Malaysia ứng phó khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu ra sao?

Một trạm bán lẻ xăng dầu tại Malaysia. (Ảnh: AFP)

Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và LNG toàn cầu, vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2. Gần 40% lượng dầu thô nhập khẩu của Malaysia đi qua tuyến này, nên gián đoạn kéo dài là mối lo lớn đối với an ninh năng lượng.

Malaysia là nước nhập khẩu ròng dầu thô, khai thác khoảng 350.000 thùng/ngày nhưng tiêu thụ khoảng 700.000 thùng/ngày. Nước này cũng trợ giá nhiên liệu trong nước, giữ giá bán lẻ thấp hơn một số nước khai thác dầu lớn như Ả Rập Xê-út và Qatar.

Chi phí trợ giá tăng từ gần 800 triệu ringgit/tháng trong tháng 1-2 lên khoảng 5 tỷ ringgit/tháng trong tháng 3-4 sau khi giá dầu thế giới tăng vọt. Nếu giá dầu cao kéo dài, tổng chi phí trợ giá năm 2026 có thể lên tới 40 tỷ ringgit.

Tuy nhiên, Malaysia đang biến khủng hoảng năng lượng thành cơ hội củng cố quan hệ ngoại giao, tận dụng chính sách trung lập và không liên kết lâu nay.

Được bảo đảm quyền đi qua eo biển Hormuz

Malaysia vẫn duy trì quan hệ ngoại giao với Iran dù khác biệt về chính trị và tôn giáo, đồng thời tiếp tục đối thoại với Tehran.

Ngày 1/3, Thủ tướng Anwar Ibrahim lên án các cuộc không kích của Israel và Mỹ nhằm vào Iran, trong đó có vụ sát hại Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei, gọi đây là hành động “man rợ và bất hợp pháp”, đồng thời kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức.

Quan hệ này mang lại lợi ích khi khủng hoảng năng lượng xảy ra. Iran sau đó cho phép 7 tàu thuộc sở hữu Malaysia đi qua Hormuz miễn phí, vì Malaysia được xem là “quốc gia thân thiện”.

Malaysia cũng được hưởng lợi từ quan hệ ngoại giao khi một tàu Petronas từ Yanbu (Ả Rập Xê-út) được cho phép đi qua Biển Đỏ vào tháng 7, sau khi lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đe dọa hạn chế tàu qua eo Bab el-Mandeb.

Tìm nguồn cung dài hạn từ các đối tác thân thiện

Malaysia hiện có đủ nhiên liệu và đang tìm cách xây dựng nguồn dự trữ dài hạn trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng kéo dài.

Nước này tận dụng quan hệ rộng với Nga và các quốc gia Trung Á để tìm nguồn năng lượng và thỏa thuận cung ứng mới.

Trong chuyến thăm Turkmenistan đầu tiên của ông Anwar vào tháng 6, Petronas được cấp quyền vận hành Block 9 và 10, thuộc một trong những khu vực khai thác khí lớn của nước này. Petronas dự kiến bắt đầu khoan thăm dò vào tháng 12.

Cùng tháng, Nga cam kết cung cấp dài hạn xăng, dầu diesel và khí đốt cho Malaysia trong ít nhất 20 năm, với thỏa thuận đang được hai nước hoàn tất.

Điều này phù hợp với chính sách không liên kết của Malaysia, khi nước này không tham gia các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga vì cuộc chiến tại Ukraine.

Tăng cường quan hệ trong khu vực

Dù đang đối mặt khủng hoảng năng lượng, Malaysia vẫn duy trì quan hệ cung ứng với các đối tác cũng muốn tăng cường an ninh năng lượng.

Tháng 6, ông Anwar công bố Petronas sẽ cung cấp tối đa 2 triệu tấn LNG/năm cho Jera, công ty phát điện lớn nhất Nhật Bản, trong 20 năm kể từ năm 2028.

Trước đó, vào tháng 4, ông Anwar nói với Thủ tướng Australia Anthony Albanese rằng Malaysia sẽ ưu tiên bán lượng nhiên liệu dư thừa cho Australia.

Ông cũng cho biết vào tháng 6 rằng lượng dầu diesel dư thừa của Malaysia có thể được sử dụng để hỗ trợ các quốc gia thiếu nhiên liệu, trong đó có Timor-Leste, thành viên thứ 11 của ASEAN từ năm ngoái.

Những diễn biến trên cho thấy chính sách đối ngoại trung lập, không liên kết giúp Malaysia duy trì quan hệ với nhiều bên trong các cuộc cạnh tranh địa chính trị, đồng thời bảo đảm nguồn cung năng lượng và hỗ trợ các đối tác khu vực trong giai đoạn bất ổn toàn cầu.