Lâm Đồng giữ nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch

Chị H’Yon giới thiệu những ché rượu cần do gia đình làm

Nỗ lực bảo tồn nghề truyền thống

Tại bon Pi Nao, xã Nhân Cơ, chị H’Yon là một trong những người duy trì nghề làm rượu cần của đồng bào M’nông. Trước đây, gia đình chị chỉ làm rượu cần để sử dụng trong những dịp quan trọng. Nay nhu cầu từ các lễ hội, sự kiện cộng đồng và khách du lịch tăng lên, chị làm thêm rượu cần để bán.

Mỗi tháng, gia đình chị H'Yon bán từ 30 - 50 ché rượu cần; dịp Tết Nguyên đán khoảng 100 ché. Mỗi ché có giá từ 400.000 đồng đến 1 triệu đồng, được khách tìm mua bởi cách làm thủ công và quá trình lên men tự nhiên.

“Điểm làm nên hương vị riêng của rượu cần là cách ủ truyền thống cùng loại men làm từ cây r’môl và vỏ cây doong. Rượu lên men tự nhiên, khoảng 15 ngày là có thể dùng và càng để lâu càng đậm vị”, chị H’Yon chia sẻ.

Rượu cần truyền thống được làm thủ công, lên men tự nhiên

Từ thức uống dành cho những dịp quan trọng của cộng đồng, rượu cần nay trở thành sản phẩm đặc trưng được khách tìm mua. Trong các lễ hội, nghi lễ truyền thống, ché rượu vẫn giữ vai trò kết nối cộng đồng, đồng thời mở ra cơ hội đưa văn hóa M’nông đến gần hơn với du khách.

Nếu nghề làm rượu cần góp phần đưa sản vật quen thuộc đến thị trường thì nghề dệt thổ cẩm đang cho thấy rõ khả năng biến giá trị văn hóa thành sản phẩm hàng hóa.

Hiện nay, nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp, nhiều lớp dạy dệt thổ cẩm được tổ chức, nhiều tổ hợp tác dệt thổ cẩm được hình thành, góp phần nâng cao giá trị của vải truyền thống của đồng bào các dân tộc Lâm Đồng.

Chị H'Bình bên khung cửi, gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống

Chị H’Bình, Tổ trưởng Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đắk Nia chia sẻ, không chỉ dừng lại ở những tấm vải thông thường, thổ cẩm đã được ứng dụng vào nhiều sản phẩm.

Từ vải, áo, váy đến túi, khăn và quà lưu niệm, thổ cẩm xuất hiện nhiều hơn trong các sản phẩm thời trang, qua đó tạo động lực cho nghệ nhân, thợ dệt thổ cẩm yên tâm gắn bó với công việc.

Đến sinh kế cho người dân bản địa

Từ những tín hiệu tích cực, nghề truyền thống đang được tỉnh Lâm Đồng định vị theo hướng phát triển mới, đó là gắn với du lịch cộng đồng.

Tại tổ dân phố Đắk Nia, mô hình bon du lịch cộng đồng được xây dựng, triển khai trong khoảng 5 năm trở lại đây. Một số hộ chỉnh trang không gian nhà ở, chuẩn bị nơi trưng bày, bán sản phẩm thủ công để thu hút khách du lịch. Đến đây, du khách không chỉ mua thổ cẩm, đồ đan lát mà còn có thể tìm hiểu cách người dân tạo ra từng sản phẩm.

Phụ nữ Mạ miệt mài bên khung cửi

Tại nhiều bon của đồng bào M’nông, Mạ ở phía Tây Lâm Đồng, du lịch cộng đồng cũng được định hướng gắn với trải nghiệm nghề truyền thống. Du khách có thể ngồi bên khung cửi, tìm hiểu hoa văn thổ cẩm, thử đan sản phẩm đơn giản hoặc khám phá cách làm rượu cần.

Bà H’Jiêng, tổ dân phố Đắk Nia cho biết, du lịch cộng đồng trở thành "cần câu" cho các gia đình người Mạ địa phương. Một số hộ gia đình trong bon được hướng dẫn trưng bày sản phẩm dệt thổ cẩm, sản phẩm nông sản, sản phẩm OCOP để thu hút du khách.

Theo bà H’Jiêng, mô hình du lịch cộng đồng không chỉ tạo thêm thu nhập cho bà con mà còn tạo động lực để người dân duy trì nghề truyền thống.

Bà H’Jiêng, tổ dân phố Đắk Nia cho biết, du lịch cộng đồng trở thành "cần câu" cho các gia đình người Mạ địa phương

Thực tế cho thấy, gắn bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng không chỉ góp phần giữ nghề, giữ văn hóa, mà còn mở thêm sinh kế, tạo sức hút cho điểm đến. Đây là hướng đi thiết thực để những giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số ở Lâm Đồng tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, được trao truyền qua các thế hệ và trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch bền vững.

PGS.TS Lê Thị Bích Thủy, Chủ nhiệm đề tài "Xây dựng mô hình phát triển du lịch cộng đồng gắn với giá trị đặc trưng của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông” đánh giá, khu vực phía Tây Lâm Đồng có nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa đa dạng phong phú, độc đáo, hấp dẫn, tạo thuận lợi cho việc phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng.

Theo bà Thủy, phát triển du lịch cộng đồng gắn với nghề truyền thống sẽ tạo điều kiện để người dân bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử. Khách du lịch thụ hưởng, trải nghiệm các giá trị đặc trưng của cao nguyên M’nông mà trước đó họ chưa biết tới.

Đến năm 2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu bảo tồn và phát triển 8 làng nghề, 14 làng nghề truyền thống đã được công nhận; xây dựng thêm 4 làng nghề mới.

Các làng nghề được định hướng ứng dụng công nghệ số, xây dựng bản đồ số, phát triển thương mại điện tử và kết hợp du lịch trải nghiệm. Sản phẩm OCOP nhờ đó có thêm kênh tiêu thụ, trong khi giá trị văn hóa và nghề truyền thống có thêm điều kiện được duy trì.