Sửa Luật Thủ đô: Cách tiếp cận mới cho Hà Nội chủ động bứt phá

Chuyển đổi tư duy quản trị

Sáng 2/4, Bộ Tư pháp phối hợp với UBND TP Hà Nội tổ chức hội thảo với chủ đề: “Luật Thủ đô (sửa đổi) - Kiến tạo thể chế, không gian phát triển vượt trội cho thành phố Hà Nội”. Hội thảo nhằm hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) thực sự có chất lượng, tạo nền tảng pháp lý vững chắc để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm là Thủ đô của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Quang cảnh hội thảo

Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, điểm cốt lõi của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là sự chuyển đổi từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong xây dựng pháp luật đối với đô thị đặc biệt.

Dự thảo luật hướng tới mở rộng “không gian pháp lý”, tăng quyền chủ động cho chính quyền thành phố, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao trách nhiệm giải trình.

“Dự thảo không chỉ điều chỉnh về kỹ thuật lập pháp mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy phát triển: từ quản lý để ổn định sang kiến tạo để bứt phá, từ tuân thủ thụ động sang chủ động thiết kế và dẫn dắt chính sách”, ông Hoàn nhấn mạnh.

Một điểm đáng chú ý là vai trò của chính quyền thành phố được chuyển từ “thực thi chính sách” sang “chủ động thiết kế chính sách”. Theo đó, Hà Nội sẽ có thẩm quyền rộng hơn trong việc xây dựng, lựa chọn và điều chỉnh chính sách phù hợp với đặc thù phát triển.

Phân quyền sâu rộng chưa từng có tiền lệ

Ông Hoàn cho biết, dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 đã cụ thể hóa một bước tiến mang tính đột phá thông qua việc thiết lập cơ chế phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền Thành phố. Cách tiếp cận này thể hiện mức độ phân quyền sâu rộng chưa từng có tiền lệ trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) phát biểu tại hội thảo

Cụ thể, Hà Nội được giao tổng số 192 thẩm quyền (HĐND 124; UBND: 56; Chủ tịch UBND: 12), trong đó có 85 thẩm quyền hoàn toàn mới và 57 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Cùng với đó, dự thảo luật xác lập rõ tính đặc thù và nguyên tắc ưu tiên áp dụng của Luật Thủ đô trong trường hợp có quy định khác với các luật, nghị quyết khác của Quốc hội. Đáng chú ý, Hội đồng nhân dân thành phố được chủ động quyết định lựa chọn áp dụng quy định pháp luật thuận lợi hơn cho phát triển Thủ đô khi có sự khác biệt giữa Luật Thủ đô với các văn bản pháp luật được ban hành sau đó.

Ngoài ra, dự thảo cho phép chính quyền thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật với nội dung khác quy định của cơ quan Trung ương trong một số trường hợp, nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý, nhưng không làm tăng chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

“Đây là bước tiến chưa từng có tiền lệ, thể hiện mức độ phân quyền thực chất, đồng thời tạo ra công cụ pháp lý linh hoạt để Hà Nội chủ động điều chỉnh, hoàn thiện các cơ chế quản lý phù hợp với yêu cầu thực tiễn”, ông Hoàn nhấn mạnh.

Một điểm mới nổi bật là cơ chế cho phép Hà Nội chủ động thí điểm các chính sách, kể cả khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được quy định.

Theo đó, thành phố có thể triển khai các mô hình mới trong các lĩnh vực như tổ chức bộ máy, quản trị đô thị, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực phát triển.

Dự thảo luật cũng nhấn mạnh trách nhiệm giải trình là nguyên tắc xuyên suốt. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân được giao thẩm quyền phải báo cáo, làm rõ căn cứ, quá trình và kết quả thực hiện, đặc biệt với các cơ chế đặc thù và thí điểm.

Trách nhiệm giải trình không chỉ thực hiện trước cơ quan có thẩm quyền mà còn trước người dân, nhằm bảo đảm minh bạch, kiểm soát quyền lực và nâng cao hiệu quả quản trị.

“Với cách tiếp cận mới, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ hoàn thiện khung pháp lý mà còn tạo lập cấu trúc thể chế linh hoạt, hiện đại, thích ứng cao. Nếu được Quốc hội thông qua, Hà Nội sẽ phát huy vai trò tiên phong, dẫn dắt phát triển, hướng tới trở thành đô thị thông minh, hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và quốc tế”, ông Hoàn khẳng định.

Việt An