Phát triển đô thị hướng đến xây dựng hệ thống vận tải công cộng hiện đại

Người dân chọn vận tải công cộng làm phương tiện đi lại tại Bến xe Biên Hòa.

Đối với Đồng Nai, những quy định này mở ra thêm cơ hội thúc đẩy hệ thống TOD theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường.

Cơ sở pháp lý mới

Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, giao thông đang trở thành một trong những vấn đề đặt ra đối với nhiều đô thị. Dân số gia tăng, nhu cầu đi lại lớn, cùng sự phát triển mạnh của các khu công nghiệp, khu dân cư và đô thị mới khiến áp lực lên hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng lớn.

Với Đồng Nai, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi địa phương có vị trí chiến lược trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tập trung đông các khu công nghiệp và lực lượng lao động. Quá trình phát triển đô thị đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch không gian đô thị và hệ thống giao thông.

Ngày 24-8, Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị, có hiệu lực từ ngày 1-10-2026. Trong đó, Điều 12 quy định về phát triển đô thị theo định hướng TOD, được kỳ vọng tạo thêm hành lang pháp lý cho việc tổ chức phát triển đô thị gắn với các tuyến VTCC.

Theo luật sư Trần Cao Đại Kỳ Quân, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố, điểm nổi bật của Điều 12 là bước đầu hình thành khung pháp lý tương đối cụ thể cho mô hình TOD. Các quy định đã đề cập đến thẩm quyền của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố trong việc ban hành chính sách, xác định chỉ tiêu sử dụng đất, chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, tổ chức không gian, lập và điều chỉnh quy hoạch khu vực TOD.

Việc tăng quyền chủ động cho chính quyền địa phương có ý nghĩa quan trọng, bởi mỗi đô thị có đặc điểm riêng về dân số, quỹ đất, hạ tầng và nhu cầu giao thông. Trên cơ sở quy định của pháp luật, địa phương có thể chủ động lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế.

Một điểm đáng chú ý khác là Điều 12 đặt ra yêu cầu phát triển TOD phải gắn với khả năng chịu tải của hạ tầng và chất lượng không gian đô thị. Việc khai thác đồng bộ không gian ngầm, không gian tầm thấp; hạn chế tình trạng quá tải hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; ưu tiên không gian công cộng, cây xanh và chất lượng sống cho người dân cho thấy TOD không đơn thuần là phát triển các công trình có mật độ cao xung quanh nhà ga hay các điểm trung chuyển.

Nếu được tổ chức và thực hiện hiệu quả, TOD sẽ hướng đến hình thành các khu đô thị có mật độ hợp lý, chức năng hỗn hợp, thuận tiện cho người đi bộ và dễ dàng tiếp cận các loại hình VTCC.

Điều 12 cũng mở ra cơ chế khai thác giá trị gia tăng từ đất để tạo nguồn lực đầu tư cho TOD. Các khoản thu từ giá trị tăng thêm của đất, phí cải thiện hạ tầng, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt, phí kết nối TOD và phần diện tích sàn tăng thêm có thể trở thành nguồn lực để tái đầu tư cho hệ thống hạ tầng. Đây là hướng tiếp cận tiến bộ và phù hợp với sự phát triển của TOD.

“Điều 12 Luật Phát triển đô thị là bước tiến quan trọng trong việc hình thành cơ sở pháp lý cho phát triển đô thị theo định hướng TOD. Quy định này tạo thêm quyền chủ động cho địa phương, đồng thời mở ra cơ chế huy động nguồn lực từ đất đai để phát triển hạ tầng, đề cao yêu cầu về kết nối hạ tầng, không gian công cộng và chất lượng sống đô thị. Đối với Đồng Nai, đây là cơ hội để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình đô thị xanh, thông minh và hiện đại” - luật sư Trần Cao Đại Kỳ Quân nhận định.

Phát triển mạng lưới TOD hiện đại

Trên thực tế, phát triển VTCC đã và đang được Đồng Nai quan tâm trong quá trình xây dựng đô thị xanh, thông minh và bền vững. Theo ông Phạm Hồng Quang, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Quản lý điều hành vận tải hành khách công cộng (Sở Xây dựng), các tuyến VTCC kết nối khu công nghiệp và khu dân cư cần tiếp tục được quan tâm đầu tư, nâng cao chất lượng phục vụ.

Việc phát triển TOD sẽ giúp người dân đi lại thuận tiện, an toàn hơn; giảm sự phụ thuộc vào xe cá nhân, góp phần hạn chế tình trạng ùn tắc giao thông vào giờ cao điểm. Đặc biệt, việc từng bước chuyển sang sử dụng xe điện và các phương tiện sử dụng năng lượng xanh sẽ góp phần giảm tác động đến môi trường, phù hợp với định hướng xây dựng đô thị hiện đại và phát triển bền vững.

Hiện trên địa bàn Đồng Nai có 22 tuyến xe buýt hoạt động, gồm 12 tuyến nội thành và 10 tuyến liên thành. Phần lớn các tuyến có sự kết nối, đi qua các khu công nghiệp và khu dân cư lớn. VTCC bằng xe buýt đạt khoảng 6,5 triệu lượt hành khách/năm.

Điều này cho thấy xe buýt đang giữ vai trò nhất định trong việc đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân. Đây cũng là một trong những nền tảng để Đồng Nai tiếp tục phát triển mạng lưới VTCC trong thời gian tới.

Theo Sở Xây dựng, TOD là một trong những “xương sống” của quá trình phát triển đô thị. Hạ tầng giao thông không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn tạo nền tảng để mở rộng không gian đô thị, phát triển công nghiệp, logistics và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trong điều kiện Đồng Nai đang phát triển nhanh, dân số và nhu cầu di chuyển ngày càng tăng, việc phát triển TOD cần được thực hiện kịp thời. Theo đó, Đồng Nai tiếp tục tập trung phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm của địa phương và phối hợp triển khai các dự án trọng điểm của Trung ương trên địa bàn.

Mục tiêu là tăng khả năng kết nối giữa các khu vực nội thành, kết nối liên vùng với Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương trong khu vực. Một trong những định hướng quan trọng khác là nghiên cứu các loại hình vận tải khối lượng lớn như: BRT (xe buýt nhanh), đường sắt đô thị, đường sắt liên vùng; đồng thời rà soát, điều chỉnh và bổ sung quy hoạch các tuyến xe buýt kết nối khu dân cư với khu công nghiệp, trung tâm thương mại, bệnh viện và trường học.

Trong định hướng phát triển mạng lưới, xe buýt tiếp tục được xác định là loại hình VTCC chủ lực trong thời gian tới. Mạng lưới xe buýt sẽ hướng đến phủ rộng trên địa bàn, tăng cường kết nối liên vùng, phục vụ các khu công nghiệp, Sân bay Long Thành và các đô thị mới.

Đồng Nai hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận xe buýt đến các xã, phường; tăng cường kết nối giữa xe buýt với các loại hình giao thông khác và từng bước xây dựng mạng lưới VTCC thuận tiện hơn cho người dân.

Về lâu dài, mục tiêu của Đồng Nai không chỉ là duy trì hoạt động xe buýt mà hướng đến xây dựng một hệ thống VTCC hiện đại. Để làm được điều đó, cần giải quyết đồng bộ bài toán về tuyến, tần suất, thời gian, giá vé, chất lượng phương tiện và khả năng kết nối.