Miễn thuế cho cơ sở giáo dục, suất ăn trường học: Lợi ích thực sự đến với ai?

Quốc hội Khóa XVI

Chiều 23/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga. Ảnh: L.H

Nguồn lực có được tái đầu tư cho giáo dục?

Đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng, đánh giá đây là dự án luật có số lượng điều sửa đổi không nhiều nhưng tác động đáng kể đến nguồn thu ngân sách, môi trường đầu tư và nghĩa vụ của người dân, doanh nghiệp.

Miễn, giảm thuế là việc Nhà nước dành một phần nguồn lực để khuyến khích những hoạt động cần thiết. Chính sách này cần đủ sức thúc đẩy phát triển, đồng thời phải minh bạch về đối tượng, điều kiện và kết quả.

“Mỗi chính sách cần được xem xét đồng thời trên ba phương diện: có đúng mục tiêu hay không; lợi ích thực tế đến với ai; và có đủ điều kiện tổ chức thực hiện hay không”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Đại biểu Nga ủng hộ việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ sở giáo dục công lập và cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận. Tuy nhiên, việc được xác định là "cơ sở không vì lợi nhuận" phải đi cùng yêu cầu duy trì đúng bản chất này trong suốt thời gian hưởng ưu đãi.

“Cần dự liệu trường hợp cơ sở không chia lợi nhuận trực tiếp nhưng lợi ích lại được chuyển cho nhà đầu tư thông qua tiền thuê tài sản, lãi vay, phí quản lý hoặc giao dịch với bên liên quan không phù hợp với giá trị thực tế”, đại biểu Nga nhấn mạnh.

Cơ sở giáo dục cần tích lũy để phát triển, nâng cao thu nhập cho đội ngũ và đầu tư cơ sở vật chất. Học phí cao cũng chưa đủ để kết luận một cơ sở hoạt động vì lợi nhuận. Vấn đề quyết định là nguồn lực được sử dụng thế nào, có được tái đầu tư cho mục tiêu giáo dục và có bị phân phối trái quy định hay không.

Điều cần có là nguyên tắc minh bạch, căn cứ xác định chi phí hợp lý và cơ chế kiểm soát giao dịch liên quan, tránh chuyển lợi ích đáng lẽ phải được giữ lại cho giáo dục sang lợi ích riêng.

Từ đó, đại biểu đề nghị luật xác định rõ các nguyên tắc cơ bản về phạm vi thu nhập được miễn, điều kiện duy trì ưu đãi và xử lý khi không còn đáp ứng điều kiện; giao Chính phủ quy định cách thức thực hiện.

Đại biểu nhấn mạnh cần phân biệt thu nhập từ giáo dục, nghiên cứu, hoạt động hỗ trợ với thu nhập từ kinh doanh thương mại độc lập, tránh cách hiểu miễn thuế cho mọi khoản thu chỉ vì đơn vị có tư cách là cơ sở giáo dục.

Về cơ chế truy thu, đại biểu Nga lưu ý phân biệt trường hợp gian dối về điều kiện ngay từ đầu với trường hợp sử dụng sai một phần thu nhập về sau; vừa bảo vệ ngân sách, vừa bảo đảm sự ổn định cho cơ sở tuân thủ pháp luật.

Về tác động ngân sách, dự kiến giảm thu thuế thu nhập doanh nghiệp trong lĩnh vực giáo dục khoảng 2.200 tỷ đồng mỗi năm.

Đại biểu Nga đề nghị cơ quan soạn thảo cung cấp cho đại biểu Quốc hội rõ hơn về cơ sở tính toán, số cơ sở thực sự đủ điều kiện và phần giảm thu tăng thêm so với các ưu đãi hiện hành. Cùng với đó, cần có cơ chế theo dõi việc sử dụng nguồn lực từ ưu đãi cho chất lượng đào tạo, học bổng và hỗ trợ người học.

Các đại biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: QH

Lợi ích thực sự đến với ai?

Về quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với đơn vị cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đồng tình với mục tiêu hỗ trợ.

Tuy nhiên, dự thảo đang thực hiện mục tiêu này thông qua miễn thuế thu nhập cho tổ chức, cá nhân cung cấp suất ăn. “Phần thuế được miễn sẽ chuyển thành giảm giá, cải thiện dinh dưỡng hoặc nâng cao an toàn bữa ăn bằng cơ chế nào?” – đại biểu Nga đặt câu hỏi.

An toàn thực phẩm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu, quy trình chế biến, bảo quản, truy xuất và giám sát. Miễn thuế có thể tạo thêm nguồn lực, nhưng chưa đủ để bảo đảm nguồn lực đó được sử dụng cho chất lượng, an toàn bữa ăn.

Báo cáo thẩm tra số 1536 của Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đã nêu những băn khoăn về hiệu quả và tính hợp lý của chính sách này.

“Tôi đề nghị Chính phủ bổ sung đánh giá, đặc biệt là so sánh với phương án hỗ trợ trực tiếp bữa ăn cho những đối tượng cần hỗ trợ. Cần có căn cứ thuyết phục về lợi ích đến người thụ hưởng cuối cùng”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nói.

Việc so sánh cần trả lời được câu hỏi: Cùng một nguồn lực ngân sách, phương án nào giúp được nhiều người hơn, đúng đối tượng hơn và dễ kiểm tra kết quả hơn?

Nếu tiếp tục giữ chính sách, đại biểu Nga đề nghị làm rõ đối tượng sử dụng suất ăn, phạm vi hợp đồng, cách tách doanh thu được miễn; gắn với minh bạch giá và chất lượng, có thời điểm đánh giá lại hiệu quả.