Sửa Luật Kiến trúc: Hoàn thiện thể chế, kiến tạo không gian sống bền vững

Quang cảnh hội thảo

Chiều 20/4, Bộ Xây dựng tổ chức hội thảo “Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019 hướng tới phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu”. Đây là bước đi quan trọng nhằm triển khai nhiệm vụ xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc 2019, dự kiến trình Chính phủ và Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026), Quốc hội khóa XVI.

Nhiều bất cập bộc lộ sau hơn 5 năm thực thi

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Kiến trúc 2019 đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển kiến trúc Việt Nam. Luật không chỉ góp phần thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước mà còn tạo hành lang pháp lý thúc đẩy hoạt động kiến trúc phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng không gian sống, đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Đặc biệt, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã tạo nền tảng chiến lược cho một nền kiến trúc hiện đại, bền vững và hội nhập. Tại nhiều địa phương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh hay Thừa Thiên Huế, các công cụ quản lý kiến trúc từng bước được hoàn thiện, quy chế quản lý được ban hành, góp phần cải thiện chất lượng không gian đô thị và nông thôn.

Cùng với đó, các tổ chức xã hội – nghề nghiệp, đặc biệt là Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đã phát huy vai trò kết nối giữa Nhà nước, giới nghề và thị trường; tham gia phản biện chính sách và nâng cao đạo đức hành nghề.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, thực tiễn thi hành Luật Kiến trúc cũng cho thấy nhiều bất cập. Hệ thống quy định còn mang tính nguyên tắc, thiếu tiêu chí cụ thể, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất. Tình trạng chồng chéo giữa các luật liên quan như quy hoạch, xây dựng, đất đai, đầu tư vẫn tồn tại, làm gia tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian thực hiện thủ tục.

Đáng chú ý, pháp luật hiện hành chưa theo kịp các xu hướng mới như kiến trúc xanh, kiến trúc carbon thấp, kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu, kiến trúc thông minh hay phát triển không gian ngầm. Nhiều nội dung quan trọng như khái niệm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, hệ thống tiêu chí đánh giá công trình hay cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc vẫn chưa được làm rõ.

Ở góc độ thị trường, cơ chế hành nghề kiến trúc cũng được đánh giá là chưa tiệm cận chuẩn quốc tế, thiếu tính minh bạch, cạnh tranh và chuyên nghiệp. Theo Bộ Xây dựng, những tồn tại này xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó có việc hệ thống pháp luật đang chuyển đổi mạnh mẽ nhưng chưa được cập nhật đồng bộ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt và yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng gắn với phát triển văn hóa, việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này được xác định không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà còn phải tạo động lực phát triển mới. Pháp luật về kiến trúc cần đi trước một bước, vừa là công cụ quản lý, vừa là nền tảng thúc đẩy phát triển, với nguyên tắc xuyên suốt: kiến trúc không chỉ là kỹ thuật mà còn là văn hóa, không gian sống của con người.

Hoàn thiện thể chế, hướng tới kiến trúc bền vững và hội nhập

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, nội dung sửa đổi Luật sẽ tập trung vào 7 nhóm giải pháp lớn. Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc; thể chế hóa các xu hướng kiến trúc xanh, thích ứng biến đổi khí hậu; thúc đẩy chuyển đổi số; hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế; phân định rõ thẩm quyền quản lý phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời xử lý chồng chéo pháp luật và phát triển thị trường dịch vụ kiến trúc minh bạch, cạnh tranh.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại hội thảo

Một điểm nhấn quan trọng là làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, nhằm đưa khái niệm này từ góc độ học thuật trở thành tiêu chí cụ thể, công cụ quản lý và định hướng sáng tạo. Điều này được kỳ vọng sẽ giúp kiến trúc Việt Nam phát triển theo hướng hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, gắn với đặc trưng vùng miền.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận ba nhóm nội dung chính: tổng kết thi hành Luật và định hướng sửa đổi; hoạt động hành nghề kiến trúc và kinh nghiệm quốc tế; định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam theo hướng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu.

Nhiều ý kiến từ các cơ quan chuyên môn, tổ chức nghề nghiệp, cơ sở đào tạo và địa phương khu vực phía Bắc đã góp ý trực tiếp vào dự thảo Luật. Các ý kiến không chỉ phản ánh thực tiễn triển khai mà còn đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao tính khả thi của chính sách, từ cơ chế hành nghề, tiêu chí đánh giá công trình đến việc ứng dụng công nghệ trong quản lý và thiết kế kiến trúc.

Đại diện Vụ Quy hoạch – Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cũng đã trình bày, làm rõ các nội dung trọng tâm của dự thảo Luật, qua đó tiếp tục lấy ý kiến hoàn thiện trước khi trình cấp có thẩm quyền.

Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Kiến trúc 2019 không chỉ nhằm hoàn thiện một đạo luật mà còn hướng tới định hình tương lai không gian sống của đất nước. Mục tiêu là xây dựng một nền kiến trúc hiện đại, bền vững, giàu bản sắc và lấy con người làm trung tâm.

Theo lãnhThứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, các ý kiến tại hội thảo đều có giá trị thực tiễn cao, là cơ sở quan trọng để cơ quan soạn thảo tiếp thu, chọn lọc và hoàn thiện dự án Luật. Bộ cũng kỳ vọng tiếp tục nhận được sự tham gia đóng góp của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và nhà khoa học nhằm bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Chính phủ, Quốc hội.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc, việc hoàn thiện khung pháp lý về kiến trúc không chỉ tác động đến diện mạo đô thị mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phát triển dự án. Một đạo luật đồng bộ, minh bạch và tiệm cận chuẩn mực quốc tế sẽ là nền tảng để nâng cao chất lượng quy hoạch, tối ưu hóa nguồn lực đất đai và thúc đẩy phát triển bền vững.

Xa hơn, khi kiến trúc được đặt đúng vai trò là một cấu phần quan trọng của kinh tế và văn hóa, Luật Kiến trúc sửa đổi sẽ không chỉ giải quyết các điểm nghẽn hiện hữu mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho thị trường xây dựng – bất động sản, góp phần nâng tầm vị thế Việt Nam trong tiến trình đô thị hóa và hội nhập toàn cầu.