Cần làm rõ trách nhiệm của sàn thương mại điện tử trong bảo đảm an toàn thực phẩm

Sáng 24/10, tại Kỳ họp thứ 2, sau khi Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban KHCN&MT Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi luật, đánh giá hồ sơ được chuẩn bị đầy đủ, công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét. 

Rà soát 5 vấn đề lớn trong dự thảo luật

Theo Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải, dự thảo đề xuất nhiều chính sách hiện đại, phù hợp thông lệ quốc tế, chuyển từ quản lý tương đối đồng đều sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro và theo chuỗi. Theo đó, tiền kiểm có trọng tâm đối với sản phẩm nguy cơ cao, hậu kiểm đối với sản phẩm ít nguy cơ; tần suất thanh tra căn cứ đặc điểm sản phẩm, mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị rà soát 5 vấn đề lớn. Trước hết là tính khả thi, bởi điều kiện thực thi các cơ chế mới chưa được đánh giá đầy đủ, nhất là nhân lực địa phương, năng lực thử nghiệm, hậu kiểm và trang thiết bị. Nếu yêu cầu quản lý chặt nhưng nguồn lực chưa đáp ứng, quá trình triển khai có thể phát sinh ách tắc như thực tế liên quan Nghị định 46 vừa qua.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo. Ảnh: Media Quốc hội

Về hài hòa giữa quản lý và kiến tạo phát triển, Ủy ban đề nghị rà soát quy định hai lớp tiền kiểm đối với hàng nhập khẩu tại Điều 39 và yêu cầu gia hạn Giấy đăng ký bản công bố sản phẩm sau 5 năm tại Điều 47. Nếu áp dụng đồng loạt, không căn cứ mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ, các quy định này có thể làm tăng hồ sơ, chi phí doanh nghiệp và áp lực xử lý cho cơ quan quản lý.

Đối với ủy quyền lập pháp, khoảng 32/74 điều giao Chính phủ hoặc Bộ trưởng Bộ Y tế quy định chi tiết. Ủy ban đề nghị luật hóa tối đa những nội dung đã rõ, ổn định; đồng thời xác định cụ thể nguyên tắc, phạm vi và giới hạn ủy quyền.

Dự thảo cũng cần bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa phân loại ba mức rủi ro cao, trung bình, thấp, trong khi dự thảo chỉ chia hai mức nguy cơ cao và thấp. Bên cạnh đó, cần rà soát sự thống nhất với Luật Quảng cáo về khái niệm thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hình thức tự công bố sản phẩm.

Về mô hình quản lý một đầu mối, dù xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối, dự thảo vẫn giao nhiều bộ cùng thực hiện nhiệm vụ. Ủy ban đề nghị làm rõ trách nhiệm đến cùng, bảo đảm phân cấp gắn với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Làm rõ trách nhiệm nền tảng số, tăng chế tài vi phạm

Về các quy định cụ thể, Ủy ban đề nghị bổ sung quyền độc lập của người tiêu dùng được tiếp cận thông tin minh bạch, truy xuất nguồn gốc thực phẩm; đồng thời quy định chế tài đối với chủ nền tảng, sàn thương mại điện tử để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đối với các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 7, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ việc sang chia, sang chiết thực phẩm đóng gói sẵn để bán lẻ có thuộc hành vi bị cấm hay không; xác định nghĩa vụ của cơ sở sang chiết nhằm tránh bị lợi dụng hợp thức hóa thực phẩm không rõ nguồn gốc.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải. Ảnh: Media Quốc hội

Về bổ sung vi chất dinh dưỡng, Ủy ban cho rằng cần cân nhắc phạm vi áp dụng, trước mắt tập trung vào thực phẩm thiết yếu như muối ăn, dầu ăn, bột mì, nước mắm và nhóm cộng đồng được xác định thiếu hụt vi chất tương ứng. Việc mở rộng đối tượng thực phẩm bắt buộc bổ sung vi chất cần được đánh giá kỹ để tránh ảnh hưởng bất lợi đến người đã đủ hoặc thừa vi chất và gây xáo trộn thị trường.

Để tăng tính răn đe, Ủy ban đề nghị nghiên cứu đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép có thời hạn, trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể thu hồi vĩnh viễn đối với tổ chức, cá nhân cố tình vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng; đồng thời công khai vi phạm trên hệ thống dữ liệu của cơ quan quản lý và nền tảng số cấp xã, phường.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, quy định thông báo kết quả từng lô hàng, kể cả trường hợp kiểm tra giảm, được cho là làm mất ý nghĩa của cơ chế kiểm tra giảm. Ủy ban đề nghị bỏ yêu cầu này đối với từng lô hàng thuộc diện kiểm tra giảm và nghiên cứu cơ chế xác nhận tự động thông qua Cơ chế một cửa quốc gia.