Vì sao xe tăng Nga thường ưu tiên pháo cỡ lớn?

Nếu nhìn xuyên suốt lịch sử xe tăng Liên Xô - Nga, có thể thấy một xu hướng khá rõ: khi cần tăng sức mạnh hỏa lực, các kỹ sư thường tìm cách đưa một khẩu pháo lớn hơn lên xe tăng.

Từ pháo 100 mm trên T-54/T-55, 115 mm trên T-62 đến 125 mm trên T-64, T-72, T-80 và T-90, cỡ nòng liên tục tăng để đáp ứng yêu cầu chiến trường.

Bước ngoặt lớn xuất hiện với T-62. Năm 1961, Liên Xô đưa pháo nòng trơn 115 mm lên xe tăng này, tạo ra khả năng sử dụng đạn xuyên động năng với hiệu quả chống tăng cao hơn. Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy pháo xe tăng đang chuyển sang một giai đoạn mới.

Sau đó, T-64 trở thành chiếc xe tăng Liên Xô đầu tiên được trang bị pháo 125 mm và hệ thống nạp đạn tự động. Sự kết hợp này đặc biệt quan trọng: pháo lớn tạo ra hỏa lực mạnh, còn nạp đạn tự động giúp duy trì kích thước xe tương đối nhỏ. Đây chính là điểm khác biệt trong triết lý thiết kế.

Một khẩu pháo lớn thường đồng nghĩa với đạn lớn hơn và khối lượng lớn hơn. Nếu sử dụng người nạp đạn, kíp xe cần thêm không gian để thao tác. Nhưng khi sử dụng hệ thống nạp đạn tự động, Liên Xô có thể đưa pháo 125 mm lên một thân xe tương đối thấp mà không cần mở rộng khoang chiến đấu quá nhiều.

Pháo 125 mm cũng cho phép xe tăng sử dụng nhiều loại đạn khác nhau, từ đạn xuyên giáp động năng đến đạn nổ mạnh chống công sự và các loại đạn chuyên dụng khác. Một số dòng xe còn có khả năng phóng tên lửa chống tăng qua nòng pháo, mở rộng phạm vi tác chiến.

Tuy nhiên, pháo lớn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hiệu quả vượt trội. Đạn lớn chiếm nhiều không gian và tạo ra những yêu cầu khắt khe hơn đối với hệ thống nạp đạn. Càng tăng cỡ nòng, bài toán khối lượng, độ giật, độ bền nòng pháo và cơ số đạn càng trở nên phức tạp.

Đây là lý do 125 mm trở thành một điểm cân bằng quan trọng trong thiết kế xe tăng Nga. Nó đủ lớn để tạo ra hỏa lực mạnh nhưng vẫn có thể tích hợp vào kiến trúc tương đối nhỏ gọn nhờ nạp đạn tự động.

Quan trọng hơn, tư duy này phù hợp với cách Liên Xô xây dựng lực lượng thiết giáp: xe tăng phải có hỏa lực đủ mạnh để đối đầu với những mục tiêu bọc thép ngày càng được bảo vệ tốt, nhưng vẫn phải giữ được khả năng cơ động và triển khai trên quy mô lớn.

Từ T-62 đến T-90M, cỡ nòng 125 mm đã trở thành một phần đặc trưng của dòng xe tăng chủ lực Nga.

Nhưng chiến tranh hiện đại đang đặt ra câu hỏi mới: khi UAV, tên lửa chống tăng và cảm biến ngày càng quan trọng, liệu tăng cỡ nòng có còn là con đường chính để tăng sức mạnh xe tăng?