Ngày Tết về Châu Yên vui hội 'Xên lảu nó' của người Thái

Không biết từ bao giờ, đồng bào Thái, trong đó có người Thái Yên Châu đã có tục lệ Xên lảu nó. Xên lảu nó được bà con tổ chức mỗi năm một lần thường vào mùa Hoa ban nở để tạ ơn trời đất, cầu cho mưa thuận gió hòa, bản mường yên vui.

Mặt khác, đối với những người thầy cúng, họ thường có rất nhiều con nuôi theo danh nghĩa ở khắp các bản trên mường dưới, chính là những người được thầy cúng cúng bái cho khỏi ốm đau trước đó. Nên dịp lễ, tết, các con nuôi sẽ góp nhau tổ chức Xên lảu nó cho thầy cúng (bố mẹ nuôi) cầu mong sức khỏe.

Đồng bào Thái Yên Châu thực hiện nghi thức tại lễ hội Xên lẩu nó

Ông Hoàng Văn Cáu, thầy cúng lâu năm, ở bản Bỏi, xã Yên Châu, tỉnh Sơn La cho biết, mỗi dịp tết đến, xuân về, trước đây cả bản gom góp nhau tổ chức Xên bản, Xên mường, Xên lảu nó để cầu may mắn, tạ ơn trời đất, tạ ơn công đức của thầy cúng, chứ không phải do mê tín dị đoan, hay bói toán mới làm.

“Mâm lễ cúng Xên lảu nó không thể thiếu thịt lợn luộc, có cả thủ, đủ 4 chân, khấu đuôi, nội tạng mỗi thứ 1 ít; 1 con gà luộc. Thầy cúng nào càng có nhiều con nuôi thì càng có nhiều con gà luộc để đặt lên mâm cúng tương ứng với số con nuôi mang đến”, ông Hoàng Văn Cáu cho biết.

Việc tổ chức Xên lảu nó xuất phát từ ý nguyện của thầy cúng để tạ ơn tổ tiên (Phi một) tức người đã truyền dạy cho mình trở thành thầy cúng và nguyện vọng của những người từng được thầy cúng cúng bái cho mình được khỏe mạnh như ngày hôm nay. Không quên công đức thầy cúng, các con nuôi gần, xa, bà con lối xóm sẽ chủ động rủ nhau, mỗi người đem một số đồ lễ, như con gà, con cá, bánh chưng, quả trứng…đến nhà thầy cúng, với tấm lòng biết ơn sâu sắc.

Anh Mè Đức Long, bản Tủm, xã Yên Châu cho biết, đến dịp tết, các thầy mo thường hay tổ chức Xên lảu nó, và thông tin đến các con nuôi ở bản trên, mường dưới đến chung vui.

“Mỗi một con nuôi dâng lên bàn cúng, sẽ được thầy mo cúng thông báo cho tổ tiên biết và cầu khấn cho con nuôi luôn có sức khỏe, gia đình hạnh phúc, năm mới làm ăn phát đạt. Ngược lại, các con nuôi cũng sẽ chúc cho thầy mo sức khỏe, tiếp tục cúng chữa cho nhiều người khỏi bệnh, an yên về tinh thần”, Anh Mè Đức Long thông tin.

Đồng bào vui múa hát xung quanh cây nêu tại lễ hội

Khi mâm cúng đã bày biện xong, thầy cúng sẽ cúng mời vị thần cao thiên ăn trước (phi mường nưa-Ma mường trời). Sau đó, mới cúng cho linh hồn của người thầy đã trao truyền cho mình để trở thành thầy cúng (phi một) tại gian thờ riêng tại nhà của thầy cúng.

Tiếp đến, thầy cúng sẽ lần lượt cúng mời tổ tiên cùng ăn các đồ lễ của từng người con nuôi mang đến và cầu khấn phù hộ, độ chì cho họ, cùng các thành viên trong gia đình, không bị ốm đau, năm mới làm ăn phát đạt.

Ông Hoàng Văn Cáu cúng Xên lảu nó thông tin, “Mâm cúng con cháu đã có đủ gà, lợn, nước canh, sản vật do con cháu làm ra. Mời thổ công, thổ địa, tổ tiên đến ăn đông đủ. Ăn xong rồi thì hãy phù hộ độ trì cho bản mường, con cháu, ai cũng có sức khỏe dồi dào, ăn nên làm ra, mùa màng bội thu. Con cháu khỏe mạnh, đoàn kết thì mới làm ra nhiều của cải vật chất để dâng lên tổ tiên”.

Cúng lễ xong, mọi người sẽ cùng nhau ăn uống vui vẻ, múa xòe Thái, múa điệu “tăng bẳng” có nơi còn gọi là múa “ tỏng lỏng”, hay “ tăng bu” quanh cây nêu, bên chum rượu cần, cùng với tiếng trống, tiếng chiêng vang rộn khắp bản mường Tây Bắc, thắt chặt thêm tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Vui múa xòe truyền thống tại lễ hội

Theo thời gian, Lễ hội Xên lảu nó vẫn được đồng bào dân tộc Thái Yên Châu duy trì từ thế hệ này qua thế hệ khác, nhất là mỗi dịp Tết đến, xuân về.

Tòng Anh/VOV-Tây Bắc