Sắp xếp hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao theo hướng hiệu quả sau hợp nhất

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, đến ngày 30/6/2026, 148/148 xã, phường trên địa bàn tỉnh đã hoàn thành rà soát, xác nhận số liệu về hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao. Đây là cơ sở để địa phương xây dựng phương án quản lý, sử dụng, đầu tư, phát triển hệ thống phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn.

Toàn tỉnh hiện có 352 nhà văn hóa kiêm hội trường và trung tâm học tập cộng đồng, 86 nhà thi đấu đa năng, 295 sân vận động, 13 bể bơi và 15 thư viện tại cấp xã, phường. Ở cấp thôn, tổ dân phố có 5.832 nhà văn hóa, tỷ lệ thôn, tổ dân phố có nhà văn hóa đạt khoảng 98,8%.

Bà Nguyễn Thị Linh Ngọc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết, sau hợp nhất, do quy mô dân số và địa bàn quản lý của nhiều xã, phường tăng, một số thiết chế được đầu tư theo quy mô đơn vị hành chính cũ không còn hoàn toàn phù hợp. Vì vậy, các địa phương đang thực hiện theo hướng lựa chọn những thiết chế có vị trí, diện tích và cơ sở vật chất tốt để làm điểm sinh hoạt trung tâm; các thiết chế còn lại được tổ chức thành điểm sinh hoạt vệ tinh, phục vụ người dân theo cụm dân cư, tổ liên gia hoặc nhóm đối tượng.

Nghệ nhân ở Tân Sơn (Phú Thọ) đã truyền lửa cho những thế hệ trẻ chung tay bảo tồn và phát huy nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc mình. Ảnh: Tạ Toàn/TTXVN

Đối với những công trình không còn phù hợp với nhu cầu sử dụng, địa phương rà soát để xây dựng phương án quản lý, khai thác, trong đó nghiên cứu chuyển đổi công năng theo quy định. Cách làm này nhằm tận dụng cơ sở vật chất hiện có, hạn chế tình trạng nhà, đất, công trình công cộng không được khai thác hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Đáng chú ý, toàn tỉnh còn 59 thôn, tổ dân phố chưa có nhà văn hóa và 2.533 nhà văn hóa thôn, tổ dân phố có quy mô nhỏ, xuống cấp, cần sửa chữa, cải tạo, nâng cấp hoặc xây mới. Đây là một trong những nhóm công trình được địa phương tiếp tục rà soát, xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, gắn với nhu cầu sử dụng thực tế của người dân.

Việc đưa các thiết chế vào sử dụng hiệu quả cũng được đặt trong yêu cầu đổi mới nội dung hoạt động. Theo đó, các địa phương chú trọng tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao thiết thực, phù hợp nhu cầu người dân và đặc trưng văn hóa từng địa bàn; duy trì, phát triển các câu lạc bộ theo nhóm tuổi, đối tượng, đồng thời tăng các hình thức hoạt động hấp dẫn thanh thiếu niên.

Qua đó, các thiết chế không chỉ là nơi tổ chức hội họp, sự kiện mà từng bước trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng thường xuyên, đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí, rèn luyện sức khỏe và hưởng thụ văn hóa của người dân.

Cùng với sắp xếp cơ sở vật chất, Phú Thọ xác định rõ trách nhiệm quản lý, vận hành từng loại hình thiết chế. Ở cấp xã, Phòng Văn hóa - Xã hội thực hiện chức năng quản lý nhà nước; các thiết chế văn hóa, thể thao cấp xã do Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công quản lý, khai thác; thiết chế tại thôn, tổ dân phố được giao cho cộng đồng quản lý, sử dụng.

Du khách lên tàu để vãn cảnh khu vực hồ Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Đại Lâm - TTXVN

Tuy nhiên, quá trình vận hành sau hợp nhất vẫn gặp khó khăn do một số thiết chế trước đây thuộc cấp huyện được chuyển giao về cấp xã, làm phát sinh thêm yêu cầu về nhân lực, kinh phí duy trì, bảo dưỡng và phương thức khai thác. Một số địa phương còn lúng túng trong quản lý, vận hành các công trình có quy mô lớn.

Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Giai đoạn 2020-2026, ngân sách nhà nước chi cho lĩnh vực văn hóa của tỉnh là 3.118.547 triệu đồng, trong đó chi thường xuyên 1.734.027 triệu đồng và chi đầu tư phát triển 1.384.520 triệu đồng. Sau hợp nhất, nhu cầu sửa chữa, nâng cấp, bổ sung trang thiết bị tăng cao trong khi khả năng cân đối nguồn lực còn hạn chế.

Theo ông Nguyễn Khắc Hiếu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, để nâng cao hiệu quả sử dụng, tỉnh xác định tiếp tục rà soát, phân loại từng thiết chế theo hiện trạng, quy mô, vị trí và nhu cầu sử dụng; ưu tiên sửa chữa, nâng cấp các công trình xuống cấp, bổ sung trang thiết bị thiết yếu và gắn đầu tư với khả năng khai thác, tránh đầu tư dàn trải; đồng thời, tăng cường huy động các nguồn lực hợp pháp từ tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia đầu tư, trang bị và tổ chức hoạt động.

Hội nghị trực tiếp kết hợp trực tuyến đến 148 xã, phường để triển khai Phương án tổng thể sắp xếp thôn, tổ dân phố trên địa bàn.

Tỉnh cũng chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa, thể thao ở cơ sở, nhất là kỹ năng quản lý, vận hành, khai thác thiết chế và tổ chức các hoạt động phù hợp với từng nhóm đối tượng. Các mô hình hoạt động hiệu quả sẽ được trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và nhân rộng giữa các địa phương.

Về lâu dài, Phú Thọ kiến nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục hoàn thiện, hướng dẫn cụ thể các tiêu chí, định mức về thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay; hỗ trợ trang thiết bị, dụng cụ cho các thiết chế, ưu tiên địa bàn khó khăn và các đơn vị hành chính có quy mô dân số lớn sau sắp xếp.

Tỉnh đồng thời đề nghị các bộ, ngành Trung ương quan tâm lồng ghép nguồn lực từ các chương trình, đề án, chính sách liên quan để hỗ trợ đầu tư, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất; tiếp tục hoàn thiện cơ chế khuyến khích xã hội hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, quản lý, khai thác và tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa, thể thao…