Nâng cao mức độ an toàn, minh bạch và uy tín của hệ thống tài chính, ngân hàng

Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống tài chính, tiền tệ

Phát biểu tại phiên thảo luận tổ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc (đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, Chính phủ đã chuẩn bị hồ sơ dự án Luật nghiêm túc, đúng trình tự, thủ tục; đồng thời tiếp thu, giải trình theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội.

Việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng là cần thiết nhằm xử lý các vấn đề quan trọng, trong đó có các vấn đề phát sinh do sắp xếp tổ chức bộ máy; xử lý vấn đề còn chưa được quy định đầy đủ trong pháp luật về phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của các tổ chức quốc tế; khắc phục khó khăn, vướng mắc trong cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước và do khoảng trống pháp lý phát sinh trong thực tiễn.

Trên cơ sở ý kiến góp ý của các đại biểu Quốc hội, Chính phủ sẽ chỉ đạo Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, thống nhất trách nhiệm quản lý nhà nước của các bộ, ngành liên quan; bảo đảm hoạt động bình thường, liên tục, thông suốt, không để gián đoạn công việc, chồng chéo, trùng lặp hoặc bỏ sót chức năng, nhiệm vụ. Đồng thời, đối chiếu các quy định trong dự thảo luật với các chuẩn mực, khuyến nghị quốc tế về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các cam kết trong quá trình hội nhập quốc tế.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, ngành Ngân hàng có mức độ hội nhập quốc tế sâu rộng, do đó cần rà soát các quy định liên quan đến trao đổi, cung cấp thông tin, phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền, phục vụ công tác quản lý nhà nước, thanh tra, giám sát và phòng, chống rửa tiền. Đồng thời, hoàn thiện các quy định trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng và hoạt động của các tổ chức tín dụng, bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật, phù hợp với thực tiễn, khả thi trong tổ chức thực hiện và bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống tài chính, tiền tệ.

Đề xuất cần có cơ chế pháp lý chặt chẽ hơn để bảo vệ nhà đầu tư, đại biểu Châu Quỳnh Giao (An Giang) cho rằng, trong các vụ việc như Tân Hoàng Minh, Vạn Thịnh Phát, nhiều người dân mua trái phiếu vì tin tưởng vào sự tư vấn của ngân hàng; cho rằng tài sản bảo đảm đã được ngân hàng quản lý. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, việc xử lý tài sản bảo đảm gặp nhiều vướng mắc, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của nhà đầu tư.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định chi tiết điều kiện, tiêu chuẩn của tổ chức được làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm; rà soát trường hợp ngân hàng có dư nợ tín dụng lớn hoặc có lợi ích kinh tế gắn chặt với doanh nghiệp phát hành để xem xét có nên đồng thời đảm nhiệm vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm hay không.

Đại biểu Châu Quỳnh Giao đề xuất, cần tách bạch hoàn toàn tài sản của ngân hàng với tài sản nhận quản lý nhằm bảo đảm tính khách quan và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của nhà đầu tư.

Đề xuất quy định theo nhóm dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa

Đại biểu Trần Thị Vân (Bắc Ninh). Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Cho ý kiến về quy định 15 dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa, đại biểu Trần Thị Vân (Bắc Ninh) cho rằng, việc bổ sung quy định riêng cho từng lĩnh vực là rất cần thiết, phù hợp với đặc thù của giao dịch tài sản mã hóa và yêu cầu trong phòng ngừa nguy cơ lợi dụng công nghệ để che giấu nguồn gốc cũng như là đường đi của tài sản. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, một số dấu hiệu trong dự thảo được mô tả quá cụ thể, gắn với công nghệ, sản phẩm và phương thức giao dịch hiện nay, như dịch vụ trộn giao dịch, tài sản mã hóa tăng cường tính ẩn danh, địa chỉ IP, mạng ẩn danh, địa chỉ ví hay hoạt động phát hành tài sản mã hóa lần đầu.

Trong khi đó, công nghệ và phương thức thực hiện hành vi rửa tiền thay đổi rất nhanh, thậm chí từng ngày. Các đối tượng có thể nhanh chóng chuyển sang phương thức mới ngay sau khi phương thức cũ bị phát hiện. Việc quy định toàn bộ các chỉ báo kỹ thuật ngay trong luật có thể khiến quy định nhanh chóng lạc hậu, phải thường xuyên sửa đổi, bổ sung.

Đại biểu cũng lưu ý, nhiều dấu hiệu được nêu trong dự thảo có thể xuất hiện trong các giao dịch hợp pháp nếu được xem xét riêng lẻ. Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ liệu một dấu hiệu đơn lẻ có đủ căn cứ để xác định giao dịch đáng ngờ phải báo cáo hay không.

"Nếu không quy định rõ, các đối tượng báo cáo có thể áp dụng máy móc theo hướng "báo cáo phòng vệ", làm gia tăng chi phí đầu tư hệ thống, nguồn lực rà soát và số lượng báo cáo không có nhiều giá trị phân tích, đồng thời gây quá tải cho cơ quan thực hiện chức năng phân tích thông tin về phòng, chống rửa tiền", đại biểu Trần Thị Vân phân tích.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị nên quy định theo các nhóm dấu hiệu như nhóm che giấu danh tính chủ sở hữu hưởng lợi, nguồn gốc tài sản; nhóm liên quan đến địa chỉ đối tác nền tảng hoặc khu vực có rủi ro cao; nhóm bất thường về nguồn tiền và khả năng tài chính; nhóm sử dụng dịch vụ không được cấp phép hoặc không tuân thủ quy định về phòng, chống rửa tiền; nhóm dấu hiệu gian lận, giả mạo, đứng tên hộ hoặc chiếm đoạt tài sản…

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc, việc xuất hiện một dấu hiệu đơn lẻ không mặc nhiên là căn cứ xác định giao dịch đáng ngờ. Theo đó, đối tượng báo cáo cần đánh giá tổng thể trên cơ sở hồ sơ khách hàng, mục đích và bản chất kinh tế của giao dịch, nguồn tiền, nguồn tài sản, mô hình hoạt động cùng các yếu tố rủi ro có liên quan.

Trên cơ sở các nhóm dấu hiệu và nguyên tắc được luật quy định, đại biểu Trần Thị Vân đề xuất giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan ban hành danh mục chỉ báo kỹ thuật chi tiết; định kỳ rà soát, cập nhật theo sự thay đổi của công nghệ, phương thức, thủ đoạn rửa tiền và các tiêu chuẩn quốc tế. Quá trình cập nhật cần có sự tham vấn các đối tượng báo cáo, được công khai và có thời gian chuyển tiếp hợp lý để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh hệ thống, bảo đảm khả năng tuân thủ và hiệu quả thực thi.

Về quy định lưu trữ thông tin, hồ sơ, tài liệu, đại biểu Trần Thị Vân nêu, quy định hiện hành yêu cầu phần lớn hồ sơ nhận biết khách hàng, hồ sơ giao dịch và báo cáo được lưu trữ trong thời hạn 5 năm. Tuy nhiên, thời hạn này chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát hiện, truy tìm và chứng minh hành vi rửa tiền, nhất là đối với các vụ việc phức tạp, có yếu tố xuyên biên giới, được thực hiện qua nhiều tầng giao dịch hoặc chỉ được phát hiện sau thời gian dài.

Dự thảo Luật chưa phân loại rõ từng nhóm hồ sơ và thời điểm bắt đầu tính thời hạn lưu trữ. Trong khi đó, hồ sơ nhận biết khách hàng, hồ sơ giao dịch, báo cáo giao dịch đáng ngờ và kết quả phân tích có giá trị chứng minh khác nhau. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định cụ thể đối với từng nhóm hồ sơ và thời điểm tính thời hạn lưu trữ nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất trong thực tiễn.

Đại biểu Trần Thị Vân đề xuất, hồ sơ nhận biết khách hàng, thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi và hồ sơ liên quan đến quan hệ kinh doanh được lưu trữ trong suốt thời gian duy trì quan hệ kinh doanh và tối thiểu 10 năm kể từ ngày chấm dứt quan hệ kinh doanh. Đối với hồ sơ giao dịch, cần quy định thời hạn lưu trữ tối thiểu 10 năm kể từ ngày phát sinh giao dịch; góp phần nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, truy vết và xử lý các hành vi rửa tiền.

Bày tỏ băn khoăn khi dự thảo Luật giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định các trường hợp được phép sử dụng ngoại hối, đại biểu Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) cho rằng, trong bối cảnh các hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, niêm yết tham chiếu trên sàn giao dịch quốc tế, các hợp đồng tài trợ dự án tín dụng quốc tế... phát triển rất nhanh, quy định cấm chung chung rất dễ dẫn đến việc hiểu sai lệch rằng mọi thỏa thuận niêm yết, ghi giá bằng ngoại tệ (dù thanh toán bằng Việt Nam đồng) đều bị vô hiệu. Do đó, đại biểu Trần Vũ Khiêm đề nghị quy định ngay trong luật các nguyên tắc và những trường hợp ngoại lệ cơ bản như giao dịch ngoại thương, đầu tư quốc tế, khu phi thuế quan, vay và trả nợ nước ngoài.

Trường hợp giao Chính phủ hoặc Thống đốc Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn chi tiết, cần quy định rõ giới hạn, phạm vi ủy quyền; đồng thời, bổ sung quy định việc hiển thị giá tham chiếu bằng ngoại tệ trên không gian mạng không bị coi là hành vi thanh toán bằng ngoại hối trái phép.

Chiều cùng ngày, Quốc hội cũng thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc; dự án Nghị quyết của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án (Nghị quyết của Quốc hội thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án).