Sau một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy chính quyền ở Sơn La từng bước vận hành ổn định, thông suốt và phát huy hiệu quả. Từ hệ thống nhiều tầng nấc, nhiều đầu mối trung gian, đến nay tổ chức bộ máy tinh gọn, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, để chính quyền cấp xã chủ động hơn trong quản lý, điều hành. Kết quả bước đầu cho thấy tính đúng đắn của chủ trương, mở ra nền tảng, xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân tốt hơn.

Tinh gọn bộ máy

Ngày 1/7/2025, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị khi Sơn La cùng cả nước, chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, tỉnh tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ các đề án sắp xếp tổ chức bộ máy, bố trí cán bộ, phân cấp, phân quyền và hoàn thiện cơ chế vận hành. Song song với đó, việc tuyên truyền, quán triệt được thực hiện sâu rộng, nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và đồng thuận trong đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Đảng ủy phường Chiềng Cơi gặp mặt các bí thư chi bộ, trưởng bản.

Thực hiện chủ trương của Trung ương, Sơn La kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện, sắp xếp 200 xã, phường thành 75 đơn vị hành chính cấp xã, giảm 62,5%. Đáp ứng yêu cầu quản lý mới khi khối lượng công việc và phạm vi quản lý ở cấp xã tăng lên, tỉnh đã điều động, luân chuyển cán bộ từ các sở, ban, ngành về giữ các chức danh chủ chốt; tiếp nhận và biệt phái công chức, viên chức có chuyên môn hỗ trợ cơ sở.

Nhờ đó, tình trạng thiếu hụt nhân lực sau sáp nhập được khắc phục. Đến nay, 100% xã, phường kiện toàn đầy đủ các chức danh lãnh đạo chủ chốt; Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND và Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy cấp xã đều không phải là người địa phương, nâng cao tính khách quan trong lãnh đạo, điều hành, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và hạn chế cục bộ địa phương.

Công chức phường Thảo Nguyên giải quyết TTHC cho người dân.

Ông Nguyễn Thanh Tịnh, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, cho biết: Dù khối lượng công việc lớn, nhiều cán bộ phải đảm nhận những lĩnh vực hoàn toàn mới, bộ máy sau sắp xếp đã duy trì hoạt động ổn định. Các nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến người dân được thực hiện liên tục, không bị gián đoạn. Kết quả cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng của tỉnh trong tổ chức bộ máy, công tác cán bộ và cơ chế vận hành. Quan trọng hơn, đội ngũ cán bộ, công chức thích ứng với yêu cầu mới, phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động giải quyết công việc ngay từ cơ sở.

Chính quyền gần dân

Nếu việc tinh gọn bộ máy là nền tảng của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thì chất lượng phục vụ nhân dân chính là thước đo hiệu quả của cuộc cải cách. Sau một năm vận hành, những chuyển biến được thể hiện ở cả cơ cấu tổ chức và cách điều hành linh hoạt hơn; thủ tục hành chính (TTHC) được giải quyết nhanh hơn, vai trò của chính quyền cấp xã ngày càng được phát huy.

Công chức xã Phiêng Cằm ứng dụng phần mềm chuyên ngành trong giải quyết công việc.

Một trong những điểm nổi bật là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Sau khi kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện, tỉnh đã rà soát, điều chỉnh và phân cấp, ủy quyền gần 1.000 nhiệm vụ cho cấp xã và các cơ quan chuyên môn. Nhiều lĩnh vực trước đây phải xin ý kiến qua nhiều cấp như đất đai, xây dựng, hộ tịch, chứng thực, tài chính, đầu tư và an sinh xã hội nay được giải quyết ngay tại cơ sở.

Việc giao thêm thẩm quyền đã rút ngắn quy trình xử lý công việc, tạo động lực chính quyền cấp xã đổi mới phương thức điều hành. Thay vì phụ thuộc vào cấp trên, đội ngũ cán bộ cơ sở chủ động hơn trong giải quyết công việc, đồng thời, phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với từng quyết định thuộc thẩm quyền.

Ông Đặng Tiến Dũng, Chủ tịch UBND xã Phiêng Cằm, chia sẻ: Hiện nay, địa phương chủ động quyết định và tổ chức thực hiện ngay những nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý. Trách nhiệm lớn hơn, nhưng người dân được phục vụ nhanh hơn, nhất là trong giải quyết TTHC và triển khai các công trình phục vụ dân sinh.

Cấp ủy, chính quyền xã Suối Tọ nắm tình hình thực tế phát triển kinh tế - xã hội tại các bản.

Cùng với việc phân cấp, hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công tại 75 xã, phường được đầu tư đồng bộ, trở thành đầu mối tiếp nhận, giải quyết hầu hết TTHC cho người dân. Thay vì phải đến nhiều cơ quan, người dân chỉ cần đến một địa điểm để được hướng dẫn, tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả, đã giảm thời gian, chi phí và nâng cao sự hài lòng của nhân dân.

Sau một năm vận hành, toàn tỉnh tiếp nhận hơn 302.000 hồ sơ TTHC; tỷ lệ hồ sơ được giải quyết trước và đúng hạn đạt gần 98,2%; tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết đạt trên 95%, phản ánh rõ nỗ lực cải cách hành chính của tỉnh, đồng thời, cho thấy bộ máy mới từng bước thích ứng với khối lượng công việc ngày càng lớn ở cấp xã.

UBND xã Tường Hạ triển khai mô hình "Ngày về cơ sở".

Nhiều địa phương không còn chờ người dân đến liên hệ, mà chủ động về cơ sở tiếp nhận phản ánh và giải quyết những nội dung phát sinh. Nhiều mô hình như: "Ngày thứ bảy không hẹn", "Ngày về cơ sở", "Tổ công tác lưu động giải quyết TTHC"... phát huy hiệu quả tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi điều kiện đi lại khó khăn, giúp người dân tiếp cận dịch vụ hành chính thuận lợi hơn.

Ông Mùa Lao Ư, bản Đin Chí, xã Lóng Phiêng, nói: Nhà tôi cách trung tâm xã gần 10 km, hôm nay cán bộ xuống tận bản hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, xác minh thực địa và tiếp nhận kiến nghị ngay tại cơ sở nên tôi đỡ vất vả, tiết kiệm được nhiều thời gian, chi phí.

Ngoài cải cách TTHC, việc phân cấp về ngân sách và quản lý đầu tư cũng tạo điều kiện để chính quyền cấp xã chủ động hơn trong giải quyết những vấn đề dân sinh. Nhiều địa phương linh hoạt bố trí nguồn lực sửa chữa công trình hạ tầng, khắc phục hậu quả thiên tai, đầu tư các hạng mục thiết yếu phù hợp với nhu cầu thực tế mà không phải chờ nhiều cấp xem xét như trước.

Cùng với đó, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Hệ thống quản lý văn bản điện tử, phần mềm một cửa, chữ ký số và các nền tảng dùng chung được triển khai đồng bộ đến cấp xã, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tăng tính công khai, minh bạch trong thực thi công vụ. Lãnh đạo địa phương theo dõi tiến độ giải quyết công việc theo thời gian thực tế, kịp thời chỉ đạo tháo gỡ những hồ sơ tồn đọng, nâng cao trách nhiệm từng cán bộ, công chức.

Nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã chứng minh tính đúng đắn của chủ trương tinh gọn bộ máy. Tuy nhiên, cũng như bất kỳ cuộc cải cách lớn nào, quá trình chuyển đổi đặt ra không ít khó khăn.

Bộ máy tổ chức xã Kim Bon hoạt động ổn định sau sáp nhập.

Theo đánh giá, những khó khăn chủ yếu tập trung ở ba nhóm vấn đề: Năng lực của một bộ phận cán bộ cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới; hạ tầng công nghệ thông tin còn hạn chế; một số quy định, hướng dẫn cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện. Trong đó, thách thức lớn nhất là việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở, nhất là khi nhiều lĩnh vực chuyên môn như đất đai, đầu tư, xây dựng, tài chính và môi trường đã được phân cấp cho cấp xã, đòi hỏi phải được đào tạo, bồi dưỡng kịp thời để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, nhiều xã sau sắp xếp, diện tích tự nhiên và quy mô dân số tăng gấp nhiều lần so với trước, địa bàn quản lý trải rộng, giao thông còn khó khăn. Trong khi đó, số lượng cán bộ được bố trí theo quy định không tăng, khiến nhiều công chức phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực.

Nhận diện rõ những khó khăn, tỉnh Sơn La đã triển khai nhiều giải pháp, như điều động, luân chuyển cán bộ từ cấp tỉnh về cơ sở, các công chức, viên chức có chuyên môn được biệt phái đến các xã để trực tiếp hướng dẫn nghiệp vụ, hỗ trợ giải quyết những nội dung phức tạp. Nhiều lớp tập huấn chuyên đề theo từng lĩnh vực cũng được tổ chức, giúp cán bộ cơ sở cập nhật các quy định mới, nâng cao kỹ năng thực thi công vụ.

Xã Mường Bang tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho các hội, đoàn thể.

Song song với việc củng cố nguồn nhân lực, tỉnh tiếp tục đầu tư hạ tầng số, kết nối đồng bộ các hệ thống quản lý văn bản điện tử, hội nghị trực tuyến, phần mềm giải quyết TTHC, chữ ký số và các nền tảng dùng chung từ tỉnh đến cơ sở, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý công việc. Công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường; các đoàn công tác thường xuyên làm việc với cơ sở để nắm tình hình, tháo gỡ khó khăn và kiến nghị hoàn thiện những quy định chưa phù hợp. Qua một năm triển khai, nhiều xã, phường chủ động đổi mới phương thức điều hành, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, phát huy trách nhiệm người đứng đầu, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và hiệu quả hoạt động của bộ máy.

Những kết quả bước đầu cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Sơn La đang đi đúng hướng. Bộ máy sau sắp xếp vận hành ổn định; chức năng, nhiệm vụ được phân định rõ; quyền chủ động của chính quyền cơ sở được phát huy; chất lượng giải quyết công việc và phục vụ nhân dân từng bước được nâng lên. Đây là tiền đề quan trọng để tỉnh khai thác tốt hơn tiềm năng, lợi thế, nâng cao năng lực quản trị địa phương và tạo động lực phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.