Từ bao đời nay, nghề dệt thổ cẩm đã gắn bó với đời sống của đồng bào dân tộc Thái, Mường ở Gia Phù. Không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc, các sản phẩm thổ cẩm giờ đây còn được đa dạng hóa mẫu mã, đáp ứng nhu cầu thị trường, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
Từ những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu đến các món ăn truyền thống đậm hương vị riêng, đồng bào Chăm ở An Giang vẫn bền bỉ gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa đa dân tộc của vùng đất đầu nguồn.
Ở tuổi 85, Nghệ nhân Nhân dân (NNND) H'Jang vẫn bền bỉ ngồi bên khung cửi trong căn nhà nhỏ ở bon Đắk B'lao, xã Kiến Đức, tỉnh Lâm Đồng.
Tại biên giới thuộc xã Bù Gia Mập (thành phố Đồng Nai), bà Thị Y Rơ (76 tuổi, người dân tộc M'nông) vẫn ngày đêm lặng thầm 'giữ lửa' nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào M'nông. Trong cuộc sống hàng ngày, người nghệ nhân ấy chưa bao giờ ngơi nghỉ hành trình truyền dạy đường nét, sắc màu văn hóa dân tộc qua từng tấm thổ cẩm cho thế hệ sau.
Không chỉ xuất hiện trong lễ hội hay những dịp đặc biệt, thổ cẩm của người Jrai, Bahnar, H're ở Gia Lai đang từng bước hòa nhập vào đời sống hiện đại bằng diện mạo mới.
Giữa nhịp sống hiện đại, những người phụ nữ Dao Đỏ ở thôn Thôm Luông, xã Thượng Nông vẫn miệt mài bên đường kim, mũi chỉ để giữ gìn nghề thêu thổ cẩm truyền thống. Từ những bộ trang phục rực rỡ sắc màu với hoa văn thêu tay cầu kỳ, nghề thêu không chỉ lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn mang lại sinh kế cho nhiều gia đình vùng cao.
Không chỉ là cộng đồng dân tộc thiểu số đông nhất miền tây Nghệ An, người Thái còn sở hữu kho tàng văn hóa đồ sộ với chiều sâu hàng trăm năm lịch sử. Đây cũng là dân tộc có 4 loại hình văn hóa được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Trải qua nhiều thế hệ, đồng bào dân tộc Dao ở thôn Bản Cám Thượng, xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên vẫn lưu giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Nhiều phụ nữ nơi đây vẫn ngày ngày cần mẫn bên khung cửi, gìn giữ từng đường kim, mũi chỉ để giữ lấy hồn cốt văn hóa của dân tộc mình.
Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam vừa phối hợp với Sở VHTTDL Tuyên Quang, UBND xã Hồng Thái tổ chức chương trình Hỗ trợ, nghiên cứu bảo tồn, phát huy nghề dệt của dân tộc Dao (nhóm Dao Tiền) tại thôn Khâu Tràng, nhằm tăng cường quảng bá hình ảnh văn hóa dân tộc, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng.
Dưới bàn tay khéo léo, phụ nữ người dân tộc thiểu số Giẻ Triêng đã tạo nên những tấm vải thổ cẩm, trang phục truyền thống với hoa văn, màu sắc đặc trưng và kiểu dáng độc đáo.
Vượt qua những thử thách, nhiều người trẻ ở Đắk Lắk đã mang lại sức sống mới cho thổ cẩm của dân tộc mình. Không còn bó hẹp trong không gian truyền thống, thổ cẩm Ê Đê đã vươn mình hòa vào dòng chảy đời sống đương đại.
Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, khi các giá trị văn hóa đứng trước nguy cơ mai một, tỉnh Điện Biên đang nỗ lực gìn giữ và phát huy những nghề truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc. Với sự chung tay của chính quyền địa phương, các hợp tác xã và cộng đồng dân cư, đặc biệt là sự tham gia tích cực của thế hệ trẻ, các nghề truyền thống ngày càng được bảo tồn và phát triển bền vững.
Giữa nhịp sống đang đổi thay, ở xã Đam Rông 4, nhiều phụ nữ Cil, M'nông vẫn lặng lẽ gìn giữ những nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Từ dệt thổ cẩm, ẩm thực truyền thống hay những điệu xoang mềm mại, tất cả được trao truyền qua các thế hệ như sợi dây nối liền bản sắc và niềm tự hào của buôn làng.
Các nghệ nhân kỳ vọng việc được công nhận di sản sẽ hồi sinh nghệ thuật hoa văn lụa đang mai một…
Piềng Pheo theo tiếng Thái có nghĩa là một bãi đất rộng có nhiều tre luồng, thuộc thôn Khó, xã Hồi Xuân. Tại đây, vào 10/2025, một tổ dệt thổ cẩm được ra mắt, đi vào hoạt động, vừa nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, vừa tạo sản phẩm độc đáo phục vụ du khách về tham quan, trải nghiệm tại các thôn Khó, Nghèo.
Một làng dệt thổ cẩm, với hàng trăm khung dệt đang mải miết gieo từng hoa văn mang dáng núi, dáng sông. Những người phụ nữ K'ho dưới chân núi Đại Bình đang truyền lại cho thế hệ trẻ nghề dệt thổ cẩm của cha ông.
Có những ngày tôi lang bạt cùng cơn gió cuối mùa thu thổi miên trường qua núi rừng miền biên ải. Bên cung đường như chảy về trong nắng tháng tư, loài hoa trẩu trắng bắt đầu nở rộ khắp các triền đồi, nương rẫy hay e ấp bên mái hiên nhà sàn người Bru-Vân Kiều, Pa Kô. Hoa trẩu trắng tinh khôi tỏa làn hương mê đắm gọi mời trai, gái Bru-Vân Kiều, Pa Kô xúng xính trong sắc màu thổ cẩm hẹn hò bên suối, trên nương. Hoa gợi mở để ánh hồi quang trong ký ức chưa xa chảy tràn tâm trí của nhiều nghệ nhân về câu chuyện thăng trầm nghề dệt thổ cẩm cứ bát ngát tựa núi rừng Trường Sơn, chở che cho đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô.
Làng dệt thổ cẩm ở Pù Luông gần 300 năm tuổi đang 'hồi sinh' nhờ du lịch, nơi mỗi tấm vải không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn kể câu chuyện văn hóa của người Thái, níu chân du khách trong và ngoài nước.
Việc ra mắt và duy trì hoạt động của Tổ dệt Piềng Pheo không chỉ góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, mà còn tạo ra sản phẩm độc đáo, phục vụ phát triển du lịch cộng đồng tại các thôn Khó, Nghèo, xã Hồi Xuân.
Giữa nhịp sống hiện đại len lỏi vào bản làng vùng cao, nhiều giá trị truyền thống mai một, tại thôn Liên Sơn, xã Xuân Chinh (Thanh Hóa), chị Vi Thị Luyến (SN 1986) vẫn lặng lẽ bên khung cửi, bền bỉ khôi phục nghề dệt thổ cẩm.
Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, điều thu hút du khách đến với Cao Bằng chính là cơ hội trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa, đặc biệt tại các làng nghề truyền thống.
Với việc đưa họa tiết, chất liệu thổ cẩm vào áo dài và cách tân nó, hành trình gìn giữ và lan tỏa văn hóa truyền thống không chỉ có thêm hướng đi mới mà còn mở ra không gian sáng tạo bao la.
Tại nhà rông làng Kép 1 (xã Ia Ly, tỉnh Gia Lai) vừa được khánh thành vào ngày 22-3, người dân và du khách được tham quan không gian trưng bày các hiện vật văn hóa, lịch sử; trải nghiệm quy trình trồng bông, xe sợi, nhuộm màu, dệt vải truyền thống.
Những ngày giữa tháng 3, chúng tôi ngược lên vùng đất Pù Luông, ghé thăm nhà chị Hà Thị Dung tại phố Đòn. Thấy có khách đến chơi, chị tạm gác khung cửi dệt thổ cẩm để đon đả đón tiếp. Qua lời tâm sự của chị chúng tôi được biết, năm 1989, sau khi tốt nghiệp THPT, chị trúng tuyển vào Trường Trung học Y tế Thanh Hóa - nay là Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa. Sau khi ra trường, chị về quê công tác tại Trạm Y tế Lũng Niêm cho đến nay.
Trong nhịp sống hiện đại, việc gìn giữ và khai thác hiệu quả tiềm năng của làng nghề truyền thống không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững mà còn góp phần lưu giữ các giá trị văn hóa - lịch sử cũng như 'hồn cốt' của quê hương.
Giữa núi rừng xanh thẳm của Pù Luông, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Thái ở thôn Lặn Ngoài vẫn âm thầm bền bỉ qua nhiều thế hệ. Không chỉ là sinh kế, những khung cửi gỗ nơi đây còn lưu giữ ký ức văn hóa và trở thành điểm nhấn đặc sắc trong hành trình khám phá miền Tây Thanh Hóa.
Từ nghề đan lát, dệt thổ cẩm truyền thống, người Cơ Tu ở thôn Bhơ Hôồng (xã Sông Kôn, TP Đà Nẵng) đang mở ra hướng sinh kế mới nhờ du lịch cộng đồng, vừa giữ bản sắc văn hóa, vừa từng bước cải thiện đời sống.
Giữa đại ngàn Pù Luông (Thanh Hóa), nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Thái ở làng Lặn Ngoài vẫn bền bỉ qua nhiều thế hệ, trở thành điểm nhấn văn hóa trong hành trình khám phá miền Tây xứ Thanh.
Từ bàn tay khéo léo của các nghệ nhân Khmer ở ấp Srây Skôth, xã An Cư, những sản phầm thổ cẩm truyền thống từng bước vươn ra thị trường trong và ngoài nước với thương hiệu 'Silk Khmer'.
Nghề thủ công truyền thống dệt thổ cẩm của người M'nông và S'tiêng ở xã Bù Gia Mập được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022 và năm 2024, nhưng vì nhiều lý do khác nhau, cho đến nay, các hoạt động nhằm giữ gìn, bảo tồn di sản này vẫn gặp khá nhiều khó khăn.
Họ là những người phụ nữ có xuất phát điểm còn nhiều khó khăn, nhưng bằng nghị lực, niềm tin và khát vọng vươn lên, đã bước qua những giới hạn của chính mình để viết nên những hành trình đầy ý nghĩa. Từ nỗ lực cá nhân, họ không chỉ khẳng định giá trị bản thân mà còn lan tỏa những thông điệp tích cực tới cộng đồng.
Vào mùa lễ hội xuân, những chàng trai, cô gái ở các bản làng vùng cao xứ Thanh lại xúng xính trong bộ trang phục thổ cẩm truyền thống được dệt nên từ chiếc khung cửi do chính những người bà, người mẹ đang ngày ngày dệt gấm thêu hoa.
Giữa vùng lõi của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, những người phụ nữ ở thôn Lặn Ngoài (xã Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa) vẫn ngày ngày bên khung cửi, dệt nên những tấm thổ cẩm mang đậm bản sắc dân tộc Thái. Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, nghề dệt nơi đây không chỉ là sinh kế, mà còn là di sản được trao truyền qua nhiều thế hệ, gắn với ký ức, phong tục và niềm tự hào của cả cộng đồng.
Giữa nhịp sống hối hả của Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk), có một góc nhỏ rực rỡ sắc chàm, chỉ đỏ – nơi H'Loang Mlô đang lặng lẽ dệt nên giấc mơ hồi sinh di sản. Cô gái 9X ấy đang 'thổi' vào những hoa văn nghìn năm một hơi thở mới: hơi thở của phố thị và thời đại.
Bằng sự sáng tạo và tình yêu mãnh liệt với nghề dệt thổ cẩm truyền thống, những phụ nữ Ê Đê tại Đắk Lắk đã cách cách tân thổ cẩm, tạo sinh kế bền vững.
Từ thuở xa xưa, thổ cẩm không chỉ mang đậm dấu ấn văn hóa, tinh thần mà còn là biểu tượng của đức tính cần mẫn, khéo léo, chịu thương chịu khó của người phụ nữ Vân Kiều, Pa Kô giữa chốn núi rừng Quảng Trị. Và dẫu là 'cánh mày râu', nhưng hơn 20 năm nay, anh Hồ Văn Hồi (54 tuổi), ở thôn 6, xã Khe Sanh vẫn miệt mài theo đuổi niềm đam mê thổ cẩm và trở thành nghệ nhân dệt, thiết kế trang phục thổ cẩm có tiếng gần xa, mở hướng tiêu thụ sản phẩm, mang theo khát vọng hồi sinh thổ cẩm giữa thời hiện đại...
Dệt thổ cẩm từ lâu đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Lào ở Điện Biên. Không chỉ là nghề truyền thống, thổ cẩm còn là niềm tự hào, là sợi dây gắn kết các thế hệ phụ nữ nơi đây với cội nguồn dân tộc. Và giữa nhịp sống hiện đại, tiếng thoi đưa dưới những nếp nhà sàn vẫn đều đặn vang lên, như lời khẳng định về sức sống bền bỉ của một nghề cổ truyền.
Nghề dệt thổ cẩm ở xã Xuân Đài, có từ rất lâu đời, là một nét văn hóa đặc trưng của đồng bào người dân tộc Mường nơi đây. Để giữ gìn và phát huy bản sắc của nghề dệt thổ cẩm, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở, đến nay nghề truyền thống này được khôi phục, bảo tồn, đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với nghề thủ công truyền thống theo Quyết định 2322/QÐ-BVHTTDL ngày 9/8/2024 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Giữa nhịp sống hiện đại len sâu vào bản làng, chị Vi Thị Luyến lặng lẽ khôi phục nghề dệt thổ cẩm, kết nối phụ nữ dân tộc Thái và đưa những hoa văn truyền thống bước ra đời sống đương đại bằng sự bền bỉ và sáng tạo.
Tỉnh Cao Bằng hiện có 21 làng nghề truyền thống đã được công nhận, nổi bật với các nghề thủ công độc đáo như rèn, làm đường phên, miến dong, dệt thổ cẩm, làm hương và làm giấy bản… Những làng nghề này đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương. Mỗi sản phẩm thủ công mỹ nghệ là một câu chuyện, một nét đẹp văn hóa độc đáo, góp phần gìn giữ di sản cho các thế hệ mai sau.
Để gìn giữ bản sắc văn hóa trong bối cảnh hội nhập, từng sản phẩm đều gói ghém những câu chuyện về nguồn cội, cuộc sống và tập quán sản xuất của người dân địa phương.
Những ngày giáp Tết Nguyên đán, khi sắc xuân bắt đầu lan tỏa trên vùng non nước Cao Bằng, xóm Luống Nọi (xã Hà Quảng) lại rộn vang những âm thanh quen thuộc của tiếng thoi đưa nhịp nhàng bên khung cửi như một bản hòa âm sống động báo hiệu mùa xuân đang về, mang theo không khí rộn ràng, ấm áp đến với làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống đang từng ngày mạnh mẽ vươn lên.
Tại những làng nghề dệt chiếu nổi danh xứ Quảng như Bàn Thạch, Kim Bồng, Duy Vinh, người dân vừa nỗ lực bảo vệ nghề thủ công truyền thống, vừa ra sức gìn giữ những cánh đồng lác, nguồn nguyên liệu quý giá cho nghề dệt chiếu.
Buổi tối mỗi ngày, trong căn nhà ở thôn 12 Thống Nhất, xã Phước Sơn, tỉnh Đồng Nai, chị Thị Sen (sinh năm 1991, dân tộc S'tiêng) cùng với 2 cô con gái vẫn đều đặn ngồi dệt những tấm quầy, mền, khăn, khố bên khung dệt. Chị đang nỗ lực giữ nghề truyền thống của dân tộc mình trước guồng quay của cuộc sống hiện đại luôn không ngừng phát triển, nghề dệt có nguy cơ mai một. Với chị, mục tiêu lưu giữ nghề dệt thổ cẩm không chỉ là tạo sinh kế cho bà con trong thôn sau này mà còn giữ gìn linh hồn, bản sắc văn hóa của cộng đồng.
Vàng Thị Dế (sinh năm 2002, đến từ tỉnh Hà Giang nay là tỉnh Tuyên Quang) - cựu sinh viên khoa Du lịch, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, là người sáng lập dự án Hemp Hmong Vietnam, với khát vọng hồi sinh nghề dệt lanh truyền thống của người H'Mông bằng tư duy hiện đại và tinh thần trách nhiệm cộng đồng. Từ một đề tài nghiên cứu khoa học đạt giải Nhất đến việc tham gia các diễn đàn quốc tế, Vàng Thị Dế đang từng bước đưa vải lanh từ bản làng vùng cao ra với thế giới, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ bản địa.
An Giang nổi tiếng với nhiều làng nghề, nghề truyền thống hàng trăm năm, lưu giữ những tinh hoa văn hóa đậm đà bản sắc được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Giữa nhịp sống hiện đại, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người K'Ho vẫn được gìn giữ và tiếp nối bởi những người phụ nữ bền bỉ, tâm huyết.
Có dịp tham quan, khám phá bản làng du lịch của đồng bào dân tộc Thái các xã vùng cao Mai Châu, Mai Hạ, Bao La, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh phụ nữ miệt mài kéo sợi, nhuộm màu, cần mẫn đưa thoi bên những khung dệt.
Giữa nhịp sống hiện đại, nghề dệt thổ cẩm của người Mạ ở Lâm Đồng vẫn âm thầm hiện diện, bền bỉ như sợi chỉ nối quá khứ với hiện tại.
Dân tộc Pà Thẻn sinh sống tập trung tại các xã Tân Trịnh, Tân Quang, Minh Quang, Tri Phú, là dân tộc rất ít người ở Việt Nam, sở hữu kho tàng văn hóa truyền thống đặc sắc; nhưng cũng từng đứng trước nguy cơ mai một do cuộc sống khó khăn, điều kiện phát triển hạn chế.
Từ thổ cẩm, nhạc cụ truyền thống đến cảnh quan núi rừng, ngày càng nhiều thanh niên dân tộc thiểu số (DTTS) ở Quảng Ngãi chủ động đưa bản sắc văn hóa quê hương lên không gian mạng, giúp văn hóa được lan tỏa, mở ra hướng sinh kế bền vững...
Giữa mầu xanh núi rừng Pà Cò (tỉnh Phú Thọ), cô gái trẻ Hàng Y Cô người H'Mông ngày ngày kiên trì nối dài mạch nghề dệt lanh, vẽ sáp ong.
Nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Chăm ở xã Châu Phong, An Giang đã tồn tại qua nhiều thế hệ, gắn liền với đời sống văn hóa, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng. Với người dân nơi đây, nghề dệt 'cha truyền con nối' không chỉ để mưu sinh mà còn là cách thức để lưu giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Giữa những triền núi quanh năm mây phủ ở các xã Bản Máy và Xuân Giang, tiếng thoi dệt lách cách vẫn âm thầm vang lên trong gian nhà gỗ. Đó không chỉ là nhịp lao động quen thuộc của người phụ nữ La Chí, mà còn là nhịp nối ký ức, nơi quá khứ, hiện tại và tương lai gặp nhau trên từng sợi bông trắng, từng tấm vải chàm.
Không chỉ truyền lửa từ thế hệ này sang thế hệ khác, các nghệ nhân còn biến khung cửi thô sơ thành cầu nối gìn giữ bản sắc văn hóa, phát triển du lịch cộng đồng và tạo sinh kế cho địa phương.
Giữa nhịp sống hiện đại đang len sâu vào từng bản làng vùng cao, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc Lự ở xã Khun Há, tỉnh Lai Châu vẫn bền bỉ được gìn giữ.
Cuối tháng 11 vừa qua, trong không gian trưng bày, giới thiệu và kết nối tiêu thụ sản phẩm của hội viên phụ nữ, các nhóm sở thích, tổ hợp tác, hợp tác xã (HTX)… do Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tổ chức, chúng tôi có dịp gặp chị Lý Thị Chanh, thành viên HTX Thiên An (xã Phủ Thông). Giữa gian hàng rực rỡ sắc màu thổ cẩm, người phụ nữ Dao đỏ đội trên đầu chiếc mũ thổ cẩm truyền thống, toát lên vẻ duyên dáng, mộc mạc, ấn tượng.
Về với Thạch Quảng (Thanh Hóa), vùng đất được thiên nhiên ưu ái với thác Mây buông xõa dòng nước mát lành giữa đại ngàn không chỉ là chuyến đi tìm về cảnh sắc núi rừng nên thơ, mà còn là hành trình trở về không gian văn hóa Mường đậm đặc bản sắc.