Quốc lộ 21B - Hành trình tháo nút thắt để mở không gian phát triển Bài cuối: Bài học trong công tác giải phóng mặt bằng

Lãnh đạo xã Hòa Xá giám sát công tác giải phóng mặt bằng Dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 21B. Ảnh: Minh Thúy

Những kinh nghiệm về quản lý hạ tầng

Có lẽ ít dự án giao thông nào trên địa bàn Hà Nội lại phản ánh rõ những khó khăn trong công tác triển khai như quốc lộ 21B. Sau gần một thập kỷ kể từ khi dự án đầu tiên trên toàn tuyến khởi động, có dự án đã hoàn thành tới 95-98% khối lượng thi công nhưng vẫn chưa thể hoàn công do vướng mắc mặt bằng ở một số vị trí cuối cùng, dẫn đến tình trạng nguồn vốn đầu tư, nhân lực đã bố trí, máy móc đã huy động, nhưng hiệu quả đầu tư vẫn chưa thể phát huy như kỳ vọng.

Trong đầu tư hạ tầng, tiến độ giải phóng mặt bằng được coi là yếu tố mang tính quyết định trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả tổng thể của công trình. Theo tìm hiểu của phóng viên, có những trường hợp hồ sơ địa chính thất lạc hoặc thiếu đồng bộ qua nhiều thời kỳ; có hộ dân sử dụng đất ổn định hàng chục năm nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận; có những thửa đất đã trải qua nhiều lần chuyển nhượng, tách thửa nhưng hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện... Khi dự án triển khai, toàn bộ những tồn tại tích tụ qua nhiều năm đồng loạt bộc lộ.

Điều đó cho thấy, công tác quản lý đất đai không chỉ phục vụ quản lý nhà nước thường xuyên mà còn có ý nghĩa quyết định đối với tiến độ thực hiện các dự án phát triển trong tương lai. Từ thực tế quốc lộ 21B, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai số hóa đồng bộ từ thành phố đến cơ sở. Khi toàn bộ thông tin về thửa đất, chủ sử dụng và biến động đất đai được cập nhật đầy đủ trên hệ thống số, việc xác minh nguồn gốc đất và lập phương án bồi thường sẽ được thực hiện nhanh hơn, minh bạch hơn, hạn chế phát sinh tranh chấp và khiếu kiện.

Bên cạnh những khó khăn khách quan, thực tiễn quốc lộ 21B cũng cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện. Có thời điểm, một số địa phương chưa thực sự quyết liệt, những hồ sơ phức tạp, những trường hợp tồn đọng kéo dài chưa được tập trung xử lý dứt điểm. Điều đó khiến nhiều dự án dù đã hoàn thành phần lớn khối lượng thi công vẫn không thể về đích.

Tuy nhiên, những tháng gần đây, sau khi lãnh đạo thành phố tăng cường kiểm tra hiện trường, giao mốc thời gian cụ thể và yêu cầu lãnh đạo các địa phương chịu trách nhiệm trực tiếp về tiến độ giải phóng mặt bằng, nhiều điểm nghẽn bắt đầu được tháo gỡ.

Bên cạnh những địa bàn còn vướng mắc, có địa phương đã trở thành điểm sáng trong công tác giải phóng mặt bằng. Điển hình như xã Hòa Xá. Chủ tịch UBND xã Hòa Xá Dương Tuấn Anh cho biết, xác định quốc lộ 21B là công trình trọng điểm, địa phương đã huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động và đối thoại với người dân để tạo sự đồng thuận. Đến nay, xã đã hoàn thành 100% công tác giải phóng mặt bằng và bàn giao cho đơn vị thi công, giúp nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công, sớm hoàn thành dự án.

Theo lãnh đạo xã Hòa Xá, kết quả trên không chỉ góp phần tháo gỡ những khó khăn liên quan đến dự án mà còn chứng minh tính hiệu quả của công tác dân vận, sự đồng thuận của người dân và quyết tâm của địa phương trong thực hiện các công trình hạ tầng trọng điểm, tạo nền tảng cho sự phát triển của khu vực phía Nam Thủ đô trong thời gian tới.

Chuyên gia quy hoạch đô thị Đinh Quốc Thái nhận định: “Bài học từ quốc lộ 21B cho thấy, ở đâu người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra hiện trường, trực tiếp đối thoại với người dân, ở đó tiến độ giải phóng mặt bằng được cải thiện rõ rệt”. Theo ông Đinh Quốc Thái, phân cấp phải luôn đi đôi với trách nhiệm. Địa phương được trao nhiều quyền hơn đồng nghĩa với việc trách nhiệm cũng trở nên nặng nề hơn trong tổ chức thực hiện cũng như hiệu quả điều hành.

Một bài học khác cũng được đặt ra từ quốc lộ 21B là công tác chuẩn bị quỹ đất tái định cư phải đi trước một bước. Tại một số địa phương, quỹ đất này chưa được chuẩn bị đầy đủ khiến người dân còn tâm tư, lo lắng. Riêng tại xã Dân Hòa, qua rà soát có gần 50 hộ dân có diện tích đất còn lại dưới hạn mức tách thửa cần được xem xét bố trí tái định cư.

Như vậy để thấy, chỉ khi quyền lợi chính đáng của người dân được bảo đảm đầy đủ, công tác giải phóng mặt bằng mới có thể triển khai thuận lợi.

Yêu cầu đổi mới quản trị phát triển

Nhìn rộng hơn, câu chuyện quốc lộ 21B không còn là vấn đề của riêng một dự án giao thông. Trong giai đoạn hiện nay, Hà Nội đang đồng thời triển khai nhiều công trình hạ tầng chiến lược như các tuyến đường vành đai, các tuyến đường hướng tâm, hệ thống logistics liên vùng và các khu công nghệ cao… Tất cả những dự án này đều cần một cơ chế điều hành hiệu quả để tránh lặp lại những tồn tại từng xảy ra trên quốc lộ 21B.

Một trong những kinh nghiệm đáng chú ý là mô hình Ban Chỉ đạo đối với dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô. Nhờ cơ chế chỉ đạo tập trung, các khó khăn phát sinh được xử lý ngay tại hiện trường, tiến độ giải phóng mặt bằng được kiểm soát thường xuyên và trách nhiệm của từng đơn vị được xác định rõ.

Vì vậy nhiều chuyên gia cho rằng, các dự án hạ tầng trọng điểm trong thời gian tới cần tiếp tục được đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo thành phố; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và từng địa phương. Bên cạnh đó, việc nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong quản lý vốn đầu tư công cũng là yêu cầu không thể thiếu.

Chuyên gia quy hoạch đô thị Đinh Quốc Thái cho rằng, nguồn vốn đầu tư công chỉ phát huy hiệu quả khi được giải ngân đúng tiến độ và gắn với năng lực thực hiện của nhà thầu. Thành phố cần kiên quyết sàng lọc những nhà thầu yếu kém, chậm tiến độ kéo dài hoặc thiếu năng lực tài chính để bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Xuyên suốt quá trình triển khai các dự án nâng cấp dọc quốc lộ 21B, có thể nhận thấy rõ nhất là hành trình tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm trong công tác quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng và tổ chức thực hiện dự án. Đó cũng là hành trình khơi thông một không gian phát triển mới cho khu vực phía Nam Thủ đô. Đúng như nhận định của lãnh đạo các xã dọc quốc lộ 21B, khi tuyến đường được hoàn thiện đồng bộ không chỉ giúp người dân đi lại thuận lợi hơn mà còn mở ra cơ hội phát triển mạnh mẽ cho các cụm công nghiệp, làng nghề truyền thống, vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa, các khu đô thị mới và hệ thống dịch vụ - du lịch phía Nam Hà Nội.

Hạ tầng giao thông đi trước sẽ mở đường cho dòng vốn đầu tư dịch chuyển. Một tuyến đường được kết nối thông suốt sẽ kéo theo sự dịch chuyển của các nguồn lực phát triển. Một hành lang kinh tế được khai thông sẽ tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và gia tăng sức cạnh tranh của toàn vùng.

Từ câu chuyện quốc lộ 21B có thể thấy, đầu tư hạ tầng không đơn thuần là xây dựng những con đường rộng rãi hơn mà chính là tạo dựng những không gian phát triển mới. Khi những điểm nghẽn như quốc lộ 21B được tháo gỡ, khu vực phía Nam sẽ có thêm cơ hội bứt phá, góp phần giúp Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số, phát triển nhanh và bền vững trong những năm tới.

Nếu chọn một hình ảnh tiêu biểu cho hành trình tháo gỡ những nút thắt của dự án quốc lộ 21B, có lẽ đó là ánh đèn vẫn còn sáng tại các nhà văn hóa thôn khi đêm về. Dưới ánh đèn ấy, những cuộc đối thoại giữa chính quyền và người dân vẫn diễn ra, từng vướng mắc được lắng nghe, từng kiến nghị được giải đáp, từng sự đồng thuận được vun đắp. Bởi sau cùng, yếu tố quyết định thành công của một dự án không chỉ nằm ở vốn đầu tư hay máy móc thi công, mà còn ở niềm tin của người dân và sự vào cuộc trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.