Quản lý ATTP theo chuỗi giá trị, để thực phẩm phải sạch từ trang trại đến bàn ăn

Quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị 

Sau 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã bộc lộ một số điểm nghẽn như phân công quản lý còn phân mảnh, chưa tiếp cận đầy đủ phương thức quản lý theo rủi ro, hạ tầng dữ liệu số chưa liên thông, quy định về kiểm nghiệm chưa đồng bộ với hệ thống pháp luật.

Dự thảo sửa đổi lần này hướng đến chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, chế biến, lưu thông, phân phối đến tiêu dùng. Đồng thời, cơ quan soạn thảo định hướng tổ chức quản lý theo một đầu mối từ Trung ương đến địa phương, tăng ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu.

Thông tin về những điểm mới của dự thảo luật tại Hội thảo góp ý hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) ngày 28/8, TS.DS Chu Quốc Thịnh - Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, dự thảo tập trung hoàn thiện khung chính sách, giải thích thuật ngữ, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm và các biện pháp quản lý.

Về phương thức quản lý, dự thảo kế thừa Luật An toàn thực phẩm năm 2010 nhưng chuyển mạnh sang quản lý theo chuỗi và dựa trên phân tích nguy cơ. Trên cơ sở đó, thực phẩm sẽ được phân nhóm theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp quản lý tương ứng.

Dự thảo đưa ra 4 nhóm biện pháp gồm quản lý sản phẩm, quản lý cơ sở, quản lý sự cố an toàn thực phẩm và hậu kiểm. Trong đó, hậu kiểm được quy định rõ hơn theo hướng tăng thanh tra, kiểm tra, lấy mẫu giám sát thị trường và kiểm tra hồ sơ sau công bố.

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan (Ảnh: Hoàng Bích).

Trao đổi với Người Đưa Tin, ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, đoàn Tp.Hồ Chí Minh đánh giá việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm lần này có nhiều yếu tố tiến bộ.

Đại biểu đồng ý với chủ trương xây dựng luật theo hướng thống nhất một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương.

Song bà Phong Lan lưu ý: "Quản lý không phải chỉ có phần ngọn là đi kiểm tra, sau đó xử phạt mà phải theo chuỗi giá trị".

Theo bà quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị quan trọng nhất chính là "thực phẩm tươi sống phải sạch từ trang trại tới bàn ăn, quản lý theo chuỗi giá trị".

Cùng với đó, một vấn đề khác được đại biểu Phạm Khánh Phong Lan đặt ra là cần tăng cường quản lý phụ gia thực phẩm, bảo đảm an toàn ngay từ tất cả các khâu trong chuỗi thực phẩm.

Theo đại biểu, ngộ độc cấp tính thường xảy ra khi thực phẩm trong quá trình bảo quản, chế biến, sử dụng hoặc mua bán không bảo đảm vệ sinh, dẫn đến nhiễm khuẩn. Các vụ ngộ độc bánh mì, ngộ độc thực phẩm tại trường học, khu công nghiệp… là những ví dụ điển hình.

"Do đó, lần sửa luật này phải làm sao để tất cả các khâu đều bảo đảm vệ sinh", ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh.

Bên cạnh nguy cơ nhiễm khuẩn, theo đại biểu, một vấn đề khác cần đặc biệt kiểm soát là việc đưa vào thực phẩm các loại phụ gia không được phép hoặc các chất cấm. Thực phẩm có thể được sản xuất, bảo quản trong điều kiện vệ sinh nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nếu ngay từ đầu đã tồn dư các chất độc hại.

Đại biểu dẫn chứng, đó có thể là tồn dư thuốc bảo vệ thực vật trong rau, củ, quả; hormone tăng trưởng, salbutamol trong thịt; hoặc kim loại nặng, hàn the và các chất không được phép sử dụng trong thực phẩm, thủy sản.

"Đây là hai vấn đề cần phải quản thật chặt. Nếu kiểm soát tốt, triệt tiêu được những nguy cơ này thì thực phẩm sẽ an toàn", ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan nêu.

Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh cũng cho biết thêm, bà thống nhất với chủ trương lấy hậu kiểm làm trọng tâm trong quản lý an toàn thực phẩm. 

Theo đại biểu, trong nhiều năm qua, việc quản lý an toàn thực phẩm gặp khó khăn khi mới dừng ở việc "hô khẩu hiệu", trong khi chưa có những giải pháp đủ cụ thể để tăng cường hậu kiểm.

"Muốn hậu kiểm quan trọng hơn tiền kiểm thì phải thực hiện đồng thời hai việc. Thứ nhất là tăng cường hậu kiểm để công tác này thực sự được chú trọng và có nguồn lực tương xứng. Thứ hai là phải giảm bớt tiền kiểm, tức là đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp", đại biểu phân tích.

Đại biểu cho rằng, dù tiền kiểm được thực hiện nhiều hay ít, nếu không có cơ chế hậu kiểm hiệu quả thì cũng không mang nhiều ý nghĩa. Bởi, tiền kiểm chỉ xác nhận sản phẩm, cơ sở đáp ứng điều kiện tại một thời điểm nhất định, trong khi điều quan trọng là phải kiểm soát được quá trình hoạt động sau đó.

"Vướng mắc lớn nhất hiện nay chính là chúng ta chưa có những quy định cụ thể, rõ ràng về hậu kiểm. Chẳng hạn, tỉ lệ các sản phẩm cần được kiểm tra là bao nhiêu, cần bố trí biên chế như thế nào, phương thức thanh tra, kiểm tra ra sao để vừa thực tế, vừa hiệu quả", đại biểu nêu.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho biết sẽ tiếp tục góp ý để hoàn thiện các quy định trong dự thảo Luật, đồng thời nhấn mạnh cần thực hiện song song cả hậu kiểm và tiền kiểm.

"Hậu kiểm thì phải tăng cường, nhưng tiền kiểm nói chung không nên đặt ra quá nhiều khó khăn. Điều quan trọng nhất vẫn là làm sao đánh giá được chất lượng thực sự của sản phẩm. Nếu quá chú trọng vào việc yêu cầu giấy tờ, thủ tục thì cuối cùng chỉ làm gia tăng thủ tục hành chính, khiến doanh nghiệp tốn thêm thời gian, công sức và chi phí", đại biểu cho hay.

Giảm tiền kiểm nhưng không buông quản lý

Thông tin tại Hội thảo góp ý hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phối hợp Bộ Y tế tổ chức, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng, việc sửa luật phải hướng tới các quy định "dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm", đồng thời bảo đảm hiệu quả và tính khả thi.

Theo Thứ trưởng, bài toán khó là vừa phải cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, vừa bảo đảm thực phẩm lưu thông trên thị trường an toàn. Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ứng dụng công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu và truy xuất nguồn gốc càng trở nên quan trọng.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên (Ảnh: Cổng Thông tin Bộ Y tế).

Liên quan đến các sản phẩm đã lưu hành, Thứ trưởng cho biết, điều khoản chuyển tiếp sẽ tiếp tục được nghiên cứu để hạn chế xáo trộn không cần thiết. Tuy nhiên, nếu qua giám sát, kiểm tra phát hiện vi phạm thì doanh nghiệp vẫn phải thực hiện lại thủ tục theo quy định.

Thứ trưởng đồng tình với định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm do nguồn lực quản lý Nhà nước có hạn. Tuy nhiên, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi doanh nghiệp có trách nhiệm cập nhật đầy đủ dữ liệu sản phẩm lên hệ thống để cơ quan quản lý theo dõi.

"Doanh nghiệp có thể tự công bố nhưng phải chịu trách nhiệm về sản phẩm và cập nhật thông tin lên hệ thống. Nếu sản phẩm lưu thông trên thị trường nhưng không có dữ liệu theo quy định thì sẽ bị xử lý", Thứ trưởng nêu quan điểm.

Đối với kiểm tra thực phẩm, việc áp dụng kiểm tra giảm, kiểm tra thông thường hay kiểm tra chặt sẽ căn cứ vào phân tích nguy cơ. Sản phẩm nguy cơ cao phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi nhóm nguy cơ thấp có thể giảm thủ tục.