Phương án sắp xếp trường học ở Nghệ An: Không sáp nhập một cách cơ học

Không phải nơi nào cũng nhập trường

Sau nhiều năm mở rộng mạng lưới để đáp ứng nhu cầu học tập của người dân, hệ thống trường học ở Nghệ An hiện có quy mô rất lớn với 1.528 cơ sở giáo dục công lập và 883 điểm trường lẻ. Đây là một trong những địa phương có mạng lưới trường lớp rộng nhất cả nước, trải dài từ đồng bằng đến miền núi, biên giới.

Thực tế này giúp học sinh ở nhiều vùng khó khăn được đến trường thuận lợi, nhưng cũng bộc lộ không ít bất cập. Không ít trường có quy mô nhỏ, số lớp ít nhưng vẫn phải duy trì đầy đủ bộ máy quản lý, trong khi cơ sở vật chất ở nhiều nơi chưa được khai thác hết công suất. Việc đầu tư nguồn lực cũng bị dàn trải, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục.

Nghệ An triển khai sắp xếp trường học, giảm 30-50% đầu mối quản lý trước năm học 2026-2027.

Đó là lý do Nghệ An triển khai sắp xếp lại mạng lưới trường học theo chỉ đạo của Chính phủ và hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo. Theo kế hoạch, đến trước ngày 30/8/2026, các địa phương phải hoàn thành phương án, phấn đấu giảm tối thiểu 30% số đầu mối trường học; những nơi có điều kiện thuận lợi có thể giảm khoảng 50% so với thời điểm ngày 1/7/2025.

Dù cùng thực hiện một chủ trương chung, cách triển khai ở mỗi địa phương lại rất khác nhau. Tại xã Đô Lương, nơi có điều kiện giao thông thuận lợi và mật độ dân cư khá tập trung, địa phương xây dựng phương án giảm số trường từ 25 xuống còn 13. Nếu được phê duyệt, gần một nửa đầu mối quản lý sẽ được tinh gọn. Các trường sau sáp nhập sẽ có quy mô lớn hơn, tạo điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư và nâng cao chất lượng dạy học.

Theo Chủ tịch UBND xã Đô Lương Trần Văn Sơn, khó khăn lớn nhất hiện nay không phải là cơ sở vật chất mà là việc bố trí đội ngũ cán bộ quản lý sau khi hợp nhất trường. Địa phương đang chờ bộ tiêu chí của Sở Giáo dục và Đào tạo để bảo đảm việc lựa chọn cán bộ được thực hiện khách quan, minh bạch và đúng quy định.

Một điểm trường mầm non tại xã miền núi Nghệ An.

Ở xã Bạch Ngọc, việc sắp xếp đã bắt đầu ngay sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hai trường mầm non được hợp nhất, một điểm trường lẻ được xóa để đưa trẻ về học tại điểm chính. Tuy vậy, địa phương không lựa chọn phương án nhập tất cả các trường cùng cấp.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Bạch Ngọc Nguyễn Kim Nam, cấp tiểu học vẫn cần duy trì hai cụm trường nhằm bảo đảm quãng đường đi học hợp lý cho học sinh ở các khu vực khác nhau. Với bậc mầm non, nếu chỉ còn một trường duy nhất trong khi địa bàn rộng và số trẻ đông sẽ gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý cũng như việc đưa đón trẻ.

Trong khi đó, ở xã Nga My, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Đây là địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi có nhiều đồng bào dân tộc Thái và Ơ Đu sinh sống. Nhiều bản làng cách xa trung tâm, giao thông còn nhiều trở ngại.

Theo phương án sắp xếp mạng lưới trường học, các điểm trường lẻ sẽ được rà soát, xem xét giữ lại hoặc giải thể trên cơ sở điều kiện thực tế và quyền học tập của học sinh.

Vì vậy, dù vẫn thực hiện chủ trương sắp xếp, địa phương dự kiến chỉ giảm đầu mối quản lý nhưng tiếp tục duy trì các phân hiệu, điểm trường ở những nơi học sinh phải đi quãng đường quá xa. Theo Bí thư Đảng ủy xã Nga My Lô Thanh Nhất, nếu việc xóa điểm trường khiến học sinh gặp khó khăn trong đi lại hoặc ảnh hưởng đến việc học thì địa phương sẽ đề xuất giữ lại.

Ba địa phương với ba cách làm khác nhau cho thấy Nghệ An không áp dụng một "công thức chung" cho toàn tỉnh. Việc sắp xếp được cân nhắc trên cơ sở điều kiện thực tế của từng vùng, thay vì chỉ dựa vào các con số.

Sau sáp nhập, sắp xếp trường học, điều gì sẽ thay đổi?

Điều dễ nhìn thấy nhất sau khi sắp xếp là bộ máy quản lý trường học sẽ được tinh gọn. Những vị trí như hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, văn thư hay thủ quỹ sẽ được bố trí lại phù hợp với quy mô mới. Cùng với đó, cơ sở vật chất và trang thiết bị sẽ được sử dụng hiệu quả hơn, hạn chế tình trạng trường ít học sinh nhưng vẫn phải duy trì đầy đủ bộ máy và chi phí vận hành.

Năm học 2026 - 2027, trường THPT Đô Lương 1 được đầu tư xây mới với tổng vốn đầu tư hơn 100 tỷ đồng, đáp ứng yêu cầu dạy học Chương trình Giáo dục phổ thông mới.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều bài toán cần giải quyết. Đối với giáo viên và cán bộ quản lý, việc điều động, bố trí nhân sự sau sáp nhập phải bảo đảm công bằng, minh bạch và lựa chọn được những người đáp ứng yêu cầu quản lý ở những ngôi trường có quy mô lớn hơn.

Đối với phụ huynh, điều được quan tâm nhất là quãng đường đưa đón con. Nếu việc sáp nhập khiến học sinh phải đi học xa, mất nhiều thời gian hoặc phải qua sông, suối, địa hình nguy hiểm thì phương án sẽ được cân nhắc điều chỉnh.

Còn với học sinh, mục tiêu cuối cùng của việc sắp xếp không chỉ là học trong những ngôi trường có điều kiện tốt hơn mà còn phải bảo đảm các em được đến lớp thuận lợi và an toàn.

Học sinh tại một điểm trường vùng cao Nghệ An. Những khu vực có địa hình cách trở, giao thông khó khăn hoặc khoảng cách đến trường chính quá xa sẽ được ưu tiên giữ điểm trường để bảo đảm việc học của các em.

Đó cũng là lý do Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An yêu cầu các địa phương không áp dụng việc sáp nhập một cách cơ học. Những điểm trường lẻ ở vùng đặc biệt khó khăn, nơi điều kiện giao thông cách trở hoặc việc đi học của học sinh có thể bị ảnh hưởng, vẫn sẽ được xem xét giữ lại hoặc có phương án phù hợp.

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, việc sắp xếp mạng lưới trường học lần này không đơn thuần là giảm số lượng đầu mối quản lý, mà hướng tới mục tiêu lớn hơn là đổi mới cách thức điều hành và phát triển giáo dục. Thay vì tư duy "quản lý giáo dục" theo cách truyền thống, ngành giáo dục đang từng bước chuyển sang mô hình "quản trị phát triển giáo dục", lấy người học làm trung tâm và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực.

Quan điểm xuyên suốt của Nghệ An là tinh gọn bộ máy nhưng không làm ảnh hưởng đến cơ hội học tập của học sinh. Việc sắp xếp trường lớp sẽ được thực hiện trên cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời tính toán kỹ đến quy mô dân số, đặc điểm địa hình, khoảng cách đi lại và sự phân bố dân cư ở từng địa phương. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng mạng lưới trường học hợp lý hơn, tạo điều kiện để học sinh được học tập thuận lợi và tiếp cận giáo dục có chất lượng.

Việc giảm đầu mối trường học vì thế không đơn thuần là phép tính cộng - trừ về số lượng trường. Đó là quá trình sắp xếp lại nguồn lực để hệ thống giáo dục vận hành hiệu quả hơn, nhưng vẫn phải giữ được mục tiêu quan trọng nhất, mọi học sinh, dù ở đồng bằng hay miền núi, đều có cơ hội đến trường thuận lợi và được học trong điều kiện tốt nhất.