Sinh viên công nghệ vào nghề ngày càng sớm, kỹ sư lâu năm giữ lợi thế bằng gì?

Khi AI thay đổi tiêu chuẩn của ngành, những kỹ sư đã có chỗ đứng cũng phải tự hỏi: lợi thế của mình còn nằm ở đâu?

Chưa tốt nghiệp đã bước vào cuộc đua

Việt Nam đang đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao, đặc biệt ở các lĩnh vực STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics). Quyết định 1002/QĐ-TTg ngày 24/5/2025 phê duyệt Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035, đặt mục tiêu mở rộng quy mô đào tạo, nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Sức hút của nhóm ngành này thể hiện qua mùa tuyển sinh 2026. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, 467.590 thí sinh đăng ký xét tuyển vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học; riêng lĩnh vực Máy tính và Công nghệ thông tin có 154.016 thí sinh.

Trong khi nguồn nhân lực công nghệ tương lai tiếp tục mở rộng, sinh viên cũng chủ động tiếp cận thị trường lao động từ sớm. Tuy nhiên, sự chuẩn bị ấy đi cùng nỗi lo về tốc độ thay đổi của ngành.

Bạn N., sinh viên năm ba Trường Đại học Điện lực, lo ngại AI có thể khiến những kỹ năng đang học nhanh chóng trở nên chưa đủ. “Biết lập trình chưa đồng nghĩa với việc đã sẵn sàng đi làm”, bạn N.V.A, một sinh viên CNTT từng đi thực tập chia sẻ. Theo A., ngay cả vị trí thực tập sinh cũng có thể yêu cầu ứng viên có dự án thực tế và biết sử dụng các công cụ phát triển phần mềm.

Theo báo cáo thị trường tuyển dụng 2025-2026 của TopCV, thực hiện với hơn 3.000 đại diện tuyển dụng và người lao động, 85% doanh nghiệp IT coi dự án thực tế là yếu tố quan trọng nhất khi đánh giá ứng viên.

Áp lực không chỉ dành cho người mới

Tuy nhiên, kinh nghiệm không còn là tấm vé bảo đảm. Cũng theo báo cáo của TopCV, 5 vị trí IT khó tuyển nhất hiện nay là kỹ sư AI, kỹ sư cầu nối, kiến trúc sư giải pháp, lập trình viên mobile và kiến trúc sư phần mềm. Kiến trúc sư giải pháp trên 5 năm kinh nghiệm có mức lương trung vị cao khoảng 56,3 triệu đồng/tháng. Thị trường vẫn trả cao cho người giàu kinh nghiệm, nhưng mức đãi ngộ này gắn với năng lực thiết kế hệ thống và giải quyết các bài toán công nghệ phức tạp, chứ không đơn thuần là số năm làm việc.

Trong khi đó, thế hệ kỹ sư trẻ đang tạo ra sức ép cạnh tranh theo một cách khác: học nhanh, tiếp cận AI sớm và chủ động tìm kiếm cơ hội thực chiến. Anh Nguyễn Văn Cường (sinh năm 1998), Full Stack Developer với 5 năm kinh nghiệm tại một công ty công nghệ ở Hà Nội, cho biết nhiều đồng nghiệp của anh còn chưa tốt nghiệp đại học nhưng đã sẵn sàng nhận việc khó, tự tìm cách giải quyết vấn đề thay vì chờ người đi trước hướng dẫn.

Khi người trẻ ngày càng rút ngắn khoảng cách về kỹ năng nhờ AI và tinh thần chủ động học hỏi, liệu kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm có còn là lợi thế nếu người đi trước không tiếp tục nâng cấp năng lực?

AI đang viết lại tiêu chuẩn của nghề

Tiêu chuẩn đánh giá một kỹ sư đang dịch chuyển ngay từ trên giảng đường đại học. Theo TS. Huỳnh Công Việt Ngữ, giảng viên ngành CNTT, Trường Đại học FPT, khi AI hỗ trợ viết code, việc đánh giá sinh viên cần chú trọng cả quá trình phân tích, giải thích và kiểm chứng kết quả. “Điều tôi muốn thấy không chỉ là code chạy được, mà là sinh viên hiểu, tự sửa được và chịu trách nhiệm với sản phẩm mình làm ra”, thầy nhấn mạnh.

Nói cách khác, thế hệ kỹ sư sắp ra trường đang được đo bằng chuẩn mới ngay từ khi còn đi học. 

Kinh nghiệm cần được nâng cấp, không chỉ cộng dồn

“Em giải bài toán này cho ai, không có nó thì họ mất gì?”. Câu hỏi của một giảng viên đã khiến anh Nguyễn Việt Chung phải suy nghĩ lại cách tiếp cận công việc. Với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực phần mềm và từng đảm nhiệm vị trí CTO, anh cho biết trước đây khi nhận yêu cầu, anh thường tập trung tìm cách triển khai nhanh nhất. Sự xuất hiện của AI và quá trình học, phát triển các giải pháp AI khiến anh nhận ra cần làm rõ mục đích và giá trị của sản phẩm trước khi lựa chọn công nghệ.

Anh Chung là học viên chương trình Thạc sĩ Kỹ thuật phần mềm định hướng Trí tuệ nhân tạo (MSE AI) của Trường Đại học FPT, do Viện Quản trị và Công nghệ FSB triển khai. Bên cạnh tự học và các khóa đào tạo chuyên sâu, đây là một lựa chọn cho những kỹ sư muốn nâng cấp năng lực một cách bài bản. Chương trình kết hợp kiến thức chuyên sâu về AI, phân tích dữ liệu và MLOps với năng lực thiết kế, quản lý hệ thống công nghệ. Học viên được định hướng và hỗ trợ tham gia các dự án AI, phân tích dữ liệu cùng chuyên gia FPT, qua đó vận dụng kiến thức vào bài toán thực tế thay vì chỉ dừng ở lý thuyết.

Cuộc đua của sinh viên là giành lấy cơ hội bước vào nghề. Còn với những kỹ sư đã có chỗ đứng, thách thức là tiếp tục nâng cao giá trị nghề nghiệp khi tiêu chuẩn của ngành không ngừng dịch chuyển. Kinh nghiệm giúp họ đi xa. Năng lực giúp họ tiếp tục tiến lên.