Sửa Luật Điện lực: Phải kiểm soát chặt các cơ chế đặc thù

Quốc hội Khóa XVI

Chiều 20/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản thống nhất với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đồng thời góp ý 5 nhóm vấn đề trọng tâm cần tiếp tục hoàn thiện.

Chỉ sửa những nội dung thực sự cấp thiết

Về phạm vi sửa đổi, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý dự thảo tác động đến 49/81 điều của Luật Điện lực hiện hành, tương đương 60,5% tổng số điều, trong khi luật mới được thực thi chưa đầy 2 năm, chưa có nhiều thời gian tổng kết, đánh giá.

Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần rà soát toàn diện, chỉ sửa những nội dung thực sự cấp thiết, đã đủ rõ và có cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn; hạn chế sửa đổi những vấn đề mang tính tình thế hoặc chưa được đánh giá tác động đầy đủ.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu chiều 20/10 (ảnh QH).

Đối với nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Điện lực khi có quy định khác với luật khác, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng phạm vi quy định trong dự thảo còn rộng, có thể dẫn đến xung đột với pháp luật về đầu tư, đất đai, đấu thầu, xây dựng, lâm nghiệp và các lĩnh vực liên quan. Nếu cần cơ chế đặc thù, phải xác định rõ phạm vi, đối tượng, điều kiện và thẩm quyền áp dụng, tránh mở rộng những cơ chế vốn chỉ được cho phép trong trường hợp cá biệt khi chưa đánh giá đầy đủ tác động.

Về giá điện, ông tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh đầy đủ chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo động lực thu hút đầu tư và từng bước vận hành theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, cần làm rõ nội hàm, phạm vi, lộ trình xóa bỏ bù chéo; phân biệt việc xóa bỏ bù chéo trong cơ chế giá với chính sách hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân ở vùng khó khăn.

Đối với quy định Nhà nước bù đắp chi phí hợp lý khi giá điện chưa kịp điều chỉnh, cần xác định rõ nguồn kinh phí, chủ thể chịu chi phí, phương thức hạch toán, kiểm toán và hoàn trả, tránh phát sinh nghĩa vụ ngân sách chưa được đánh giá đầy đủ.

Đơn giản hóa thủ tục phải đi cùng kiểm soát chặt chẽ

Về đầu tư các dự án điện lực, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đồng tình với chủ trương tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục, đẩy nhanh tiến độ dự án để bảo đảm cung ứng điện. Tuy nhiên, đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp yêu cầu quản lý nhà nước.

Ông đề nghị đánh giá kỹ việc mở rộng diện dự án được miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư từ dự án lưới điện sang các dự án điện lực khác, nhất là những dự án sử dụng diện tích lớn đất, rừng, khu vực biển hoặc ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.

Luật cần quy định chặt chẽ đối tượng, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, hậu kiểm, không tạo khoảng trống quản lý hay phát sinh cơ chế “xin - cho”, lợi ích nhóm.

Các đại biểu tham gia phiên họp tổ (ảnh QH).

Với chủ trương huy động nguồn lực tư nhân đầu tư lưới điện truyền tải, ông đề nghị làm rõ điều kiện, phạm vi và giới hạn trách nhiệm của Nhà nước, nhà đầu tư trong cơ chế thu hồi vốn, lợi nhuận hợp lý, bảo lãnh và chia sẻ rủi ro. Việc phân bổ rủi ro phải minh bạch, gắn với trách nhiệm của từng bên; không chuyển bất hợp lý sang ngân sách nhà nước hoặc người sử dụng điện.

Dự thảo cũng cần làm rõ cơ chế thanh toán, chủ thể được hưởng giá dịch vụ truyền tải và phương án xử lý khi công trình đã đầu tư nhưng không được khai thác hiệu quả do dự án nguồn điện chậm tiến độ.

Đối với năng lượng tái tạo, năng lượng mới, điện gió ngoài khơi và thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá đây là những lĩnh vực quan trọng đối với chuyển dịch năng lượng xanh và phát triển bền vững. Tuy nhiên, các khái niệm về ưu đãi, hỗ trợ đặc thù và cơ chế đột phá cần được làm rõ về nguyên tắc, đối tượng, phạm vi áp dụng.

Những chính sách liên quan đến thuế, ngân sách, đất đai hoặc làm phát sinh nghĩa vụ tài chính của Nhà nước thuộc thẩm quyền của Quốc hội cần được xác định ngay trong luật, không giao quá rộng cho văn bản dưới luật tự xác lập chính sách ưu đãi mới.