Nghị định 93/2026/NĐ-CP về thu hút nguồn lực nhà giáo: Mở cơ chế giữ chân người tài

Cô trò Trường THCS Trưng Vương (Hà Nội) trong tiết học Khoa học Tự nhiên. Ảnh minh họa: INT

Khi đãi ngộ đi đôi với tôn vinh

Trong những năm gần đây, ngành Giáo dục đối mặt với bài toán lớn khi nhu cầu về giáo dục chất lượng cao tăng mạnh thì đội ngũ nhà giáo lại có xu hướng chuyển dịch sang các khối ngành kinh tế, hoặc làm việc tại các tổ chức quốc tế do áp lực công việc và chế độ đãi ngộ chưa tương xứng.

Nghị định 93/2026/NĐ-CP ra đời không chỉ là văn bản điều chỉnh hành chính thông thường. Đây là kết quả của quá trình nghiên cứu dài hơi, lắng nghe tâm tư từ hàng triệu giáo viên trên cả nước. Chính phủ đã xác định rõ: Muốn nâng tầm quốc gia, phải bắt đầu từ việc nâng tầm vị thế người thầy.

TS Phan Thị Hằng Hải – Hiệu trưởng Trường THPT Kim Ngọc (Vĩnh Yên, Phú Thọ) cho rằng, Nghị định 93/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Nhà giáo cũng là mong đợi của tất cả nhà giáo khi lần đầu tiên có bộ luật riêng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho nhà giáo - lực lượng lao động bậc cao đông đảo trong xã hội.

Việc quy định các cơ chế ưu tiên nổi bật nhằm thu hút và giữ chân nhà giáo có năng lực cống hiến cho ngành Giáo dục hoàn toàn đúng đắn, tạo đột phá cho thị trường nhân lực giáo dục đáp ứng yêu cầu tiếp tục đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 29 và Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục đào tạo.

Nghị định 93/2026/NĐ-CP có thể được nhìn nhận như bước điều chỉnh mang tính cấu trúc đối với hệ thống nhân lực giáo dục, chứ không đơn thuần là văn bản hướng dẫn kỹ thuật. Điểm cốt lõi của nghị định này là thay đổi tư duy quản trị đội ngũ nhà giáo từ mô hình thiên về ổn định hành chính sang đề cao năng lực, hiệu quả và tính cạnh tranh có kiểm soát.

Theo góc nhìn của TS Nguyễn Văn Thanh – chuyên gia giáo dục, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ năng sống Văn hóa Việt, việc gắn tuyển dụng với vị trí việc làm và chuẩn nghề nghiệp là bước tiến quan trọng.

Trong nhiều năm, tuyển dụng giáo viên ở một số nơi còn mang tính hình thức hoặc cào bằng, chưa phản ánh đúng nhu cầu thực tế của từng cơ sở giáo dục. Khi các tiêu chí được chuẩn hóa và gắn với yêu cầu cụ thể của từng vị trí, chất lượng đầu vào của đội ngũ nhà giáo có cơ hội được cải thiện rõ rệt.

Đồng thời, việc cộng điểm hoặc ưu tiên đối với giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy thực tiễn cũng là điều chỉnh hợp lý, góp phần ghi nhận giá trị của “năng lực thực” thay vì chỉ dựa vào bằng cấp.

Thứ hai, nghị định tạo nền tảng để hình thành một lộ trình nghề nghiệp rõ ràng hơn cho giáo viên. Các quy định liên quan đến bổ nhiệm chức danh, xếp lương, đánh giá theo chuẩn nghề nghiệp nếu được triển khai đúng sẽ giúp giáo viên nhìn thấy con đường phát triển dài hạn trong nghề. Đây là yếu tố rất quan trọng trong việc giữ chân nhân lực chất lượng cao, bởi thực tế cho thấy nhiều giáo viên giỏi rời bỏ hệ thống không hẳn vì thu nhập, mà bởi thiếu cơ hội phát triển và ghi nhận xứng đáng.

Thứ ba, việc trao quyền nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục, đặc biệt ngoài công lập có thể tạo ra sự năng động cho thị trường nhân lực giáo dục. Các đơn vị sẽ chủ động hơn trong tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ giáo viên phù hợp với định hướng phát triển của mình.

Điều này nhiều khả năng dẫn tới sự cạnh tranh lành mạnh trong việc thu hút giáo viên giỏi, từ đó nâng mặt bằng chất lượng chung của đội ngũ. Tuy nhiên, đi kèm với đó cần có cơ chế giám sát để tránh tình trạng “thương mại hóa” quá mức hoặc cạnh tranh thiếu kiểm soát.

Cô trò Trường Tiểu học Vĩnh Hưng (Vĩnh Hưng, Hà Nội) trong giờ học trên lớp. Ảnh: Đình Tuệ

Nhìn ra thách thức

Nhà giáo Ưu tú, TS Nguyễn Tùng Lâm – Phó Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam chia sẻ, điểm sáng lớn nhất của Nghị định 93/2026/NĐ-CP chính là thiết kế các cơ chế ưu tiên riêng biệt, phân tầng theo năng lực và đóng góp thực tế thay vì cào bằng theo thâm niên như trước đây.

Nghị định mới bãi bỏ những rào cản về bậc lương xơ cứng. Thay vào đó, giáo viên có năng lực vượt trội sẽ được xét tăng lương trước thời hạn hoặc hưởng mức lương thỏa thuận theo vị trí việc làm đặc biệt. Đẩy mạnh chuyển đổi số, cắt giảm 70% các loại hồ sơ, sổ sách không cần thiết. Giáo viên giờ đây được dành tối đa thời gian cho việc sáng tạo bài giảng và tương tác với học sinh.

Từ thực tiễn quản lý, TS Phan Thị Hằng Hải cho hay, nếu các chính sách trên được triển khai tốt sẽ tạo động lực nâng cao chất lượng đội ngũ, giảm thiếu hụt giáo viên và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc lớn vào việc chính sách, pháp luật thực sự đi vào thực tiễn, có tiêu chí minh bạch và nguồn lực thực hiện ở địa phương.

“Đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao như hiện nay, với những quy định mới về tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, chính sách thể hiện tính ưu việt khi tạo ra lợi thế trong thu hút học sinh khá, giỏi vào các trường sư phạm hay sinh viên giỏi đầu quân cho giáo dục”, TS Phan Thị Hằng Hải nhìn nhận.

TS Nguyễn Văn Thanh cũng nhấn mạnh, khi việc đánh giá chuyển mạnh sang năng lực và hiệu quả, một bộ phận giáo viên vốn quen với cơ chế ổn định có thể gặp áp lực trong thích ứng. Nếu không có hệ thống bồi dưỡng, hỗ trợ phát triển nghề nghiệp liên tục, sự phân hóa trong đội ngũ có thể sẽ gia tăng.

Do đó, bên cạnh quy định về tuyển dụng và đánh giá cần đặc biệt chú trọng đến chính sách đào tạo lại, bồi dưỡng thường xuyên và hỗ trợ chuyển đổi năng lực cho giáo viên.

Một yếu tố then chốt khác là khâu thực thi. Những đổi mới về cơ chế chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai minh bạch, nhất quán và hạn chế tối đa yếu tố cảm tính trong đánh giá. Nếu không kiểm soát tốt, các tiêu chí “mềm” như năng lực hay phẩm chất nghề nghiệp có thể bị vận dụng thiếu đồng nhất giữa các địa phương hoặc cơ sở giáo dục.