Su-25 ở Afghanistan: Cuộc chiến biến đổi 'xe tăng bay' như thế nào?
Chiến tranh Afghanistan đặt Su-25 vào đúng môi trường mà nó được thiết kế để hoạt động, nhưng địa hình núi và sự xuất hiện ngày càng phổ biến của tên lửa phòng không vác vai buộc Liên Xô phải thay đổi cách sử dụng cũng như tiếp tục nâng cấp loại cường kích này.
Su-25 được đưa vào chiến đấu tại Afghanistan từ năm 1980, không lâu sau khi Liên Xô bắt đầu chiến dịch quân sự tại quốc gia này.
Đây là một trong những chiến trường đầu tiên cho phép Su-25 thể hiện đầy đủ vai trò của một máy bay cường kích chuyên hỗ trợ lực lượng mặt đất.
Địa hình Afghanistan tạo ra cả lợi thế lẫn thách thức đối với Su-25. Những dãy núi cao, thung lũng hẹp và các khu vực dân cư nằm giữa địa hình hiểm trở khiến việc phát hiện và tấn công mục tiêu trở nên phức tạp.
Máy bay thường phải hoạt động ở độ cao thấp để hỗ trợ các đơn vị Liên Xô và tấn công các vị trí của lực lượng đối phương.
Khả năng bay thấp và kết cấu chắc chắn giúp Su-25 phù hợp với nhiệm vụ này. Tuy nhiên, chính việc hoạt động gần mặt đất cũng khiến máy bay phải đối mặt với hỏa lực phòng không dày đặc hơn.
Mối đe dọa đặc biệt nghiêm trọng xuất hiện khi lực lượng Mujahideen được trang bị tên lửa phòng không vác vai, trong đó có FIM-92 Stinger do Mỹ cung cấp từ năm 1986.
Những hệ thống này cho phép lực lượng mặt đất đe dọa máy bay ở độ cao thấp mà trước đó Su-25 thường khai thác để thực hiện nhiệm vụ.
Sự thay đổi của mối đe dọa buộc Liên Xô phải điều chỉnh chiến thuật. Su-25 tăng cường sử dụng các biện pháp đối phó, thay đổi độ cao và hướng tiếp cận, đồng thời chú trọng hơn tới việc giảm thời gian hoạt động trong khu vực có nguy cơ bị phòng không đối phương tập kích.
Kết cấu bảo vệ của Su-25 cũng được phát huy trong chiến đấu. Khoang lái bọc giáp và việc bố trí các hệ thống quan trọng giúp máy bay có khả năng chịu đựng một số dạng hư hại và trở về căn cứ.
Tuy nhiên, Afghanistan cũng cho thấy giáp và độ bền không thể thay thế cho việc phát hiện và né tránh mối đe dọa.
Kinh nghiệm tại Afghanistan vì vậy trở thành cơ sở quan trọng cho những chương trình cải tiến Su-25 sau này.
Các phiên bản nâng cấp được chú trọng vào hệ thống điện tử hàng không, khả năng dẫn đường, sử dụng vũ khí và các hệ thống đối phó phòng không.
Cuộc chiến Afghanistan không biến Su-25 thành một loại máy bay hoàn toàn khác, nhưng nó cho thấy rõ giới hạn của thiết kế.
Một cường kích được tối ưu cho chiến trường tầm thấp vẫn phải liên tục thay đổi khi đối phương sở hữu vũ khí phòng không hiệu quả hơn.
