Lãnh đạo không thể 'xuất sắc' nếu bộ máy trì trệ

Rõ mục tiêu, rõ sản phẩm, rõ trách nhiệm

PGS.TS Trịnh Văn Tùng - Viện Lãnh đạo học và Hành chính công, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, Nghị định 335 là một bước ngoặt lớn trong quản trị công vụ, chuyển từ đánh giá cảm tính sang quản trị bằng kết quả, lấy “đơn vị sản phẩm/công việc chuẩn” làm trung tâm.

PGS.TS Trịnh Văn Tùng

Theo PGS.TS Trịnh Văn Tùng, tác động đầu tiên và rõ nét nhất của Nghị định 335/2025/NĐ-CP là thay đổi tư duy làm việc của công chức. Thay vì tập trung “chạy nước rút” vào cuối năm như trước, việc đánh giá được thực hiện thường xuyên hằng tháng, hằng quý; kết quả xếp loại cuối năm là trung bình cộng của cả 12 tháng làm việc.

Cách làm này buộc công chức phải duy trì hiệu suất ổn định, liên tục, xóa bỏ tư duy cầm chừng, làm việc hình thức, nặng về thời gian hiện diện và quy trình. Một điểm mới then chốt của Nghị định 335 là khái niệm “đơn vị sản phẩm/công việc chuẩn”, cho phép quy đổi nhiệm vụ theo số lượng, chất lượng và tiến độ.

PGS.TS Trịnh Văn Tùng nhấn mạnh, khi được giao việc, công chức sẽ biết rõ phải làm ra sản phẩm gì, trong bao lâu, đạt tiêu chuẩn nào để được tính điểm. Đây chính là phương thức quản lý theo mục tiêu đã được áp dụng rộng rãi trên thế giới, giúp tối ưu hóa thời gian, nguồn lực và tránh làm việc dàn trải, không trọng tâm.

Theo Nghị định 335, hệ thống đánh giá mới áp dụng thang điểm 100, trong đó, các sai sót về nội dung hoặc chậm tiến độ có thể bị trừ tới 25% điểm thành phần. Điều này hình thành tư duy làm việc chính xác, tuân thủ kỷ luật, bởi mọi lỗi sai đều tác động trực tiếp đến điểm số hằng tháng, kết quả xếp loại và thu nhập tăng thêm, tiền thưởng.

Khác với cách đánh giá chung chung trước đây, tiêu chí mới ưu tiên rõ ràng cho đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và dám dấn thân. Cơ chế này giúp công chức vượt qua tâm lý “ngại sai nên không làm”, chủ động đề xuất giải pháp mới, đảm nhận việc khó, việc phức tạp để được ghi nhận xứng đáng.

Chấm dứt “cào bằng”, gắn hiệu quả với thu nhập

Theo PGS.TS Trịnh Văn Tùng, việc gắn kết quả đánh giá hằng tháng, hằng quý với thu nhập tăng thêm và tiền thưởng sẽ phá vỡ cơ chế “cào bằng”, tránh tình trạng cả tập thể gánh cho cá nhân không hoàn thành nhiệm vụ.

“Năng suất lao động tỷ lệ thuận với thu nhập sau cùng” - đây là thông điệp quan trọng mà Nghị định 335 gửi tới đội ngũ công chức.

Bên cạnh tác động tích cực, PGS.TS Trịnh Văn Tùng cũng chỉ ra hàng loạt thách thức trong quá trình triển khai.

Thứ nhất là tâm thế trì trệ, tư duy cũ của một bộ phận công chức vốn quen với đánh giá định tính theo Nghị định 90/2020/NĐ-CP.

Thứ hai là khó khăn trong định lượng các công việc đặc thù, nhất là các nhiệm vụ tham mưu, tư vấn, xử lý tình huống phát sinh - những công việc khó quy đổi thành đơn vị chuẩn.

Thứ ba là trách nhiệm và năng lực của người đứng đầu. Nghị định 335 yêu cầu lãnh đạo phải trở thành “nhà quản trị năng suất”, vừa tổ chức công việc, vừa xây dựng danh mục sản phẩm chuẩn, trong khi mức xếp loại cá nhân không được cao hơn mức xếp loại của tổ chức.

Thứ tư là áp lực tiến độ và chuyển đổi số, khi các cơ quan phải hoàn thành danh mục sản phẩm chuẩn trước ngày 30/6/2026, đồng thời triển khai phần mềm theo dõi hằng tháng, hằng ngày.

Theo phân tích của PGS.TS Trịnh Văn Tùng, Nghị định 335/2025/NĐ-CP vừa tạo động lực, vừa tạo áp lực khác nhau giữa các vùng.

Cán bộ công chức, viên chức Phường Tích Lương tỉnh Thái Nguyên luôn căng mình để phục vụ người dân

Trước hết là khu vực đô thị chịu áp lực lớn về tốc độ xử lý hồ sơ và tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến, nhưng cũng có động lực mạnh nhờ thu nhập tăng thêm gắn chặt với hiệu quả công việc; Vùng duyên hải đòi hỏi độ chính xác cao trong các sản phẩm tham mưu liên ngành, kinh tế biển; Vùng nông thôn đồng bằng đối mặt với thách thức phá vỡ tâm lý “đến hẹn lại lên”, nhất là khi tỷ lệ “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” bị khống chế không quá 20-25%; Vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa được ghi nhận sự dấn thân trong điều kiện khó khăn, song áp lực rất lớn khi công chức vừa phải “làm thay” cho người dân, vừa cập nhật dữ liệu số hằng ngày.

Khuyến nghị để Nghị định 335 phát huy hiệu quả

PGS.TS Trịnh Văn Tùng đánh giá, quy định khống chế tỷ lệ “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” tối đa 20-25% là một bước đi quyết liệt nhằm chấm dứt tình trạng “xuất sắc đại trà”. Cơ chế này tạo ra bộ lọc tự nhiên, buộc các cơ quan phải đánh giá thực chất đóng góp của từng cá nhân dựa trên thang điểm 100 và sản phẩm cụ thể.

Tuy nhiên, để tránh biến đây thành “trần cứng” gây nản lòng, ông đề xuất cần nâng cao tiêu chuẩn xuất sắc, đồng thời bổ sung cơ chế điểm thưởng cho đổi mới sáng tạo và cho lãnh đạo dấn thân, bảo vệ cái mới.

Quy định “mức xếp loại của người đứng đầu không cao hơn mức xếp loại của tổ chức” được xem là đòn bẩy trách nhiệm trực diện. Cơ chế này buộc lãnh đạo phải gắn vinh dự cá nhân với kết quả tập thể, quyết liệt chấn chỉnh bộ máy, xây dựng văn hóa hợp tác, đổi mới và sáng tạo.

Từ góc độ chuyên gia, PGS.TS Trịnh Văn Tùng kiến nghị, cần thực chất hóa “đơn vị sản phẩm/công việc chuẩn”, tránh hình thức; Ưu tiên hạ tầng số thông minh, liên thông, giảm gánh nặng báo cáo; Cụ thể hóa cơ chế bảo vệ, khuyến khích đổi mới sáng tạo; Chuyển đổi tư duy người đứng đầu sang quản trị năng suất; Linh hoạt áp dụng theo đặc thù vùng, miền.

“Nghị định 335/2025/NĐ-CP không chỉ là một văn bản quy phạm, mà là một ‘hệ điều hành mới’ của nền công vụ hiện đại, lấy hiệu quả, minh bạch và tinh thần dấn thân làm giá trị cốt lõi”, PGS.TS Trịnh Văn Tùng nhấn mạnh.

Cao Thắng/VOV.VN