Quỹ tiết kiệm năng lượng dự kiến hoạt động từ đầu năm 2027

Kỳ vọng tháo gỡ rào cản vốn cho doanh nghiệp

Ngày 20/10/2026, tại Hà Nội, Cục Năng lượng - Dầu khí (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo “Tham vấn Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả”, nhằm lấy ý kiến các cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức tài chính và doanh nghiệp về mô hình tổ chức, cơ chế vận hành và phương án huy động nguồn lực cho Quỹ.

Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng - Dầu khí.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng - Dầu khí, cho biết nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế tiếp tục gia tăng, trong khi thị trường năng lượng thế giới diễn biến phức tạp. Trong bối cảnh đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng vẫn gặp khó khăn do hạn chế về nguồn vốn, khả năng tiếp cận tín dụng và năng lực chuẩn bị dự án. Vì vậy, việc hình thành một công cụ tài chính chuyên biệt được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những rào cản này, thúc đẩy đầu tư vào các dự án sử dụng năng lượng hiệu quả.

Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cùng Nghị định số 30/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã bổ sung cơ sở pháp lý cho việc thành lập Quỹ. Theo định hướng được đưa ra tại hội thảo, Quỹ hoạt động theo mô hình quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, không vì mục đích lợi nhuận, kết nối nguồn lực trong nước và quốc tế, đồng thời kết hợp hỗ trợ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật.

Thiết kế cơ chế tài chính để khơi thông nguồn vốn

Phát biểu trực tuyến tại hội thảo, ông John Robert Cotton, Giám đốc Chương trình Đối tác chuyển dịch năng lượng Đông Nam Á (ETP), nhấn mạnh yêu cầu xây dựng mô hình Quỹ có tính khả thi, đáp ứng nhu cầu thực tiễn và tạo điều kiện khơi thông nguồn vốn đầu tư cho các dự án tiết kiệm năng lượng.

Theo ông John Robert Cotton, sau khi cơ sở pháp lý được thiết lập, nhiệm vụ trọng tâm là nghiên cứu mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, phương án huy động vốn và các công cụ tài chính phù hợp. Cơ chế này cần giúp doanh nghiệp có thêm điều kiện đầu tư các giải pháp giảm tiêu thụ năng lượng, đồng thời tạo cơ sở để các ngân hàng tham gia tài trợ dự án.

Trong khuôn khổ chương trình hỗ trợ kỹ thuật kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 8/2027, ETP sẽ phối hợp với Bộ Công Thương đánh giá tiềm năng đầu tư, xác định các rào cản tài chính và đề xuất phương án thiết kế tài chính, cơ chế vận hành Quỹ. Mục tiêu là tạo cơ sở để Chính phủ xem xét, quyết định việc thành lập và từng bước huy động nguồn lực từ ngân sách nhà nước, ngân hàng thương mại, các đối tác phát triển và nguồn tài chính khí hậu.

Ông John Robert Cotton cho rằng ý kiến của các bên liên quan, đặc biệt là ngân hàng và doanh nghiệp, có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hoàn thiện thiết kế Quỹ. Các công cụ tài chính cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, bảo đảm khả năng triển khai và phát huy hiệu quả khi đi vào hoạt động.

TS. Nguyễn Thị Mai Anh - Chuyên gia EEI. (Ảnh: Thạch Lam)

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Thị Mai Anh chuyên gia EEI cho biết, việc thành lập Quỹ được định hình bởi 6 nhóm văn bản pháp luật và phải tuân thủ 10 yêu cầu bắt buộc.

Thứ nhất, xây dựng cơ chế tài chính độc lập, có khả năng huy động vốn, cho vay bán buôn, đầu tư, hỗ trợ và nhận ủy thác trên phạm vi cả nước.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, bao gồm ngân sách nhà nước và các khoản tài trợ, đồng thời thúc đẩy hợp tác công - tư.

Thứ ba, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh xanh, đáp ứng các yêu cầu về môi trường và phát thải như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Hệ thống mua bán phát thải (ETS) và các quy định xanh tại những thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản.

Thứ tư, cung cấp các công cụ hỗ trợ như ưu đãi lãi vay, hỗ trợ kỹ thuật và phát triển thị trường cho các dự án sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Thứ năm, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, giảm cường độ năng lượng và mở rộng thị trường dịch vụ công ty dịch vụ năng lượng (ESCO).

Thứ sáu, bổ trợ cho thị trường tài chính hiện có, tạo thêm cơ chế khuyến khích đầu tư mà không thay thế hoặc cạnh tranh với hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Tham khảo kinh nghiệm quốc tế, hoàn thiện mô hình vận hành

Về kinh nghiệm quốc tế, GS.TS Abul Quasem Al-Amin, Trung tâm châu Á Harvard, Đại học Harvard, cho biết nhóm nghiên cứu đã rà soát mô hình của năm quỹ tại Thái Lan, Ấn Độ, Bulgaria, Malaysia và Tunisia. Trong đó, hai mô hình được nghiên cứu chuyên sâu là Quỹ EERF của Thái Lan và công cụ GTFS của Malaysia.

Theo kết quả nghiên cứu được trình bày tại hội thảo, Việt Nam có thể tham khảo một số kinh nghiệm trong thiết kế và vận hành Quỹ. Trong đó, cần phân định rõ các khâu đánh giá điều kiện kỹ thuật, quyết định tín dụng và hỗ trợ rủi ro; thiết kế cơ chế cho vay thông qua ngân hàng, trong đó ngân hàng chịu trách nhiệm về rủi ro tín dụng như mô hình của Thái Lan; đồng thời chú trọng hỗ trợ kỹ thuật trong kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc tăng cường minh bạch tài chính, thực hiện kiểm toán và công khai báo cáo cũng là những yếu tố cần được quan tâm, trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm của Ấn Độ và Bulgaria.

Theo kế hoạch được Bộ Công Thương đưa ra tại hội thảo, dự kiến trong tháng 12/2026, Bộ sẽ trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thành lập Quỹ trực thuộc Bộ Công Thương. Hồ sơ dự kiến gồm quyết định thành lập với 5 điều và quy định về tổ chức, hoạt động của Quỹ gồm 6 chương, 47 điều, với thời điểm có hiệu lực dự kiến từ ngày 1/1/2027.

Trong giai đoạn 2027-2029, kế hoạch dự kiến bố trí vốn điều lệ và kinh phí hoạt động bộ máy; đồng thời có sự tham gia của đại diện Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước trong Hội đồng quản lý Quỹ.

Việc thành lập Quỹ được kỳ vọng sẽ bổ sung công cụ tài chính hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy đổi mới công nghệ và giảm chi phí sản xuất. Tuy nhiên, hiệu quả của Quỹ sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng huy động nguồn vốn, thiết kế cơ chế hỗ trợ phù hợp, phân định trách nhiệm quản lý rủi ro và bảo đảm tính minh bạch trong quá trình vận hành.