PGS.TS Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội: Công khai, minh bạch, bảo đảm quyền lợi của học sinh

Nhân dịp năm học mới, PGS.TS Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã có cuộc trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội về những giải pháp nhằm bảo đảm công khai, minh bạch các khoản thu trong trường học, tăng cường kiểm soát lạm thu và bảo vệ tốt nhất quyền lợi của học sinh.

PGS.TS Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Ảnh: Thảo Phạm

Đổi mới quản trị giáo dục dựa trên dữ liệu

- Năm học 2026-2027 được xem là năm học có nhiều yêu cầu mới đối với giáo dục Thủ đô. Đồng chí có thể chia sẻ các nhiệm vụ trọng tâm mà ngành sẽ tập trung thực hiện trong năm học mới này?

- Thủ đô Hà Nội có quy mô giáo dục rất lớn, với hơn 2,32 triệu học sinh. Đây vừa là niềm tự hào, vừa đặt lên vai thành phố trách nhiệm rất lớn trong việc bảo đảm mọi học sinh đều được tiếp cận nền giáo dục có chất lượng. Quy mô này cũng đòi hỏi ngành Giáo dục phải tiếp tục đổi mới phương thức quản trị theo hướng chặt chẽ, khoa học, linh hoạt và sát với thực tiễn, nhất là tại những địa bàn có tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số cơ học nhanh.

Một tiết học của học sinh Trường Tiểu học Giảng Võ (phường Giảng Võ). Ảnh: Đỗ Tâm

Trên nền tảng những kết quả đạt được trong năm học 2025-2026, bước vào năm học 2026-2027, ngành Giáo dục Hà Nội sẽ bảo đảm hệ thống giáo dục sau sắp xếp vận hành thông suốt, không làm gián đoạn việc học, đồng thời không ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục của người dân; tiếp tục rà soát, đầu tư mạng lưới trường, lớp; ưu tiên các khu vực còn thiếu trường công lập, những địa bàn đông dân và nơi có nguy cơ quá tải.

- Xin đồng chí cho biết về khâu đột phá và ưu tiên lớn nhất của ngành Giáo dục Hà Nội nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời bảo đảm môi trường học tập công bằng, an toàn, hiện đại, lấy học sinh làm trung tâm, đáp ứng tốt hơn kỳ vọng của phụ huynh, xã hội trong năm học 2026-2027?

- Tôi muốn nhấn mạnh hai ý: Khâu đột phá là đổi mới quản trị giáo dục dựa trên dữ liệu; ưu tiên xuyên suốt là phát triển toàn diện người học. Hai yêu cầu này phải được triển khai đồng thời và hỗ trợ lẫn nhau.

Với một hệ thống giáo dục có hơn 2,32 triệu học sinh, chúng ta không thể quản trị hiệu quả chỉ dựa vào kinh nghiệm, hồ sơ hay những báo cáo tổng hợp vào cuối kỳ. Dữ liệu phải giúp trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: Địa bàn nào đang thiếu trường, thiếu lớp? Môn học nào đang thiếu giáo viên? Học sinh nào đang gặp khó khăn trong học tập hoặc tâm lý? Chính sách nào thực sự mang lại hiệu quả cho người học?... Đến nay, 100% trẻ mầm non và học sinh phổ thông của thành phố đã được cấp mã định danh học tập (Learning ID) và xác thực với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; 97,6% học sinh trong phạm vi triển khai đã được tạo lập hồ sơ học bạ số và ký số.

Trong năm học này, nhiệm vụ không chỉ dừng lại ở việc tiếp tục số hóa, mà quan trọng hơn là khai thác dữ liệu để dự báo, điều tiết nguồn lực, giảm nhập liệu trùng lặp, hỗ trợ giáo viên và phục vụ học sinh tốt hơn.

Ngăn chặn lạm thu

- Chỉ thị số 31/CT-TTg, ngày 5-8-2026, của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027 yêu cầu thực hiện công khai, minh bạch các khoản thu và xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra lạm thu. Với Hà Nội, Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ kiểm soát vấn đề này như thế nào ngay từ đầu năm học, thưa đồng chí?

- Quan điểm của Hà Nội rất rõ: Kiểm soát từ trước khi thu, công khai trong quá trình thu và hậu kiểm đến cùng. Sở Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Công văn số 4383/SGDĐT-KHTC, ngày 22-8-2026, về hướng dẫn công tác quản lý thu, chi năm học 2026-2027, gửi tới tất cả các cơ sở giáo dục thuộc diện quản lý. Theo đó, các khoản thu phải được phân định rõ thành 3 nhóm: Các khoản thu theo quy định của pháp luật; các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục theo danh mục, mức thu và cơ chế quản lý do cơ quan có thẩm quyền quy định; các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện.

Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu, mỗi cơ sở giáo dục phải rà soát từng khoản thu theo nguyên tắc “6 rõ” (rõ căn cứ pháp lý; rõ thẩm quyền quyết định; rõ đối tượng; rõ mức thu; rõ mục đích sử dụng; rõ trách nhiệm công khai và quyết toán). Khoản nào chưa đủ căn cứ, chưa đúng thẩm quyền hoặc chưa được công khai đầy đủ thì không tổ chức thu.

Trước khi thực hiện, nhà trường phải thông tin đầy đủ về tên khoản thu, căn cứ, mức thu, đối tượng, thời điểm, phương thức thu, nội dung sử dụng và chính sách miễn, giảm hoặc hỗ trợ. Việc công khai phải được thực hiện trên trang thông tin điện tử của cơ sở giáo dục, đồng thời thông tin trực tiếp tới cha mẹ học sinh bằng hình thức phù hợp. Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ phối hợp với UBND các xã, phường tăng cường kiểm tra, hậu kiểm theo thẩm quyền; ưu tiên kiểm tra những đơn vị có dấu hiệu rủi ro và tổ chức kiểm tra đột xuất khi có phản ánh. Số điện thoại, đầu mối tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái quy định phải được công khai; việc tiếp nhận và xử lý phản ánh phải kịp thời, rõ trách nhiệm.

- Vậy ngành Giáo dục Hà Nội sẽ triển khai những giải pháp gì để bảo đảm các khoản thu được thực hiện đúng yêu cầu đặt ra?

- Công khai, minh bạch không thể chỉ dừng ở việc thông báo một bảng mức thu vào đầu năm học, mà phải được thực hiện xuyên suốt quá trình, từ khi đề xuất khoản thu đến khi hoàn thành việc sử dụng và quyết toán. Trước khi thực hiện các khoản thu, nhà trường phải công khai đầy đủ căn cứ pháp lý, thẩm quyền, đối tượng, mức thu, dự kiến tổng số tiền và phương án sử dụng. Trong quá trình thực hiện, phải công khai số đã thu, số đã chi, số còn lại, nội dung mua sắm hoặc kết quả cung ứng dịch vụ. Khi kết thúc, phải quyết toán và công khai kết quả thực hiện, tài sản được hình thành cũng như phương án xử lý phần kinh phí còn dư...

Đối với các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện, nguyên tắc quan trọng nhất là sự tự nguyện phải thực chất. Nhà trường không được quy định mức đóng tối thiểu, mức bình quân, giao chỉ tiêu theo lớp hoặc bằng bất kỳ hình thức nào tạo áp lực buộc phụ huynh phải đóng góp. Việc tài trợ cũng không được gắn với tuyển sinh, đánh giá học sinh hay quyền tham gia các hoạt động giáo dục. Phụ huynh có quyền đồng ý hoặc không đồng ý mà không phải chịu bất kỳ sức ép nào.

Đi cùng với công khai, minh bạch là trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Hiệu trưởng không chỉ chịu trách nhiệm ký vào văn bản công khai, mà phải trả lời được bốn câu hỏi: Thu khoản gì? Căn cứ vào đâu? Sử dụng vào việc gì? Và kết quả mang lại cho học sinh là gì? Đây phải là những câu hỏi được đặt ra xuyên suốt quá trình quản lý, chứ không chỉ khi có phản ánh hoặc kiểm tra.

- Từ những yêu cầu của năm học mới, đồng chí muốn gửi thông điệp gì tới các nhà trường, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và phụ huynh học sinh Hà Nội?

- Nhân dịp năm học mới 2026-2027, thông điệp tôi muốn gửi tới các nhà trường, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và phụ huynh học sinh Hà Nội được gói gọn trong ba từ: Trách nhiệm, đồng hành và niềm tin.

Đối với đội ngũ cán bộ quản lý, kỷ cương phải bắt đầu từ người đứng đầu. Mỗi quyết định được đưa ra cần trả lời rõ ba câu hỏi: Có thực sự vì quyền lợi và sự tiến bộ của học sinh hay không? Có đúng quy định hay không? Và ai là người chịu trách nhiệm đến cùng? Khi ba câu hỏi ấy luôn được đặt ra trước mỗi quyết định, công tác quản lý nhà trường sẽ đi vào thực chất, minh bạch và thực sự lấy người học làm trung tâm.

Với các thầy giáo, cô giáo, tôi mong mỗi thầy, cô tiếp tục giữ vững tình yêu nghề, chuẩn mực nghề nghiệp và tinh thần đổi mới; dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn và cho học sinh. Công nghệ, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng không thể thay thế sự tận tâm, khả năng truyền cảm hứng và trách nhiệm của người thầy.

Với phụ huynh học sinh, nhà trường mong nhận được sự đồng hành trên tinh thần cùng trao đổi, cùng giám sát, cùng tháo gỡ khó khăn và cùng tạo dựng cho các em học sinh một môi trường phát triển lành mạnh.

Về phía Sở Giáo dục và Đào tạo, chúng tôi cam kết hướng dẫn rõ ràng, hỗ trợ cơ sở kịp thời, giảm những thủ tục và báo cáo không cần thiết; công khai đầu mối tiếp nhận phản ánh, lắng nghe và phản hồi có trách nhiệm; đồng thời tăng cường kiểm tra, hậu kiểm, chấn chỉnh và xử lý nghiêm các vi phạm. Người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp phải chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao.

- Trân trọng cảm ơn đồng chí!