Liên kết '3 nhà' trong đào tạo nghề gắn với kinh tế số

Trường CĐ Tiền Giang ký kết thỏa thuận hợp về việc hỗ trợ, kết nối SV với các doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: Trường CĐ Tiền Giang.

Chất lượng đào tạo ngày nay không còn dừng lại ở số lượng học sinh, sinh viên tốt nghiệp mà được đo lường bằng khả năng có việc làm, làm được việc và mức độ thích ứng với sự thay đổi của công nghệ.

Nhận diện thách thức từ khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động

Trường Cao đẳng Tiền Giang hiện đang tổ chức đào tạo 23 ngành, nghề thuộc các lĩnh vực trọng yếu như công nghệ kỹ thuật cơ khí, điện - điện tử, công nghệ ô tô, công nghệ thông tin, kỹ thuật xây dựng, may thời trang cùng các ngành dịch vụ, du lịch, nhà hàng - khách sạn.

Đây đều là những lĩnh vực có mối liên kết mật thiết với nhu cầu nhân lực của các doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ và tiến trình chuyển đổi số tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Những năm qua, nhà trường đã chủ động xây dựng chương trình đào tạo theo hướng chú trọng thực hành, trong đó thời lượng thực hành và thực tập tại nhiều ngành chiếm tới 65 - 70% tổng thời lượng khóa học.

Đồng thời, các năng lực bổ trợ như công nghệ thông tin, ngoại ngữ, làm việc nhóm, an toàn lao động và tác phong công nghiệp cũng được tích hợp bài bản, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nhìn nhận trực diện từ thực tiễn đào tạo, ông Nguyễn Quang Khải, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Tiền Giang chỉ ra những thách thức lớn mà các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang phải đối mặt.

Tốc độ đổi mới công nghệ tại các doanh nghiệp hiện diễn ra quá nhanh, trong khi chương trình, thiết bị và phương thức đào tạo tại nhà trường luôn cần có độ trễ nhất định để cập nhật, dẫn đến tình trạng sinh viên dù có kỹ năng cơ bản nhưng doanh nghiệp vẫn phải tốn chi phí đào tạo lại.

Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp ở nhiều nơi vẫn dừng lại ở khâu tiếp nhận thực tập và tuyển dụng đơn thuần, chưa đi sâu vào các khâu cốt lõi như dự báo nhu cầu, xây dựng chương trình và đánh giá năng lực đầu ra.

Mặt khác, sự bùng nổ của kinh tế số đòi hỏi người lao động ở bất kỳ ngành nghề nào cũng phải có kỹ năng số, trong khi công tác dự báo nhu cầu thị trường vẫn chưa theo kịp thực tế, gây ra sự lệch pha về cả số lượng, chất lượng và thời điểm cung ứng nhân lực.

Đột phá giải pháp từ liên kết “3 nhà” đến mục tiêu “3 có” cho người học

Để giải quyết triệt để những hạn chế này, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Tiền Giang đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện, trong đó nhấn mạnh việc chuyển từ liên kết doanh nghiệp theo từng hoạt động sang mô hình “3 cùng”: Cùng dự báo - Cùng đào tạo - Cùng đánh giá.

Doanh nghiệp cần trở thành một chủ thể trực tiếp của quá trình đào tạo khi tham gia góp ý chương trình, xây dựng mô-đun bài học, cử kỹ sư giảng dạy và tham gia đánh giá chuẩn đầu ra.

Đồng thời, công tác đào tạo phải hướng theo định hướng “4 đúng” (Đúng ngành nghề - Đúng kỹ năng - Đúng thời điểm - Đúng địa chỉ việc làm), hướng tới việc hình thành các nhóm nhân lực liên ngành đáp ứng cho các ngành kinh tế mũi nhọn như công nghiệp tự động hóa, nông nghiệp công nghệ cao, logistics, kinh tế xanh và kinh tế số.

Nhà trường cũng xác định việc xem năng lực số là “kỹ năng nghề thứ hai” của người học. Tùy theo từng ngành nghề, kỹ năng số đặc thù sẽ được tích hợp phù hợp: cơ khí gắn với CAD/CAM và CNC; điện - điện tử gắn với PLC và IoT; ô tô gắn với chẩn đoán điện tử; kinh doanh dịch vụ gắn với thương mại điện tử; đồng thời trang bị cho học sinh, sinh viên kỹ năng khai thác AI có trách nhiệm và khả năng tự học trong môi trường số.

Trường CĐ Tiền Giang chú trọng đào tạo gắn với việc làm. Ảnh: P.C.

Bên cạnh hệ chính quy, trường cao đẳng cần linh hoạt mở rộng các chương trình đào tạo ngắn hạn, nâng cao kỹ năng theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, biến nhà trường thành trung tâm học tập suốt đời cho lực lượng lao động.

Song song đó, công tác đánh giá chất lượng đào tạo cần dịch chuyển từ tiêu chí “kết quả học tập tại trường” sang “hiệu quả trên thị trường lao động”, đo lường bằng tỷ lệ có việc làm đúng nghề, thu nhập và mức độ hài lòng của doanh nghiệp.

Để các giải pháp đi vào thực tiễn, ông Nguyễn Quang Khải kiến nghị cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình liên kết “3 nhà”: Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp.

Trong đó, vai trò kiến tạo của Nhà nước ở địa phương là rất quan trọng thông qua việc quy hoạch cơ sở dữ liệu dự báo nhu cầu nhân lực và hỗ trợ xây dựng các trung tâm thực hành công nghệ dùng chung.

Ban Quản lý các Khu kinh tế và các Hiệp hội doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối để doanh nghiệp chủ động đặt hàng đào tạo và tạo điều kiện cho giảng viên cập nhật quy trình sản xuất thực tế.

Mục tiêu cốt lõi mà giáo dục nghề nghiệp hướng tới trong giai đoạn 2026 - 2030 chính là mang lại giá trị “3 có” cho người học: Có nghề - Có việc làm - Có khả năng thích ứng và phát triển nghề nghiệp lâu dài.

Sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo, mà còn là chìa khóa để cung ứng nguồn nhân lực kỹ năng cao, phục vụ đắc lực cho các ngành kinh tế mũi nhọn và sự phát triển bền vững của địa phương trong giai đoạn mới.