Rõ đầu mối trách nhiệm trong quản lý an toàn thực phẩm

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên trình bày Tờ trình Dự án Luật. Ảnh: VPQH

Quản trị nguy cơ theo chuỗi cung ứng

Chiều 24/9, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, UBTVQH cho ý kiến về Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Dự thảo Luật gồm 76 điều, 9 chương, quy định về các nội dung cơ bản như: ATTP; quyền, nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm; điều kiện đối với thực phẩm và cơ sở kinh doanh thực phẩm; các biện pháp quản lý ATTP; thử nghiệm, giám định phục vụ quản lý nhà nước; hệ thống thông tin, truy xuất nguồn gốc; thông tin, truyền thông, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm và quản lý nhà nước về ATTP.

Một điểm mới trong Dự thảo Luật là thay thế hoạt động "kiểm nghiệm" bằng "thử nghiệm", nhằm bảo đảm đồng bộ với Luật Tiêu chuẩn, quy chuẩn, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các quy định mới về cắt giảm điều kiện kinh doanh. Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung hệ thống thuật ngữ theo hướng phù hợp với hướng dẫn của Ủy ban Codex quốc tế và thực tiễn quản lý tại Việt Nam.

Đặc biệt, Dự thảo Luật đã cụ thể hóa nguyên tắc phân cấp, phân quyền thống nhất một đầu mối, quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về ATTP. Cơ quan quản lý nhà nước về ATTP trung ương là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về ATTP. Đồng thời, phân quyền cho UBND các cấp thực hiện quản lý nhà nước trong phạm vi địa phương và giao Chính phủ quy định chi tiết trách nhiệm cụ thể của từng cấp.

Dự thảo Luật cũng thể chế hóa mô hình quản trị nguy cơ theo chuỗi cung ứng qua công cụ phân tích nguy cơ. Kết quả phân tích nguy cơ sẽ là cơ sở để quyết định một trong các biện pháp quản lý an toàn thực phẩm phù hợp theo từng thời kỳ cụ thể: thực hiện kiểm tra nhà nước đổi với thực phẩm nhập khẩu;  cấp hoặc miễn cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP; thực hiện hậu kiểm.

Kết quả phân tích nguy cơ cũng là cơ sở phòng ngừa, kiểm soát, ngăn ngừa, khắc phục sự cố mất ATTP; khi sự cố xảy ra thì thực hiện truy xuất nguồn gốc theо quy định của pháp luật.

Làm rõ mô hình quản lý “một đầu mối”

Thẩm tra Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban còn nhiều băn khoăn về tính khả thi của Dự thảo Luật.

Theo Cơ quan thẩm tra, tính khả thi của Luật phụ thuộc vào 5 điều kiện nhưng vẫn chưa được bảo đảm một cách rõ ràng, gồm: Mức độ phụ thuộc quá lớn vào văn bản quy định chi tiết (37/76 điều giao cho Chính phủ quy định); năng lực hệ thống thử nghiệm hậu kiểm chưa đáp ứng; nguồn kinh phí đầu tư cơ sở dữ liệu số chưa bảo đảm; nguồn lực thực hiện việc quản lý, thực thi ở địa phương chưa được đánh giá kỹ; thời điểm có hiệu lực cần đủ dài để doanh nghiệp chuẩn bị.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu ý kiến tại Phiên họp. Ảnh: VPQH

Đối với các nội dung cụ thể, Báo cáo thẩm tra đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ một số nội dung như: quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm; điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng; hậu kiểm và chế tài xử lý vi; hệ thống thông tin dữ liệu và chuyển đổi số…

Về nguyên tắc quản lý ATTP,Thường trực Ủy ban đồng tình việc luật hóa nguyên tắc quản lý theo chuỗi cung ứng trên cơ sở phân tích nguy cơ. Đây là bước chuyển quan trọng sang quản lý dựa trên rủi ro, phù hợp thông lệ quốc tế.

Tuy nhiên, theo Cơ quan thẩm tra, nguyên tắc phân cấp, phân quyền theo Dự thảo mới ở mức “tuyên ngôn”, chưa có tiêu chí phân định thẩm quyền giữa Trung ương với địa phương và giữa cơ quan quản lý ATTP với các Bộ chuyên ngành, tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm.

Đồng tình quan điểm của Cơ quan thẩm tra, thảo luận tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, Dự thảo Luật quy định Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính là đúng định hướng, nhưng về mặt kỹ thuật lập pháp cần chuẩn hóa lại thuật ngữ. Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị sửa đổi thành: "Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm" thay vì quy định: “Bộ Y tế chịu trách nhiệm trước Chính phủ...”.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu, việc xác lập mô hình một đầu mối là bước tiến rất mới và tiến bộ. Tuy nhiên, Dự thảo chưa phân định thật rạch ròi giữa cơ quan tham mưu giúp Chính phủ quản lý thống nhất với các Bộ chuyên ngành.

“Việc quy định các Bộ thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành theo phạm vi quản lý còn khá mơ hồ. Cần quy định rõ ràng đâu là cơ quan chủ trì, đâu là cơ quan phối hợp và cơ chế tham gia ra sao để bảo đảm mô hình quản lý tập trung vận hành hiệu quả trong thực tế” - ông Phan Chí Hiếu góp ý.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là Luật hiện hành và Dự thảo Luật sửa đổi vẫn chưa làm rõ cơ chế quản lý nhà nước cũng như ranh giới trách nhiệm giữa các Bộ, giữa Trung ương và địa phương.

Theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, việc kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về ATTP theo hướng thống nhất chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm từ Trung ương đến địa phương là Bộ Y tế. “Luật sửa đổi phải thể hiện thật rõ ràng: cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, cơ quan nào quyết định và khi xảy ra sự cố thì cơ quan nào phải chịu trách nhiệm đến cùng” - Chủ tịch Quốc hội yêu cầu.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, việc chuyển đổi từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ phải là "xương sống". Luật sửa đổi phải quy định theo hướng chuyển từ "tiền kiểm" cơ học sang phân tích nguy cơ và "hậu kiểm" thực chất.

Cùng với đó, phải quy định rõ tiêu chí phân loại nguy cơ; tuyệt đối không lấy lý do quản lý để phục hồi cơ chế "xin - cho", nhưng cũng không vì cải cách thủ tục mà hạ chuẩn an toàn. Bên cạnh đó, công tác quản lý phải tập trung kiểm soát ngay từ gốc.

“An toàn thực phẩm không được bảo đảm bằng việc tạo ra nhiều giấy phép hơn, mà phải bằng chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh” - Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ quan điểm.

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

UBTVQH đề nghị, việc xây dựng Dự thảo Luật phải quán triệt sâu sắc và thể chế hóa đầy đủ Chỉ thị 17 của Ban Bí thư về kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về ATTP theo hướng thống nhất “chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm” từ Trung ương đến địa phương.

“Mô hình này cần được quy định rõ ngay trong Luật nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng phân tán, chồng chéo, bỏ trống hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các Bộ, ngành” – Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh khi kết luận nội dung thảo luận.

UBTVQH thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu đối với Dự án Luật tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 05/2027).