Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam: Xây hệ sinh thái số, đưa AI vào tư vấn chính sách

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) dự kiến diễn ra ngày 27-28/8 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội, với chủ đề "Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển".

Đây là kỳ đại hội đầu tiên của VUSTA sau quá trình sắp xếp, tinh gọn hệ thống tổ chức và trực thuộc sự quản lý toàn diện của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Tại buổi gặp mặt báo chí trước Đại hội, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch VUSTA, cho biết công tác chuẩn bị văn kiện, nhân sự và hậu cần đã được triển khai. Báo cáo chính trị và dự thảo Điều lệ sửa đổi tập trung vào giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, trong đó chuyển đổi số toàn diện được xác định là một hướng đột phá của hệ thống Liên hiệp Hội.

PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch VUSTA, cho biết công tác chuẩn bị văn kiện, nhân sự và hậu cần đã được triển khai.

Công nghệ cũng được đưa vào quá trình tổ chức Đại hội thông qua mô hình văn phòng không giấy tờ e-Office và ứng dụng AI trong biên soạn, chuẩn bị, phổ biến tài liệu tới đại biểu và cơ quan báo chí.

Đại hội có 700 đại biểu trong đó 489 đại biểu chính thức, 233 người có học vị tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, chiếm gần 48%; 94 giáo sư, phó giáo sư, tương đương hơn 19%. Đại biểu cao tuổi nhất 88 tuổi, trẻ nhất 34 tuổi.

Từ phản biện theo yêu cầu đến chủ động tìm vấn đề

Một trong những thay đổi được VUSTA đặt ra cho nhiệm kỳ 2026-2031 là chuyển từ phương thức tập hợp trí thức, tư vấn và phổ biến kiến thức truyền thống sang hoạt động dựa nhiều hơn vào dữ liệu, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.

Đến cuối năm 2025, hệ thống VUSTA gồm 34 Liên hiệp Hội tỉnh, thành phố, 92 hội ngành toàn quốc và 575 tổ chức khoa học và công nghệ. Trong nhiệm kỳ VIII, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học của hệ thống tham gia góp ý nhiều dự thảo văn kiện, dự án luật, chương trình, đề án và dự án đầu tư tác động lớn tới kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, nhiệm kỳ tới, VUSTA đặt mục tiêu chuyển từ chủ yếu phản biện khi có đề nghị sang chủ động phát hiện vấn đề. Dữ liệu lớn và các mô hình thực chứng dự kiến được sử dụng để cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách.

Các diễn đàn đối thoại chính sách trực tiếp với lãnh đạo Đảng, Quốc hội cũng được đặt ra, cùng cơ chế đặt hàng nhiệm vụ và kết nối chuyên gia giữa Trung ương với địa phương.

Cách tiếp cận này hướng tới thay đổi vai trò của mạng lưới trí thức, từ nơi tập hợp ý kiến chuyên gia thành hệ thống có khả năng nhận diện sớm vấn đề, tổ chức dữ liệu, nghiên cứu và cung cấp bằng chứng phục vụ quyết sách.

Theo Tổng Thư ký VUSTA Nguyễn Quyết Chiến, mục tiêu tổng quát nhiệm kỳ 2026-2031 là xây dựng VUSTA thành tổ chức vững mạnh của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, đồng thời kết nối hệ sinh thái tri thức giữa Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp.

Cùng với đổi mới hoạt động tư vấn, VUSTA dự kiến xây dựng chiến lược thu hút trí thức trẻ, tạo không gian sáng tạo, nghiên cứu tỷ lệ cán bộ trẻ trong lãnh đạo các cấp hội và tăng kết nối trí thức kiều bào, trí thức trong doanh nghiệp.

Xây kho tri thức AI, kết nối chuyên gia Việt toàn cầu

Trụ cột đáng chú ý trong kế hoạch chuyển đổi số là hệ sinh thái "VUSTA Digital", gồm nền tảng định danh VUSTA ID, kho tri thức số Knowledge Hub ứng dụng AI, nền tảng tư vấn E-Consultancy và văn phòng điện tử e-Office kết nối liên thông.

Nếu được triển khai đồng bộ, các nền tảng này không chỉ phục vụ số hóa hành chính mà còn hướng tới hình thành hạ tầng chung kết nối chuyên gia, dữ liệu khoa học với nhu cầu tư vấn, phản biện chính sách.

Chuyển đổi số cũng được đưa vào hoạt động phổ biến kiến thức. VUSTA định hướng triển khai "bình dân học vụ số", sử dụng podcast, video ngắn và AI để đưa kiến thức khoa học, công nghệ đến người dân, đồng thời phát huy vai trò của báo chí, xuất bản trong nâng cao dân trí số.

Ở lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, mục tiêu đặt ra là đưa nhiều hơn kết quả nghiên cứu ra khỏi phạm vi đề tài, giải thưởng để tiến tới ứng dụng và thương mại hóa.

VUSTA dự kiến nâng tầm Giải thưởng VIFOTEC và Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật, kết nối các quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy thương mại hóa công nghệ qua mô hình spin-off. "Chuyển đổi kép", kết hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, cũng được xác định là hướng ưu tiên.

Năng lực nghiên cứu, dự báo cũng dự kiến được mở rộng sang những công nghệ mới như 6G, vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO), bán dẫn, AI và chip thông minh. Mô hình "Liên hiệp Hội cụm" (Consortium) được đề xuất thí điểm để tập hợp nhiều tổ chức và chuyên gia cùng thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ quy mô lớn.

Không gian tập hợp trí thức đồng thời được mở rộng ra nước ngoài thông qua mạng lưới "VUSTA Global". Theo kế hoạch, mạng lưới này hướng tới đặt hàng trực tiếp các nhóm nghiên cứu người Việt ở nước ngoài tham gia giải quyết những bài toán công nghệ mũi nhọn, trước mắt là AI và bán dẫn.

Điểm chung của những định hướng trên là kết nối ba nguồn lực trí thức - dữ liệu - thị trường: chuyên gia tham gia tư vấn chính sách, dữ liệu và AI hỗ trợ nghiên cứu, còn doanh nghiệp, quỹ đầu tư tạo thêm đầu ra cho kết quả khoa học.