Nghị quyết 80 về văn hóa Việt Nam và cơ hội 'hồi sinh' di sản tư liệu

Sống dậy ký ức xưa

Ngay những ngày đầu xuân, năm mới, người yêu di sản, đặc biệt là di sản tư liệu đón nhận một tin khá vui, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước quyết định tạo cơ hội để công chúng có dịp tận mắt chiêm ngưỡng những nét châu phê, những lời chúc hanh thông và dấu triện cát tường của các vị Hoàng đế triều Nguyễn được bảo tồn vẹn nguyên trên Châu bản và Mộc bản triều Nguyễn qua chuỗi hoạt động “Thưởng lãm Châu phê – Lưu dấu mộc bản”.

Ban Tổ chức cho biết, chuỗi hoạt động này cũng là hoạt động thiết thực triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, nhằm đưa giá trị tài liệu lưu trữ quốc gia, di sản tư liệu, các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của dân tộc đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Vượt xa trải nghiệm chiêm ngưỡng thông thường, sự kiện cho phép công chúng đắm mình trong không gian di sản tương tác đầy cảm xúc.

Ngoài chiêm ngưỡng các phiên bản Châu bản triều Nguyễn, tại đây, người tham dự có dịp trở thành những "nghệ nhân" thực thụ khi tự tay thực hiện kỹ thuật in dập mộc bản trên giấy dó, in ấn triện lên các tấm thiệp xuân và lưu giữ bản in ý nghĩa làm kỷ niệm. Nhiều thước phim tư liệu "Hoàng cung đón Tết" và "Nghệ thuật san khắc Mộc bản" tại không gian Media hiện đại, mang đến cái nhìn sinh động và sâu sắc về đời sống cung đình xưa...

Trước đó, vào những ngày cuối cùng của năm 2025, những người làm công tác lưu trữ từng tạo bất ngờ thú vị khi “trình làng” Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu trong khuôn viên Cục Văn thư và Lưu trữ quốc gia, Hà Nội. Cũng tại đây, rất nhiều tư liệu quý bảo quản kỹ lưỡng hàng trăm năm được giới thiệu đến công chúng, trong đó có phiên bản mộc bản khắc Chiếu dời đô và nhiều phiên bản mộc bản triều Nguyễn rất có giá trị khác, trong đó có mộc bản khắc về việc vua Gia Long đổi quốc hiệu là Việt Nam…

Được biết, Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu gồm 3 khu vực nội dung chính. Trong đó, trung tâm là Không gian Media hiện đại - nơi tài liệu lưu trữ được chuyển hóa thành nội dung media, dữ liệu số, sản phẩm tương tác đa phương tiện. Không gian Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu giới thiệu đến công chúng trong nước và quốc tế về di sản tư liệu và tài liệu lưu trữ quốc gia, đồng thời, cho phép công chúng có thể tìm hiểu, tra cứu, tương tác và học tập từ tài liệu lưu trữ gốc thông qua các màn hình tương tác, tìm kiếm thông tin…

Ban Tổ chức còn kỳ vọng, nơi đây còn là khởi đầu cho một hành trình mới, đồng thời trở thành một điểm đến văn hóa có chiều sâu, một “lớp học lịch sử trực quan”, một hệ sinh thái học tập mở, phục vụ đa dạng đối tượng: từ học sinh, sinh viên, nhà nghiên cứu đến đông đảo công chúng và bạn bè quốc tế.

Di sản tư liệu thế giới được đưa từ kho lưu trữ quốc gia phục vụ khách tham quan.

Thêm nhiều cơ hội để bảo tồn và phát huy giá trị di sản tư liệu

Được biết, hiện nay Việt Nam có 11 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh. Cùng với những tư liệu đặc biệt quý này, chỉ riêng các Trung tâm lưu trữ quốc gia còn có 33.000m giá tài liệu. Trong đó, khối tài liệu Mộc bản triều Nguyễn, khối tài liệu Châu bản triều Nguyễn, Bộ sưu tập của nhạc sĩ Hoàng Vân đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới. Nhiều tài liệu lưu trữ đặc biệt, trong đó có Tập Sắc lệnh của Chủ tịch Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa giai đoạn 1945 – 1946; Bộ sưu tập mẫu Quốc huy Việt Nam… được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Theo Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng, tài liệu lưu trữ quốc gia là nguồn sử liệu gốc đặc biệt quan trọng, phản ánh trung thực tiến trình lịch sử, văn hóa, tư duy quản trị và sự phát triển của đất nước qua các thời kỳ. Nhận thức sâu sắc giá trị đó, dưới sự quan tâm, chỉ đạo nhất quán của Đảng, Nhà nước và Chính phủ, đặc biệt thông qua các Đề án trọng điểm về bảo quản và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, ngành Lưu trữ đã từng bước chuyển từ tư duy “lưu giữ” sang tư duy bảo quản gắn với phát huy và chuyển đổi mạnh mẽ sang phục vụ xã hội, phục vụ cộng đồng.

Ngay từ khi Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được ban hành, đơn vị đã xác định chuyển đổi số trong lưu trữ chính là chuyển đổi cách thức cung cấp thông tin, cách công chúng tiếp cận và sử dụng tài liệu lưu trữ. Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành tiếp tục tạo nhiều cơ hội hơn nữa cho bảo tồn và phát huy các giá trị di sản tư liệu. Những người làm lưu trữ có thêm điều kiện hiện thực hóa sứ mệnh gìn giữ vẹn toàn ký ức quốc gia, khơi thông dòng chảy của lịch sử và biến những giá trị di sản thành nguồn lực nội sinh, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

TS Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III cũng bày tỏ nhiều kỳ vọng việc triển khai quyết liệt Nghị quyết 80 sẽ tiếp tục mở thêm những hành trình mới trong việc “làm sống dậy” các giá trị di sản tư liệu. Với các chủ trương và cả những chỉ tiêu cụ thể, nhất là đẩy mạnh số hóa di sản, bảo đảm nguồn lực tương xứng cho phát triển văn hóa và tạo điều kiện nhiều hơn cho học sinh, học viên, sinh viên tiếp cận hiệu quả, thường xuyên các hoạt động giáo dục di sản thì di sản tư liệu, tài liệu lưu trữ chỉ có thể thực sự “hồi sinh”.

Tất nhiên, để điều này thành hiện thực thì vẫn cần sự chung tay nhiều hơn nữa của các nhà khoa học, các chuyên gia đầu ngành và các đơn vị công nghệ không chỉ trong tu bổ, phục chế, đảm bảo cho các di sản tư liệu có thể tiếp tục tồn tại vững bền, mà còn đưa tài liệu từ kho lưu trữ đến được đúng đối tượng thụ hưởng, làm phong phú thêm đời sống văn hóa của cộng đồng.

Hoa Nguyễn