Những hàng rào đá lưu giữ nếp sống đồng bào Mông nơi miền biên viễn

Giữa miền đá tai mèo trùng điệp của Cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang), những bờ rào đá do người Mông dựng lên đã trở thành nét kiến trúc đặc trưng, lưu giữ tập quán sinh hoạt và bản sắc văn hóa truyền thống.

Ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang) những bờ rào đá bao quanh nhà trình tường tạo nên cảnh quan đặc trưng, gây ấn tượng với du khách khi đặt chân đến vùng đất này.

Trên vùng đất được ví như nơi mở mắt đã thấy đá, bốn bề là đá, người Mông đã tìm cách thích nghi với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt bằng nhiều phương thức canh tác, sinh hoạt, trong đó có nghệ thuật xếp hàng rào đá.

Không sử dụng xi măng hay bất kỳ vật liệu kết dính nào, người Mông lựa chọn từng viên đá có hình dáng, kích thước khác nhau, khéo léo sắp đặt để tạo thành những bức tường rào vững chắc bao quanh ngôi nhà.

Làng Pả Vi với không gian kiến trúc đặc trưng, thu hút du khách tham quan, chụp ảnh

Làng Pả Vi với không gian kiến trúc đặc trưng, thu hút du khách tham quan, chụp ảnh

Điểm đặc biệt của những bờ rào này nằm ở kỹ thuật xếp đá thủ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn, kinh nghiệm và khả năng quan sát của người thực hiện bởi mỗi viên đá đều phải được đặt đúng vị trí để tạo thế liên kết.

Những viên đá vốn gồ ghề, nhiều góc cạnh được giữ gần như nguyên trạng, không qua đẽo gọt cầu kỳ nhưng khi kết hợp với nhau lại tạo thành những bức tường có kết cấu chắc chắn, phù hợp với địa hình núi đá.

Kỹ thuật xếp hàng rào đá được truyền lại qua nhiều thế hệ, trở thành kỹ năng quen thuộc trong cộng đồng người Mông với quan niệm đàn ông phải biết cày nương, thổi khèn và dựng những bờ rào đá cho gia đình.

Theo quan niệm truyền thống, một bờ rào được xếp ngay ngắn, chắc chắn, có hình thức đẹp cũng thể hiện sự khéo léo, chu đáo và trách nhiệm của người đàn ông đối với ngôi nhà, gia đình mình.

Hàng rào cùng lối đi được xếp từ đá tại làng du lịch Lô Lô Chải

Hàng rào cùng lối đi được xếp từ đá tại làng du lịch Lô Lô Chải

Bởi vậy, hàng rào đá không chỉ là công trình phục vụ sinh hoạt, bảo vệ không gian nhà ở, mà còn thể hiện kinh nghiệm, những quan niệm văn hóa được cộng đồng người Mông gìn giữ.

Nhận thức được giá trị của kiến trúc truyền thống, tỉnh Hà Giang (cũ) đã triển khai các hoạt động bảo tồn nhà ở và tường rào đá của đồng bào Mông tại những làng văn hóa du lịch cộng đồng trên Cao nguyên đá Đồng Văn.

Tại khu vực Mèo Vạc trước đây, công tác khôi phục, cải tạo kiến trúc nhà truyền thống được triển khai gắn với việc vận động người dân duy trì những bờ rào đá góp phần giữ gìn diện mạo không gian cư trú của đồng bào Mông.

Tại Pả Vi, những bờ rào đá bao quanh nhà trình tường ở thôn Pả Vi Thượng và Làng Văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Mông thôn Pả Vi Hạ tạo nên không gian kiến trúc đặc trưng, thu hút du khách tham quan, chụp ảnh.

Những bờ rào đá trong không gian nhà ở truyền thống cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch Cao nguyên đá

Những bờ rào đá trong không gian nhà ở truyền thống cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch Cao nguyên đá

Việc duy trì những bờ rào đá trong không gian nhà ở truyền thống cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch Cao nguyên đá, nơi kiến trúc bản địa trở thành một phần quan trọng của trải nghiệm văn hóa.

Những năm gần đây, hoạt động giới thiệu kỹ thuật xếp bờ rào đá thông qua các hội thi văn hóa truyền thống đã tạo thêm cơ hội để nghệ nhân người Mông thể hiện kỹ năng, chia sẻ kinh nghiệm và truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Với người Mông, mỗi bờ rào đá đều gắn với không gian sống, tập quán và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ, vì vậy việc bảo tồn những công trình này cũng chính là gìn giữ một phần di sản văn hóa đặc sắc của Cao nguyên đá Đồng Văn.

Bài và ảnh: NGUYỄN HOÀN

Nguồn Văn hóa: https://baovanhoa.vn/nhung-hang-rao-da-luu-giu-nep-song-dong-bao-mong-noi-mien-bien-vien.html