Liberia: Lỗ hổng nghiêm trọng trong quản lý ngân sách

LRA và MFDP tổ chức hội thảo nhằm tăng thu ngân sách. Ảnh: ST

Phanh phui những khoảng trống lớn

Cuộc kiểm toán tập trung xem xét toàn bộ quy trình thu và chuyển tiền thu ngân sách; việc chuyển tiền qua các ngân hàng thương mại, hệ thống tiền điện tử và các tài khoản thu ngân sách hợp nhất của các cơ quan trọng yếu gồm Bộ Tài chính và Kế hoạch phát triển (MFDP), Cơ quan Thuế Liberia (LRA) và Ngân hàng Trung ương Liberia (CBL).

Theo khuôn khổ quản lý tài chính công của Liberia, các khoản thuế do LRA thu được phải được chuyển vào các tài khoản tạm thời tại ngân hàng thương mại trước khi chuyển tiếp vào tài khoản hợp nhất của Chính phủ tại CBL trong vòng 24 giờ. Tuy nhiên, kiểm toán viên phát hiện nhiều lỗ hổng nghiêm trọng trong quá trình theo dõi, đối chiếu và chuyển các khoản thu này. Tính đầy đủ, sự tồn tại và tính chính xác của doanh thu được ghi nhận trong các tài khoản ngân hàng tạm thời cũng không được bảo đảm.

Đáng chú ý, cuộc kiểm toán cho thấy tổng cộng 257,5 triệu USD và hơn 23,6 tỷ đô-la Liberia được ghi nhận trong các tài khoản ngân hàng tạm thời nhưng không xuất hiện trong tài khoản thu ngân sách nhà nước. Ngoài ra, báo cáo cũng chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa doanh thu được ghi nhận trong Hệ thống quản lý thuế của Chính phủ và dữ liệu tại tài khoản thu ngân sách nhà nước.

Không chỉ dừng ở các sai lệch về số liệu, kiểm toán viên còn phát hiện nhiều bất thường khác trong quá trình quản lý doanh thu. Dù vậy, hàng trăm triệu USD và hàng chục tỷ đô-la Liberia vẫn chưa thể được truy vết, đối chiếu đầy đủ.

Báo cáo của Tổng Kiểm toán Liberia P. Garswa Jackson Sr. kết luận, việc quản lý doanh thu và các giao dịch thông qua các tài khoản ngân hàng tạm thời của MFDP, LRA và CBL trong giai đoạn từ ngày 01/7/2018 đến ngày 31/12/2024 đã không tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành. Những điểm yếu nghiêm trọng cùng các sai lệch chưa được đối chiếu trong hồ sơ doanh thu của Chính phủ đã ảnh hưởng đáng kể đến niềm tin đối với tính chính xác và tính toàn vẹn của hệ thống thu ngân sách quốc gia.

Tổng Kiểm toán Jackson nhấn mạnh, các hành vi của 3 cơ quan trên đã vi phạm các quy định trong Bộ luật Thuế Liberia, Luật Quản lý tài chính công cùng nhiều quy định hiện hành khác. Đồng thời cảnh báo, mức độ nghiêm trọng của các phát hiện kiểm toán đòi hỏi sự can thiệp khẩn cấp từ các nhà lập pháp.

Đáng chú ý, phản hồi trước các phát hiện kiểm toán, lãnh đạo của 3 cơ quan liên quan lại tỏ ra khá thờ ơ khi cho rằng sự khác biệt giữa các tài khoản ngân hàng tạm thời và tài khoản thu ngân sách của Chính phủ là “bình thường” và “cũng thường xảy ra”. Tuy nhiên, Tổng Kiểm toán Jackson cho rằng các giải trình này chưa thỏa đáng. Ông khẳng định Chính phủ cần sớm đưa ra các biện pháp mạnh mẽ để xử lý những sai lệch được phát hiện trong quá trình kiểm toán.

Cấp bách cải tổ hệ thống thu ngân sách

Bên cạnh việc chỉ ra các sai phạm tài chính, cuộc kiểm toán cũng gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng lạc hậu và rời rạc của hệ thống quản lý doanh thu tại Liberia.

Theo báo cáo, các cơ quan hiện chưa xây dựng được một khuôn khổ đối chiếu doanh thu tích hợp hoàn chỉnh giữa Hệ thống quản lý thuế, các tài khoản ngân hàng tạm thời và Hệ thống thông tin quản lý tài chính tích hợp. Điều này khiến quá trình kiểm tra, đối chiếu và kiểm soát doanh thu gặp nhiều khó khăn, tạo ra nguy cơ thất thoát ngân sách.

Kiểm toán viên cho rằng hệ thống hiện nay cần được bổ sung cơ chế ghi nhận doanh thu tự động, cho phép theo dõi và đối chiếu doanh thu theo thời gian thực. Báo cáo cũng kiến nghị các cơ quan liên quan thực hiện đối chiếu tự động hằng ngày giữa Hệ thống quản lý thuế, các tài khoản tạm thời tại ngân hàng thương mại và tài khoản thu ngân sách nhà nước. Theo GAC, việc thiết lập một hệ thống đối chiếu và giám sát đồng bộ sẽ góp phần hạn chế thất thoát doanh thu, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ thao túng tài chính trong khu vực công.

Báo cáo kiểm toán kết luận, hệ thống thu ngân sách yếu kém, quy trình xử lý còn phụ thuộc nhiều vào khâu thủ công, cùng năng lực và trách nhiệm hạn chế của đội ngũ lãnh đạo các cơ quan thu ngân sách đang là những vấn đề đáng lo ngại nhất trong hệ thống quản lý tài chính của Liberia. Những phát hiện này không chỉ phản ánh các sai lệch đơn lẻ mà còn cho thấy các điểm yếu mang tính hệ thống trong công tác thu và đối chiếu doanh thu của quốc gia, gióng lên hồi chuông cảnh báo về hiệu quả quản lý ngân sách công.

Báo cáo kiểm toán hiện đã được trình lên Quốc hội Liberia cùng lời kêu gọi hành động khẩn cấp. Tổng Kiểm toán Jackson cho biết, GAC sẽ giữ nguyên các phát hiện và khuyến nghị đã nêu trong báo cáo, đồng thời tiếp tục giám sát việc thực hiện các khuyến nghị này trong những cuộc kiểm toán tiếp theo. Liberia cần nhanh chóng tăng cường tự động hóa, cải thiện quy trình đối chiếu và siết chặt cơ chế giám sát nhằm củng cố niềm tin của công chúng đối với hệ thống quản lý tài chính quốc gia./.

(Theo Allafrica và Frontpage Africa Online)