Luật Phát triển đô thị: Cần chuyển từ tư duy 'được làm gì' sang 'được quyết định gì'

Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 7/8, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Phát triển đô thị; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ.

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (đoàn Tây Ninh). Ảnh: Linh Đan.

Góp ý về dự án Luật Phát triển đô thị, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (đoàn Tây Ninh) cho rằng, mặc dù có tên gọi là Luật Phát triển đô thị, song về bản chất, dự luật tập trung tháo gỡ những vướng mắc, điểm nghẽn về thể chế đang đặt ra trong thực tiễn, đặc biệt đối với TP.HCM.

Từ đó, đại biểu đề nghị xem xét lại quy định tại khoản 3 Điều 1 về việc cho phép các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt được áp dụng một số cơ chế, chính sách của luật trong trường hợp có chủ trương của cấp có thẩm quyền.

Theo đại biểu Thanh Thúy, nếu mở rộng phạm vi áp dụng nhưng chỉ quy định chung là "phù hợp với điều kiện đặc thù, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi", chưa xác định rõ thế nào là điều kiện đặc thù. Vì vậy, nếu mở rộng đối tượng áp dụng, luật cần quy định chặt chẽ các tiêu chí để bảo đảm minh bạch.

"Nếu mong muốn mở rộng phân cấp, phân quyền cho các tỉnh, thành phố thì cần sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương, còn những cơ chế dành riêng cho đô thị đặc biệt cần được quy định riêng trong luật với điều kiện áp dụng rõ ràng.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP.HCM). Ảnh: Media Quốc hội.

Liên quan đến cơ chế phân quyền, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP.HCM) cho rằng, dự thảo Luật trình Quốc hội đã mở ra rất nhiều cơ chế mới để tạo điều kiện cho doanh nghiệp, không chỉ thúc đẩy doanh nghiệp mà còn tạo động lực phát triển chung cho TP.HCM và các đô thị. Theo đại biểu, để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, cần chuyển từ tư duy "được làm gì" sang "được quyết định gì, trừ những việc luật cấm".

Mặc dù dự thảo Luật đã sử dụng những cụm từ mạnh như "phân quyền triệt để", "toàn diện", song về cơ bản vẫn thiên về cách tiếp cận liệt kê.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 3 nguyên tắc: đối với những vấn đề phát sinh từ yêu cầu quản trị đô thị đặc biệt mà pháp luật chưa quy định hoặc chưa giao rõ thẩm quyền thì chính quyền thành phố được quyết định và chịu trách nhiệm, trừ những lĩnh vực thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan Trung ương hoặc pháp luật cấm.

Đối với Điều 7 cho phép thành phố điều chỉnh trình tự, thủ tục và quy định các biện pháp đặc thù, đại biểu Trung cho rằng, quyền ban hành quy định khác Trung ương cần hướng tới mục tiêu "tốt hơn" và "nhanh hơn", chứ không chỉ là "khác".

Theo đó, quy định của thành phố cần được ưu tiên áp dụng nếu tạo điều kiện thuận lợi hơn, hiệu quả hơn cho người dân và doanh nghiệp; rút ngắn thời gian hoặc giảm chi phí tuân thủ mà không làm giảm các tiêu chuẩn về an toàn, môi trường, sức khỏe cộng đồng và quyền con người.

"Nếu thực hiện được theo hướng này sẽ tạo động lực nâng cao các tiêu chuẩn của TP.HCM so với các tiêu chuẩn chung", đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhận định.

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế phân quyền, các đại biểu cũng đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực.

Theo đó, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát các quy định về giải thích từ ngữ. Theo đại biểu, nhiều khái niệm như không gian tầng thấp, không gian tầng cao, dự án lớn, dự án quan trọng, khu vực TOD hay khu logistics đã được quy định trong Luật Thủ đô với nội dung gần như tương đồng. Do đó, cần xem xét lại để bảo đảm tính thống nhất về kỹ thuật lập pháp.

Đại biểu Hoàng Quang Hàm (đoàn Tây Ninh) cũng cho rằng, dự thảo Luật cơ bản bảo đảm phân cấp mạnh cho chính quyền địa phương và đã thiết kế các cơ chế kiểm soát đối với việc phân cấp thông qua giám sát của Chính phủ và Quốc hội.

Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn một số quy định về phân cấp vẫn tiềm ẩn nguy cơ xung đột với Hiến pháp khi giao Chính phủ hoặc Hội đồng nhân dân quy định một số nội dung nhưng chưa xác định rõ giới hạn thẩm quyền.

Dẫn quy định tại Điều 5 của dự thảo Luật, đại biểu Hàm cho biết, nếu chỉ quy định Chính phủ được giao xác định phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách phát triển khu đô thị đặc biệt mà không quy định rõ giới hạn thì có thể dẫn đến việc mở rộng quá phạm vi luật cho phép. Theo đại biểu, các nội dung liên quan đến thu hồi đất, quốc phòng, an ninh, hạn chế quyền con người, quyền công dân, chính sách tiền tệ, thuế hay ngân sách nhà nước cần được loại trừ hoặc giới hạn rõ trong luật để bảo đảm phù hợp với Hiến pháp.

Đối với quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền thành phố tại khoản 6 Điều 59, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy nhận thấy, dự thảo Luật mới quy định theo hướng giải trình khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền và khi phát sinh "vấn đề lớn", trong khi chưa làm rõ thế nào là "vấn đề lớn".

Theo đại biểu, Luật cần quy định cụ thể các trường hợp phải giải trình, đồng thời yêu cầu chính quyền thành phố thực hiện giải trình một cách chủ động, không chỉ trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà còn trước nhân dân. Cùng với đó, cần quan tâm xây dựng cơ chế công khai, minh bạch và hệ thống dữ liệu mở để người dân tham gia giám sát.

Liên quan quy định về thu hồi đất tại Điều 36, đại biểu Hoàng Quang Hàm cho rằng, các quy định về dự án lớn, dự án quan trọng và nhà đầu tư chiến lược có thể dẫn tới việc thu hồi đất để giao doanh nghiệp thực hiện các dự án kinh doanh nhưng chưa bảo đảm yêu cầu vì mục đích quốc gia, lợi ích công cộng.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định cụ thể hơn về tiêu chí, nguyên tắc và các trường hợp loại trừ nhằm tránh việc thu hồi đất không đúng mục đích, đồng thời bảo đảm phù hợp với Hiến pháp.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự án Luật được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và có tính đột phá cho phát triển các thành phố, đặc biệt là TP.HCM và các đô thị đặc biệt; góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Dự thảo Luật Phát triển đô thị gồm 5 chương, 66 điều, tập trung vào hai nhóm chính sách lớn, trong đó có việc đẩy mạnh phân quyền cho các thành phố là đô thị đặc biệt và xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù thúc đẩy phát triển các đô thị này.

Trong đó, mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý những vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị.

Cùng với đó, cho phép điều chỉnh quy trình, thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.