Một năm học 'hoàn toàn khác'

Cô và trò trường Tiểu học Lê Văn Tám trong ngày khai trường. Ảnh: QK

Thực tế đang đặt người thầy trước những yêu cầu mới. Tri thức không ngừng mở rộng, công nghệ thay đổi cách tiếp cận thông tin, phương thức học tập đa dạng. Học sinh hôm nay cũng có những nhu cầu và cách tiếp nhận khác trước. Người giáo viên vì thế không thể bằng lòng với những gì đã quen thuộc. Tự học, cập nhật kiến thức, làm mới phương pháp, sử dụng công nghệ hợp lý và hiểu học sinh là những yêu cầu ngày càng rõ đối với nghề dạy học.

Song, muốn người thầy thay đổi, phải tạo được điều kiện để họ có thể thay đổi. Một giờ học được chuẩn bị kỹ cần thời gian để đọc, nghiên cứu, thiết kế giáo án. Muốn hiểu học sinh cần thời gian quan sát, trao đổi và đồng hành. Khi giáo viên phải dành quá nhiều thời gian cho hồ sơ, báo cáo, thủ tục hoặc những công việc chưa thật sự cần thiết, quỹ thời gian dành cho chuyên môn sẽ bị thu hẹp. Khi ấy, yêu cầu đổi mới dễ trở thành áp lực, thay vì động lực nghề nghiệp.

Đổi mới giáo dục vì thế cần được thực hiện đồng thời ở cả người dạy và môi trường dạy học. Người thầy chủ động làm mới mình; nhà trường và cơ quan quản lý tạo không gian để sự đổi mới ấy được thực hiện. Giảm thủ tục hành chính, tổ chức công việc hợp lý, tôn trọng tính chủ động chuyên môn, đánh giá giáo viên bằng hiệu quả thực chất là những việc thuộc về quản lý, nhưng tác động trực tiếp đến chất lượng từng giờ học.

Luật Nhà giáo có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, cùng những quy định về quyền, trách nhiệm, tiền lương, phụ cấp, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng và bảo vệ nhà giáo, tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc xây dựng môi trường nghề nghiệp phù hợp với đặc thù dạy học. Điều quan trọng là các quy định ấy phải đi vào thực tế, để chính sách trở thành những thay đổi cụ thể trong đời sống nghề nghiệp của giáo viên.

Sau cùng, hiệu quả của một năm học phải được nhìn thấy ở sự trưởng thành của học sinh. Một giờ học có ý nghĩa không nhất thiết phải có thật nhiều kỹ thuật hay hình thức mới. Đó có thể là giờ học trong đó học sinh được đặt câu hỏi, trình bày suy nghĩ, thử sức và nhận ra khả năng của mình. Một nhà trường có chất lượng cần được nhìn từ sự tiến bộ của học sinh: Hiểu biết hơn, tự tin hơn, biết hợp tác, biết suy nghĩ độc lập và có trách nhiệm hơn với bản thân, cộng đồng.

Từ góc nhìn ấy, “hoàn toàn khác” không nhất thiết phải là năm học có thật nhiều điều mới. Một năm học khác biệt có thể bắt đầu từ những điều rất cụ thể: như: Người thầy có thêm thời gian cho chuyên môn, nhà trường bớt đi những thủ tục không cần thiết, cán bộ quản lý lắng nghe nhiều hơn tiếng nói từ lớp học và học sinh được tôn trọng hơn trong mỗi giờ học.

Khi những thay đổi ấy cùng diễn ra, "hoàn toàn khác" sẽ thực sự bắt đầu.