CNC hiện đại. Ảnh tư liệu

Không chỉ hướng tới thu hút nguồn vốn và các dự án lớn, Luật Phát triển đô thị còn quy định cơ chế thu hút và phát triển nguồn nhân lực cho khu kinh tế đặc biệt.

Theo đó, HĐND cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt có thẩm quyền quyết định sử dụng ngân sách tỉnh, thành phố để đầu tư xây dựng nhà ở, nhà cho thuê cho các chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt, nhà quản lý, lao động có trình độ cao.

HĐND cấp tỉnh cũng có thể quy định chính sách về thu nhập, tiền lương, tiền thưởng và chế độ đãi ngộ khác phù hợp với khả năng cân đối nguồn ngân sách tỉnh, thành phố; quy định đối tượng, tiêu chí, mức trợ cấp, hỗ trợ chi phí thuê, mua nhà ở, chi phí lưu trú cho các chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt làm việc trên địa bàn khu kinh tế đặc biệt.

Đáng chú ý, Chủ tịch UBND ở khu kinh tế đặc biệt được cấp, cấp lại, gia hạn, thu hồi giấy phép lao động và xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động, cùng các thủ tục cần thiết khác đối với người lao động nước ngoài làm việc tại các tổ chức, doanh nghiệp, dự án hoặc tham gia triển khai, vận hành, quản lý các dự án đầu tư tại khu kinh tế đặc biệt; cho phép thực hiện đồng thời các trình tự, thủ tục liên quan.