Phát triển đô thị Đồng Nai bền vững: Hạ tầng giáo dục cần đi trước
Thành phố Đồng Nai đang đứng trước những cơ hội lớn chưa từng có để phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực lại chưa tương xứng và cần tập trung tháo gỡ bằng những giải pháp căn cơ.
Tại buổi làm việc với các trường đại học, cao đẳng vào đầu tháng 9-2026, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Tôn Ngọc Hạnh nhấn mạnh: “Thành ủy Đồng Nai xác định giáo dục và đào tạo phải là nền tảng cho sự phát triển bền vững. Nhân lực chất lượng cao chính là "chìa khóa vàng" để tiếp cận công nghệ hiện đại, từ đó nâng cao năng suất lao động trong giai đoạn phát triển mới của thành phố”.
Nhận diện điểm nghẽn hạ tầng giáo dục
Đồng Nai hiện có quy mô hơn 1 triệu học sinh, sinh viên, đứng thứ 3 cả nước, chỉ sau Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Dù có quy mô rất lớn nhưng chất lượng cơ sở hạ tầng giáo dục lại chưa đáp ứng được các yêu cầu cần thiết. Ở các xã vùng sâu, vùng xa, cơ sở vật chất vẫn còn nhiều khó khăn; trong khi đó, ở các phường, xã có tốc độ đô thị hóa cao, nhất là gần các khu công nghiệp tập trung, sĩ số học sinh/lớp còn cao. Điều đó dẫn đến, các địa phương có tốc độ đô thị hóa và phát triển công nghiệp cao nhưng lại có tỷ lệ trường chuẩn quốc gia thấp do thiếu quỹ đất tối thiểu và trường lớp quá tải.
Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2 (xã Long Phước) được đầu tư thiết bị đào tạo hiện đại từ châu Âu. Ảnh: Công Nghĩa
Từ thực tế đó, chất lượng cơ sở hạ tầng giáo dục đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy và học từ bậc phổ thông đến giáo dục đại học. Điều này minh chứng cụ thể qua việc học sinh Đồng Nai chưa có vị trí xứng đáng trong bảng xếp hạng tại các kỳ thi học sinh giỏi cấp quốc gia hằng năm. Ở các cuộc thi cấp khu vực và quốc tế, thành tích cũng còn khá khiêm tốn so với các tỉnh, thành khác. Bên cạnh đó, chất lượng và tỷ lệ tốt nghiệp THPT hằng năm của thành phố chưa tương xứng với thứ hạng về phát triển kinh tế so với cả nước.
Mặc dù là một thành phố công nghiệp phát triển của cả nước thế nhưng Đồng Nai hiện vẫn chưa có những cơ sở đào tạo đại học xứng tầm. Trong khi có rất nhiều cơ hội tìm kiếm việc làm chất lượng cao ngay tại địa phương thì sinh viên các trường tại Đồng Nai vẫn phải cạnh tranh khá khó khăn với các cơ sở đào tạo ở Thành phố Hồ Chí Minh. Đơn cử, trong quá trình tuyển dụng nhân lực phục vụ vận hành Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành, phần đông ứng viên trúng tuyển đến từ các đơn vị đào tạo tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Bài toán về nhân lực chất lượng cao càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết khi dự án trọng điểm quốc gia Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang trong giai đoạn nước rút chuẩn bị khai thác thương mại. Cùng với sự xuất hiện của siêu sân bay này, việc quy hoạch và xây dựng hàng loạt khu công nghiệp thế hệ mới, khu du lịch giải trí và khu đô thị tầm cỡ sẽ khiến cơn khát lao động chất lượng cao thêm trầm trọng. Việc thiếu hụt lao động chất lượng cao được đánh giá sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới môi trường thu hút đầu tư, kinh doanh và chất lượng tăng trưởng của thành phố trong dài hạn.
Tiến sĩ PHAN NGỌC SƠN, Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ Đồng Nai:Mong tạo cơ chế thông thoáng để phát triển hơn
Các nhà đầu tư vào giáo dục đều phấn khởi trước những cơ hội phát triển lớn của thành phố. Đặc biệt chỉ trong thời gian ngắn vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành những quyết sách mang tính đột phá, tạo cơ hội cho Đồng Nai phát triển vượt bậc. Đây cũng là thời điểm các nhà đầu tư giáo dục mong muốn được đóng góp nhiều hơn nữa, không chỉ trong việc cung ứng nhân lực chất lượng cao mà còn qua các đề tài, dự án chuyển giao công nghệ ứng dụng vào thực tiễn phát triển của thành phố. Các nhà đầu tư giáo dục mong thành phố tạo cơ chế thông thoáng nhất để phát triển cơ sở vật chất, công nghệ đào tạo hiện đại, phục vụ cho chính sự phát triển của thành phố.
Trong giai đoạn hiện nay, chiến lược thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của Đồng Nai đang chuyển hướng sang các lĩnh vực công nghệ cao, tự động hóa, công nghiệp bán dẫn và kinh tế tuần hoàn. Để có thể thuyết phục các tập đoàn đa quốc gia đưa công nghệ lõi đến thành phố, ngoài điều kiện hạ tầng tốt và chính sách thu hút đầu tư thông thoáng, yếu tố nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò quan trọng. Đây cũng là điều kiện để người Đồng Nai không chỉ nắm bắt được cơ hội việc làm mà còn có thể được tiếp cận, chuyển giao công nghệ tiên tiến của thế giới.
Chủ động đầu tư cho giáo dục
Để hình thành nên thế hệ công dân Đồng Nai mới giàu kiến thức, kỹ năng, có tác phong công nghiệp hiện đại, cần một môi trường giáo dục tiên tiến và đồng bộ từ những bậc học nhỏ nhất. Trước hết, thành phố cần bố trí lại quỹ đất, tối ưu hóa ngân sách để đầu tư đồng bộ, xuyên suốt từ bậc mầm non, phổ thông đến cao đẳng, đại học. Đặc biệt, cần phân bổ các nguồn lực tài chính hợp lý để kiên cố và hiện đại hóa hạ tầng trường lớp cho các xã vùng sâu, vùng xa. Đồng thời nhanh chóng xây mới trường học nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng quá tải tại khu vực trung tâm.
Sinh viên Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2 (xã Long Phước) được học nghề trình độ quốc tế.
Đi đôi với việc xây dựng hệ thống cơ sở vật chất là đổi mới toàn diện phương pháp dạy và học một cách thực chất, hiệu quả. Trong môi trường giáo dục hiện đại, cần đặc biệt coi trọng ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản trị trường học cũng như công tác giảng dạy. Việc thường xuyên chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ nhà giáo gắn với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ từng năm học cũng là giải pháp căn cơ. Trong điều kiện thành phố đóng vai trò là một trong những đầu tàu của cả nước về hội nhập kinh tế quốc tế, việc trang bị ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh sẽ vô cùng cần thiết.
Đối với nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đặng Anh Tuấn, thành phố đang đối mặt với sự thiếu hụt tại 4 nhóm nhân lực trọng điểm: hệ sinh thái hàng không quốc tế; logistics và quản lý chuỗi cung ứng; công nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số; đội ngũ kỹ thuật viên thực hành trình độ cao. Do đó, hệ thống đào tạo cần chuyển đổi tư duy từ “đào tạo những gì đang có” sang “đáp ứng chính xác nhu cầu thị trường”, đồng thời xây dựng cơ chế liên kết chặt chẽ 3 bên: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp.
Giải pháp để khắc phục thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, trước mắt được ngành giáo dục đề cập là xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung thông qua việc định kỳ 6 tháng/lần tổng hợp bộ dữ liệu nhu cầu nhân lực theo cụm ngành. Tiến tới đặt hàng theo vị trí việc làm, đồng thời chuyển đổi từ đặt hàng số lượng sang yêu cầu rõ ràng về chức danh, bộ năng lực và chuẩn đầu ra cụ thể. Thành phố sẽ có chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia thực chất vào 3 khâu cốt lõi: xây dựng chuẩn đầu ra, tổ chức thực hành, đánh giá và tuyển dụng nhân lực.
Đồng Nai cần tiên phong đi tắt, đón đầu trong việc thu hút các trường đại học uy tín, doanh nghiệp tầm cỡ ở lĩnh vực công nghệ lõi nhằm xây dựng hệ sinh thái đào tạo nhân lực chất lượng cao, phong phú ở nhiều lĩnh vực. Bên cạnh đó, cần đầu tư xây dựng các phòng thí nghiệm, trung tâm đổi mới sáng tạo để vừa phục vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ vừa giúp các doanh nghiệp tiếp cận được nguồn nhân lực có trình độ cao và kỹ năng vững vàng.
Về tầm nhìn dài hạn và mô hình thí điểm, thông tin từ Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố, Đồng Nai đang thúc đẩy Đề án thành lập Khu đô thị giáo dục đại học tại khu vực Long Thành (giai đoạn 2026-2035). Đồng thời triển khai mô hình thí điểm đào tạo gắn với chuyển giao công nghệ qua 4 bước khép kín, gồm: doanh nghiệp xác định chi tiết vị trí, số lượng và bộ năng lực cần thiết; thành phố tổng hợp, chọn lọc nhóm nghề ưu tiên để đặt hàng đào tạo; nhà trường cùng doanh nghiệp đồng kiến tạo chương trình, chia sẻ chuyên gia và quy trình công nghệ; doanh nghiệp trực tiếp đánh giá đầu ra và ưu tiên tiếp nhận nhân sự đạt chuẩn.
