Lệnh cấm xuất khẩu của Trung Quốc siết chặt nguồn cung nhiên liệu ở châu Á

Các đường ống bên trong một nhà máy lọc dầu ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Tuần trước, Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới ra lệnh tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu ít nhất đến cuối tháng Ba nhằm ngăn nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong nước. Năm ngoái, xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc đạt khoảng 22 tỉ đô la Mỹ.

Động thái này được dự báo sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nhiên liệu và đẩy giá tăng cao đối với các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp và vận tải ở châu Á.

Ngay cả trước khi có lệnh cấm xuất khẩu của Trung Quốc, các nhà máy lọc dầu châu Á đã phải chạy đôn chạy đáo tìm nguồn dầu thô thay thế. Bởi lẽ, nhiều nhà máy lọc dầu tại vùng Vịnh buộc phải đóng cửa do tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Sở hữu công suất lọc dầu lớn nhất thế giới, Trung Quốc thường đóng vai trò “nhà cung cấp linh hoạt”, sẵn sàng tăng xuất khẩu khi nhu cầu nội địa giảm và biên lợi nhuận hấp dẫn. Tuy nhiên, lệnh cấm xuất khẩu hoàn toàn lần này tạo ra cú sốc mới và giá cả đã bắt đầu phản ánh điều đó.

Theo nhà phân tích Zameer Yusof của Kpler, các nước xuất khẩu còn lại ở châu Á không có đủ sản lượng dư thừa để thay thế vai trò của Trung Quốc. Do đó, biên lợi nhuận lọc dầu tại Singapore, chuẩn tham chiếu cho biên lợi nhuận lọc dầu của khu vực, nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng khi thị trường buộc phải thích nghi bằng nguồn thay thế hoặc giảm nhu cầu.

Thị trường nhiên liệu cũng vì thế mà phản ứng mạnh trong thời gian qua. Hôm 17-3, giá dầu diesel tương lại tại châu Á tăng lên 150 đô la/thùng, còn giá nhiên liệu máy bay đạt 163 đô la/thùng, tăng mạnh so với mức 92 đô la/thùng trước chiến tranh. Trong khi đó, giá xăng tăng lên 139,8 đô la/thùng, gần gấp đôi so với 79,3 đô la/thùng cuối tháng Hai.

Trung Quốc từng cung cấp khoảng 1/3 nhiên liệu máy bay cho Úc, và khoảng một nửa nhu cầu nhiên liệu máy bay của Philippines và Bangladesh. Cục Hàng không Việt Nam gần đây cảnh báo các hãng bay chuẩn bị cắt giảm chuyến bay từ tháng Tư do nguy cơ thiếu nhiên liệu.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định sẵn sàng hợp tác với các nước về an ninh năng lượng. Các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc như PetroChina và Unipec vẫn cung cấp nhiên liệu cho Bangladesh, nhưng nguồn hàng có thể được điều chuyển tới nơi có hiệu quả kinh tế.

Bangladesh đã yêu cầu phía Trung Quốc đảm bảo khối lượng nhiên liệu cung cấp theo hợp đồng đã ký kết. Trong khi đó, Úc cho biết hai hãng bay Qantas và Virgin của nước này có khả năng chống chịu tốt trước tình trạng gián đoạn nguồn cung trong ngắn hạn.

Không chỉ Trung Quốc, Thái Lan cũng đã cấm phần lớn xuất khẩu nhiên liệu tinh chế. Hàn Quốc giới hạn xuất khẩu ở mức năm ngoái và cân nhắc siết chặt thêm.

Priti Mehta, nhà phân tích của công ty tư vấn Wood Mackenzie, cho biết tuần trước rằng các nhà máy lọc dầu ở Ấn Độ và Nhật Bản cũng đang trở nên ngần ngại mở các gói thầu xuất khẩu.

Theo Wood Mackenzie, việc nhiều nhà máy lọc dầu cắt giảm sản lượng có thể khiến công suất chế biến dầu thô tại châu Á giảm tới 6 triệu thùng/ngày. Dù vậy, tồn kho các sản phẩm chưng cất nhẹ tại Singapore gồm xăng và naphtha vẫn đang cao hơn 19% so với cùng kỳ năm trước. Các nhà máy lọc dầu ở Ấn Độ và những nơi khác có thể tăng bán sang châu Á để tận dụng giá cao.

“Phần lớn lượng nhiên liệu vận tải xuất khẩu của Ấn Độ sẽ chuyển hướng sang châu Á thay vì phương Tây như châu Âu và châu Mỹ”, Ivan Mathews, người đứng đầu bộ phận phân tích phụ trách khu vực châu Á - Thái Bình Dương của công ty tư vấn Vortexa nhận định.

Ông nói thêm, nhiều sản phẩm dầu mỏ tinh chế xuất khẩu từ Biển Đỏ cũng có khả năng hướng đến châu Á.

Theo Reuters

Lê Linh