Kiểm toán nhà nước khu vực VIII: Hướng tới kiểm toán hiệu quả

Ngày 14/10/2026, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đã có buổi làm việc với KTNN khu vực VIII tại Khánh Hòa, nghe báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ, những khó khăn, vướng mắc và định hướng công tác thời gian tới. Những kết quả đạt được cùng các yêu cầu đặt ra tại buổi làm việc cho thấy, nâng cao chất lượng kiểm toán cần được đặt trong mối quan hệ xuyên suốt với hiệu lực kiến nghị, năng lực phát hiện rủi ro và khả năng thúc đẩy những chuyển biến thực chất trong quản lý tài chính công, tài sản công.

Đoàn công tác của Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa cùng tập thể lãnh đạo, công chức Kiểm toán nhà nước khu vực VIII

Từ kết quả kiểm toán đến hiệu quả quản trị

Sau khi hoàn thành sắp xếp tổ chức, KTNN khu vực VIII phụ trách địa bàn ba tỉnh Khánh Hòa, Đắk Lắk và Gia Lai. Với tổng diện tích 48.228,79 km² (chiếm 14,56% diện tích cả nước) cùng 302 đơn vị hành chính cấp xã (chiếm 9,09% quy mô cấp xã toàn quốc). Địa bàn kiểm toán không chỉ rộng lớn mà còn mang tính đặc thù liên vùng rõ rệt: đan xen giữa kinh tế biển, hàng hải, logistics, du lịch - dịch vụ với kinh tế nông - lâm nghiệp quy mô lớn. Sự khác biệt về điều kiện phát triển, mô hình quản lý và cơ cấu nguồn lực đặt ra yêu cầu Kiểm toán nhà nước khu vực VIII phải bám sát đặc điểm từng địa phương, đồng thời nhận diện được những rủi ro có tính hệ thống trong quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công và vốn đầu tư.

Theo báo cáo tại buổi làm việc, sau gần 20 năm xây dựng và phát triển, KTNN khu vực VIII từng bước trưởng thành, khẳng định vai trò trong hệ thống KTNN. Sau quá trình sắp xếp tổ chức, KTNN khu vực VIII phụ trách địa bàn ba tỉnh Khánh Hòa, Đắk Lắk và Gia Lai. Đây là địa bàn có sự đan xen giữa các khu vực ven biển, đô thị, du lịch, công nghiệp với vùng cao nguyên, miền núi, nông nghiệp và lâm nghiệp. Sự khác biệt về điều kiện phát triển, mô hình quản lý và cơ cấu nguồn lực đặt ra yêu cầu KTNN khu vực VIII phải bám sát đặc điểm từng địa phương, đồng thời nhận diện được những rủi ro có tính hệ thống trong quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công và vốn đầu tư.

Báo cáo cho biết, trong quá trình hoạt động, đơn vị đã triển khai 90 cuộc kiểm toán, kiến nghị xử lý tài chính 8.956 tỷ đồng và các kiến nghị khác 9.279 tỷ đồng. Những kết quả này phản ánh nỗ lực của tập thể đơn vị trong phát hiện, kiến nghị xử lý các vấn đề liên quan đến quản lý, sử dụng nguồn lực công.

Riêng năm 2025, mặc dù trải qua đợt sắp xếp, tổ chức lại bộ máy, KTNN khu vực VIII vẫn hoàn thành đúng thời hạn 5/5 đoàn kiểm toán, trong đó có 1 đoàn được xếp loại xuất sắc; tỷ lệ thực hiện kiến nghị kiểm toán đạt 92,6% - tỷ lệ rất cao so với toàn ngành. Năm 2026, đơn vị được giao thực hiện 7 cuộc kiểm toán, gồm 3 cuộc kiểm toán ngân sách địa phương và báo cáo quyết toán ngân sách địa phương năm 2025 của ba tỉnh Khánh Hòa, Đắk Lắk, Gia Lai; cùng 4 cuộc kiểm toán chuyên đề liên quan đến chương trình mục tiêu quốc gia, công tác quản lý thuế, quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, dự án xây dựng tuyến đường ven biển và đánh giá hiệu quả đầu tư các dự án đầu tư công. Đến ngày 30/8/2026, KTNN khu vực VIII đã hoàn thành 5/7 cuộc kiểm toán.

Trong lựa chọn nội dung kiểm toán, KTNN khu vực VIII chú trọng các lĩnh vực có quy mô nguồn lực lớn, tiềm ẩn rủi ro cao như ngân sách địa phương, đầu tư công, đất đai và thuế. Đối với các dự án đất đai tại Khánh Hòa thuộc phạm vi Nghị quyết số 170/2024/QH15 của Quốc hội, đơn vị đã kiểm toán, phát hành báo cáo kiểm toán đối với 8/11 dự án; tiếp tục theo dõi, thu thập thông tin để triển khai kiểm toán các dự án khi đủ điều kiện theo quy định.

Tổ Kiểm toán trao đổi với đơn vị

Những con số trên phản ánh quy mô hoạt động và đóng góp của KTNN khu vực VIII trong phát hiện, kiến nghị xử lý các vấn đề về tài chính, ngân sách. Tuy nhiên, giá trị của hoạt động kiểm toán không chỉ nằm ở số tiền được kiến nghị xử lý hay số lượng cuộc kiểm toán hoàn thành. Điều quan trọng hơn là các phát hiện có chỉ ra đúng bản chất vấn đề, các kiến nghị có đủ căn cứ và khả thi, những bất cập có được khắc phục và rủi ro tương tự có được ngăn ngừa hay không.

Kiểm toán hiệu quả đòi hỏi chuyển trọng tâm từ việc ghi nhận sai sót sang nhận diện nguyên nhân và cơ chế tạo ra sai sót; từ xử lý từng vụ việc sang phát hiện những hạn chế trong quy trình, chính sách và tổ chức thực hiện. Một khoản chi sai được phát hiện có thể giúp chấn chỉnh một đơn vị, nhưng nếu kiểm toán làm rõ được lỗ hổng trong cơ chế phân bổ, kiểm soát và quyết toán ngân sách thì giá trị mang lại còn vượt ra ngoài phạm vi của cuộc kiểm toán đó.

Với địa bàn gồm ba tỉnh có điều kiện phát triển khác nhau, yêu cầu này càng có ý nghĩa. Kiểm toán phải vừa tuân thủ chuẩn mực, quy định chung, vừa lựa chọn trọng tâm phù hợp với đặc điểm quản lý và những lĩnh vực có nguy cơ thất thoát, lãng phí cao. Qua đó, kết quả kiểm toán không dừng ở việc xác định đúng, sai, mà góp phần cung cấp căn cứ thực tiễn cho việc điều chỉnh chính sách, hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể sử dụng nguồn lực công.

Phát huy hiệu lực kiến nghị, nâng cao trách nhiệm thực thi

Một trong những thước đo quan trọng của kiểm toán hiệu quả là mức độ chuyển hóa kiến nghị thành hành động khắc phục trong thực tiễn. Theo báo cáo, đến ngày 30/8/2026, tổng số kiến nghị kiểm toán đã thực hiện lũy kế đạt 20.271 tỷ đồng trên tổng số 21.412 tỷ đồng, tương đương 94,7%; tỷ lệ thực hiện kiến nghị của năm 2025 đạt 96,3%. Dù kết quả thực hiện kiến nghị đạt tỷ lệ cao, vẫn còn 1.141 tỷ đồng chưa được thực hiện.

Khoảng cách giữa kiến nghị và thực hiện cho thấy, phát hiện được vấn đề mới là một phần của quá trình kiểm toán. Để kết quả kiểm toán thực sự phát huy hiệu lực, cần tiếp tục làm rõ nguyên nhân tồn đọng, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và giải pháp xử lý phù hợp với tính chất của từng kiến nghị. Đặc biệt, trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và thay đổi đầu mối quản lý, việc xác định cơ quan, đơn vị kế thừa trách nhiệm thực hiện kiến nghị cần được quan tâm, tránh để những vấn đề đã được kiểm toán chỉ ra bị kéo dài do thay đổi tổ chức hoặc phân định thẩm quyền.

Thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng ngay từ khâu lập kế hoạch, xác định phạm vi và phương pháp kiểm toán. Những cuộc kiểm toán có phạm vi rộng, nội dung phức tạp cần được lựa chọn trọng tâm trên cơ sở đánh giá rủi ro, tính trọng yếu và khả năng tác động đến quản lý nguồn lực công. Các kiến nghị phải có căn cứ pháp lý, bằng chứng đầy đủ, xác định rõ nội dung, trách nhiệm và lộ trình thực hiện; đồng thời bảo đảm tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của đơn vị được kiểm toán.

Tại buổi làm việc, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chất lượng kiểm toán trong toàn bộ quy trình; bảo đảm hồ sơ, bằng chứng và căn cứ pháp lý đầy đủ; làm rõ trách nhiệm, nâng cao tính khả thi của kiến nghị; giữ vững đạo đức nghề nghiệp, không nể nang, né tránh. Cùng với đó là yêu cầu tăng cường theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị kiểm toán và nâng cao năng lực đội ngũ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Những yêu cầu này cho thấy, hiệu quả kiểm toán không phải là kết quả riêng của một khâu hay một cá nhân, mà được tạo nên từ sự chặt chẽ của cả quy trình: lựa chọn đúng trọng tâm, thu thập đủ bằng chứng, đánh giá đúng bản chất, kiến nghị đúng quy định và theo dõi đến khi vấn đề được xử lý. Khi từng khâu được thực hiện nghiêm túc, kết quả kiểm toán mới có đủ sức thuyết phục và tạo chuyển biến trong thực tiễn.

Chuyển đổi số, nâng cao năng lực để kiểm toán đi vào chiều sâu

Bên cạnh yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu lực kiến nghị, KTNN khu vực VIII xác định đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực chuyên môn và hoàn thiện tổ chức là những nhiệm vụ cần tập trung trong thời gian tới. Địa bàn phụ trách rộng, đối tượng kiểm toán đa dạng và khối lượng dữ liệu ngày càng lớn đòi hỏi phương thức tổ chức kiểm toán phải thay đổi theo hướng dựa nhiều hơn vào dữ liệu, phân tích rủi ro và ứng dụng công nghệ.

Những khó khăn này cho thấy chuyển đổi số không thể chỉ được hiểu là trang bị phần mềm hoặc đưa hồ sơ lên môi trường điện tử. Vấn đề cốt lõi là thay đổi cách tiếp cận đối tượng kiểm toán, khai thác dữ liệu có hệ thống, phát hiện dấu hiệu bất thường sớm hơn và sử dụng nguồn lực kiểm toán đúng trọng tâm. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và phân tích hiệu quả, kiểm toán viên có điều kiện mở rộng phạm vi xem xét mà không phụ thuộc hoàn toàn vào phương pháp kiểm tra thủ công; đồng thời dành nhiều thời gian hơn cho đánh giá bản chất, nguyên nhân và trách nhiệm.

Theo định hướng tại buổi làm việc, KTNN khu vực VIII cần tiếp tục lựa chọn các cuộc kiểm toán chuyên đề, kiểm toán hoạt động phù hợp; tập trung vào lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao; nâng cao chất lượng lập kế hoạch trên cơ sở nghiên cứu chính sách, phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro. Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các công cụ công nghệ cần gắn với yêu cầu bảo đảm tính chính xác, an toàn, bảo mật thông tin và tuân thủ quy định nghiệp vụ. Song song với đó là tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng phân tích dữ liệu, kiến thức chuyên ngành và năng lực thực hiện các loại hình kiểm toán chuyên sâu.

Kiểm toán viên KTNN khu vực VIII kiểm toán tại Gia Lai

Để những định hướng này trở thành kết quả cụ thể, cần có sự kết hợp giữa nỗ lực của đơn vị với việc bố trí nhân lực, đầu tư hạ tầng và hoàn thiện điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ. Đội ngũ kiểm toán viên phải được nâng cao năng lực theo hướng vừa vững chuyên môn, pháp luật, chuẩn mực kiểm toán, vừa có khả năng khai thác dữ liệu, nhận diện rủi ro và đánh giá hiệu quả. Công nghệ chỉ phát huy giá trị khi được đặt trong một quy trình nghiệp vụ chặt chẽ và được vận hành bởi đội ngũ có đủ năng lực.

Hướng tới kiểm toán hiệu quả là quá trình đổi mới đồng bộ từ tư duy lựa chọn nhiệm vụ, phương pháp thực hiện đến theo dõi kết quả sau kiểm toán. Với KTNN khu vực VIII, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành đúng tiến độ các cuộc kiểm toán được giao, mà còn phải nâng cao chất lượng phát hiện, tăng tính khả thi và hiệu lực của kiến nghị, chủ động nhận diện rủi ro. Đó cũng là cơ sở để KTNN khu vực VIII tiếp tục khẳng định vai trò của cơ quan kiểm toán trong bảo vệ kỷ luật, kỷ cương tài chính, phòng ngừa thất thoát, lãng phí và góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nguồn lực công trên địa bàn được giao./.