Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Mở đường cho tăng trưởng xanh

Cắt giảm thủ tục, trao quyền nhiều hơn cho địa phương

Sau hơn 5 năm triển khai, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã tạo nền tảng quan trọng cho công tác quản lý môi trường với nhiều công cụ mới như giấy phép môi trường, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) hay lộ trình hình thành thị trường carbon. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhiều quy định đã bộc lộ những bất cập cần tiếp tục hoàn thiện.

Việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường kỳ vọng giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết thủ tục và trên 52% chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người dân. Ảnh minh họa

Theo TS. Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đề xuất sửa đổi 82 trong tổng số 171 điều và bổ sung mới 2 điều nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Một trong những nội dung trọng tâm là cải cách mạnh thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Theo đó, dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, gồm 7 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp bộ và 2 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp tỉnh. Việc sửa đổi được kỳ vọng giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết thủ tục và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, người dân.

Cùng với đó, cách tiếp cận quản lý môi trường đối với các dự án đầu tư được đơn giản hóa đáng kể. Dự thảo giảm số nhóm dự án phải phân loại theo tiêu chí môi trường từ 4 xuống còn 3 nhóm, qua đó cắt giảm trên 90% số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và xin giấy phép môi trường.

Đáng chú ý, địa phương sẽ được trao thêm thẩm quyền khi thực hiện khoảng 96% hoạt động thẩm định báo cáo ĐTM và 95% việc cấp giấy phép môi trường. Cơ chế “một cửa liên thông” cũng được đề xuất nhằm giải quyết đồng thời thủ tục môi trường với các thủ tục đầu tư, xây dựng, giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án và giảm chi phí hành chính cho doanh nghiệp.

Bên cạnh cải cách thủ tục hành chính, dự thảo Luật tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và các công cụ kinh tế môi trường. Đối với chất thải rắn sinh hoạt, UBND cấp tỉnh được trao quyền lựa chọn hình thức phân loại phù hợp với điều kiện thực tế thay vì áp dụng cứng nhắc một mô hình chung. Dự thảo cũng bổ sung quy định về quản lý vật liệu tái chế, sản phẩm thu hồi từ chất thải nhằm tạo cơ sở pháp lý phát triển thị trường nguyên liệu thứ cấp.

Đặc biệt, các chính sách khuyến khích kinh tế tuần hoàn được bổ sung và lồng ghép vào chiến lược phát triển ngành, quy hoạch địa phương. Chính phủ sẽ quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc trong một số lĩnh vực, qua đó thúc đẩy hoạt động tái chế và hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, các cơ sở phát sinh chất thải sẽ phải cung cấp, cập nhật dữ liệu điện tử; đồng thời xây dựng hệ thống quản lý chất thải thống nhất trên nền tảng số, cho phép theo dõi, truy xuất dòng chất thải theo thời gian thực.

Một nội dung được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là việc hoàn thiện cơ chế quản lý phát thải khí nhà kính và vận hành thị trường carbon. Theo dự thảo, phạm vi quản lý được mở rộng từ “giảm nhẹ phát thải” sang “quản lý phát thải”. Chu kỳ kiểm kê khí nhà kính được rút ngắn từ 2 năm xuống thực hiện hằng năm và áp dụng hoàn toàn trên nền tảng trực tuyến.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon, đồng thời làm rõ cơ chế quản lý sàn giao dịch carbon. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước hình thành và vận hành thị trường carbon trong nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập và các cam kết quốc tế về giảm phát thải. Bên cạnh đó, nhiều chính sách ưu đãi đầu tư, ưu đãi thuế đối với công nghệ môi trường, thiết bị môi trường và các sản phẩm thân thiện môi trường cũng được đề xuất nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực xanh.

Chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển

Tại Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu 2026, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đánh giá cao nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình xây dựng Dự án Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi), bảo đảm tiến độ và chất lượng theo yêu cầu đặt ra.

Theo ông, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao và bước vào giai đoạn phát triển mới, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường không chỉ nhằm hoàn thiện khung pháp lý về môi trường mà còn phải góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế cho phát triển. Vì vậy, dự thảo luật cần tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy quản lý, chuyển từ cách tiếp cận “cấm đoán” sang “kiến tạo”, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” và quản lý dựa trên đánh giá rủi ro.

"Việc sửa đổi luật cần bám sát tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Theo đó, luật nên tập trung quy định những nguyên tắc, khung chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời tăng cường trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp và địa phương trong quá trình thực thi", ông Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Một yêu cầu quan trọng khác là đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo hướng thực chất, tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường. Việc thể chế hóa các chủ trương phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo vệ môi trường cần được thực hiện đồng bộ, nhất quán với các lĩnh vực pháp luật khác.

Đặc biệt, ông cho rằng cần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đi cùng với đó là quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu địa phương trong công tác bảo vệ môi trường, nhất là đối với các vụ việc ô nhiễm xảy ra trên địa bàn.

Theo ông Tạ Đình Thi, Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi cũng phải đóng vai trò mở đường cho chuyển đổi số và phát triển kinh tế tuần hoàn. Những quy định liên quan đến quản lý chất thải trên nền tảng số, phát triển thị trường carbon, thúc đẩy tái chế và coi chất thải là nguồn tài nguyên cần được hoàn thiện để tạo nền tảng pháp lý cho các mô hình tăng trưởng xanh.

Nhấn mạnh yêu cầu về chất lượng của Luật, ông Tạ Đình Thi cho rằng các quy định phải bảo đảm rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu, dễ thực hiện và có tính ổn định cao. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế giám sát và chế tài đủ mạnh để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là các biểu hiện tham nhũng, lợi ích nhóm trong lĩnh vực môi trường, bảo đảm luật khi ban hành có thể đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả thực chất.