Mở đường thể chế để Hà Nội bứt phá

Nghị quyết số 02 vừa được Bộ Chính trị ban hành đã xác lập định hướng lớn về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, với yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, toàn diện, gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Cùng với đó, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đang được kỳ vọng sẽ cụ thể hóa tinh thần này bằng những cơ chế, chính sách đặc thù, tạo nền tảng thể chế vượt trội để Hà Nội tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy nguồn lực và tạo đà bứt phá trong giai đoạn mới.

Sau hơn 20 năm do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý, cuối năm 2023, Khu công nghệ cao Hòa Lạc được chuyển giao về Hà Nội. Ba năm qua, diện mạo nơi đây đã có nhiều thay đổi. Hạ tầng tiếp tục được hoàn thiện. Môi trường đầu tư từng bước cải thiện. Đến nay, Hòa Lạc đã thu hút 109 dự án với tổng mức đầu tư 116 nghìn tỷ đồng. Không chỉ là khu công nghệ cao, Hòa Lạc đang được định hướng trở thành thành phố khoa học và đổi mới sáng tạo của Thủ đô, nơi hội tụ chất xám, công nghệ lõi và các mô hình kinh tế tri thức tiên tiến. Đây cũng là một trong những không gian phát triển được kỳ vọng sẽ hưởng lợi từ các cơ chế, chính sách đặc thù trong Luật Thủ đô (sửa đổi).

Ông Vũ Xuân Hùng - Trưởng Ban Quản lý Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp thành phố Hà Nội cho biết: "Hiện nay, các chính sách ưu đãi về chi phí thuê đất và suất đầu tư tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc đang đứng vị trí hàng đầu, tạo nên lợi thế cạnh tranh vượt trội và sức hấp dẫn đặc biệt đối với các nhà đầu tư chiến lược. Song song với hạ tầng đầu tư, HĐND Thành phố đã thảo luận và thông qua Nghị quyết về thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao dành riêng cho Hòa Lạc cùng các khu công nghệ cao khác trên địa bàn. Việc ban hành Nghị quyết này trong thời gian tới sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, là cơ sở quan trọng để thu hút và giữ chân đội ngũ chuyên gia, nhân sự trình độ cao về làm việc và cống hiến."

Thực tiễn phát triển của Hòa Lạc cho thấy, khi Hà Nội được giao quyền đúng và trúng, tiềm năng và dư địa để khai thác nguồn lực, thúc đẩy phát triển là rất lớn. Từ câu chuyện Hòa Lạc, một yêu cầu lớn hơn đang được đặt ra, đó là cần có một khuôn khổ thể chế đủ mạnh để Thủ đô chủ động hơn trong quyết định, tổ chức và dẫn dắt phát triển.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 02 vừa được Bộ Chính trị ban hành về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới được đánh giá là một dấu mốc rất quan trọng. Nghị quyết đặt ra yêu cầu xác lập thể chế đặc thù, vượt trội; phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện, đi đôi với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Theo ông Tạ Văn Hạ - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đây được xem là bước chuyển lớn về tư duy phát triển đối với Hà Nội.

Để cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 02, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp thứ Nhất vào tháng 4 tới đây, đang được kỳ vọng sẽ tạo đột phá về thể chế cho Hà Nội. Tại tọa đàm với chủ đề “Luật Thủ đô (sửa đổi): Hà Nội trước cơ hội lịch sử”, các chuyên gia cho rằng, điều quan trọng là luật phải giải quyết được các mục tiêu lớn mà Nghị quyết 02 đã đặt ra. Đó không chỉ là tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển, mà còn phải mở đường cho đổi mới thể chế phát triển ở nhiều địa phương khác.

Ông Lê Tuấn Phong - Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp khẳng định: "Chúng tôi đã báo cáo và nhận được sự đồng thuận cao từ các cấp có thẩm quyền về việc đổi mới căn bản tư duy xây dựng Luật Thủ đô. Theo đó, Hà Nội không chỉ dừng lại ở vai trò thực thi chính sách mà phải được tin tưởng giao trọng trách là cơ quan thiết kế chính sách ở tầm cao hơn, đáp ứng kỳ vọng phát triển trong kỷ nguyên mới. Thay vì chỉ phân cấp, phân quyền trong những lĩnh vực cụ thể, điều quan trọng hơn là trao cho Thủ đô thẩm quyền ban hành và lựa chọn áp dụng các văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù. Đây chính là đòn bẩy pháp lý then chốt để Thủ đô bứt phá, phát triển ngang tầm châu lục và quốc tế, hiện thực hóa mục tiêu mà Nghị quyết 15 (thay thế Nghị quyết 02 trước đây) đã đề ra."

Điểm cốt lõi của Nghị quyết 02 không chỉ là trao thêm quyền cho Thủ đô, mà là thiết lập một cơ chế vận hành mới, trong đó Hà Nội có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định các vấn đề phát triển. Và Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ pháp lý quan trọng để hiện thực hóa yêu cầu đó. Ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhìn nhận: "Quan điểm xuyên suốt của Ủy ban Kinh tế trong việc thiết lập cơ chế đặc thù không phải là giữ lại tỷ lệ điều tiết ngân sách cho Hà Nội cao hơn các địa phương khác. Thay vào đó, mục tiêu cốt lõi là trao cho Thủ đô những cơ chế đột phá để 'làm cho miếng bánh kinh tế to ra'. Khi quy mô kinh tế của Thủ đô phát triển mạnh mẽ nhờ những chính sách kiến tạo, thì dù tỷ lệ phân chia vẫn giữ nguyên như các tỉnh thành, giá trị tuyệt đối thu về cho ngân sách Trung ương và địa phương tự khắc sẽ tăng lên vượt trội. Đây chính là cách tiếp cận bền vững, biến Hà Nội thành động lực dẫn dắt, tạo ra nguồn lực mới cho cả nước thay vì chỉ đơn thuần là phân bổ lại nguồn lực sẵn có."

Nghị quyết số 02 mở đường về mặt định hướng. Còn Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý để hiện thực hóa những định hướng đó trong thực tiễn. Khi tư duy phát triển mới được đặt trên nền tảng của một thể chế đủ mạnh, Hà Nội sẽ có thêm điều kiện để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo bước bứt phá trong giai đoạn mới.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng Thủ đô phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là động lực tăng trưởng, cực phát triển có sức lan tỏa của cả nước. Nghị quyết 02 và quá trình sửa đổi Luật Thủ đô đang mở ra cơ hội để Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu đó, với một nền tảng thể chế vượt trội, phù hợp yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Ngọc Ánh