Sửa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản: Tạo hành lang pháp lý mới, bảo vệ tối đa quyền tài sản tư nhân

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: Minh Đức

Tại Hội nghị lấy ý kiến đối với Dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) chiều 04/8, ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính - cho biết: Trải qua gần hai thập kỷ, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để huy động nguồn lực trong các tình huống cấp bách (đặc biệt trong đại dịch COVID-19 với 124 quyết định trưng dụng tại 7 địa phương).

Tuy nhiên, giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên từ năm 2026 và yêu cầu sắp xếp tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp đã đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản để đáp ứng theo mô hình tổ chức bộ máy mới của hệ thống chính trị và phù hợp với yêu cầu trong tình hình mới.

Luật sửa đổi nhằm khắc phục các vướng mắc về thẩm quyền cứng nhắc (không cho ủy quyền); thủ tục hành chính chưa đủ linh hoạt trong tình huống khẩn cấp; khó khăn trong xác định giá thị trường tài sản chuyên dùng; yêu cầu nâng cao cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người có tài sản.

Việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản nhằm thiết lập hành lang pháp lý minh bạch, ổn định, chi phí tuân thủ thấp; khơi dậy mọi nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội nhưng kiểm soát chặt chẽ quyền lực nhà nước, bảo hộ quyền sở hữu tư nhân và quyền tài sản.

Dự thảo Luật gồm 4 Chương, 30 Điều (giữ nguyên 3 điều, sửa đổi 21 điều, bổ sung mới 3 điều và lược bỏ 13 điều của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008).

Hoàn thiện quy định về điều kiện và trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản

Đại diện cơ quan soạn thảo Luật này cho biết, việc hoàn thiện các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản để đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật có liên quan (Luật Quốc phòng, Luật An ninh quốc gia, Luật An ninh mạng, Luật Tình trạng khẩn cấp, Luật Phòng, chống khủng bố, Luật Phòng thủ dân sự, Luật Phòng, chống thiên tai), bảo đảm chặt chẽ theo nguyên tắc những nội dung ảnh hưởng trực tiếp tới quyền sở hữu tài sản của tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân phải được quy định trong luật, vừa bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Đồng thời, Dự thảo Luật bổ sung quy định làm rõ các điều kiện trưng mua, trưng dụng tài sản. Theo đó, việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh.

Bên cạnh đó, việc trưng mua, trưng dụng phải đáp ứng đồng thời các điều kiện: Không có hàng dự trữ quốc gia để sử dụng hoặc việc xuất cấp hàng dự trữ quốc gia không bảo đảm tính kịp thời; đã áp dụng các biện pháp huy động tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân tự nguyện chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng cho Nhà nước theo quy định của các pháp luật có liên quan nhưng không thực hiện được hoặc đã thực hiện nhưng vẫn không bảo đảm nguồn lực tài sản trong các trường hợp cần thiết theo luật định.

Thu hẹp loại tài sản trưng mua, mở rộng loại tài sản trưng dụng

Dự thảo Luật thu hẹp tối đa loại tài sản trưng mua để bảo vệ quyền sở hữu tài sản hợp pháp của người có tài sản, chỉ áp dụng với vật phẩm thực sự cần thiết phải chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước như: thuốc, vắc-xin, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, hóa chất, vật tiêu hao. Đồng thời, loại trừ việc trưng mua tài sản của cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội vì đây là tài sản công.

Cùng với đó, Dự thảo Luật mở rộng các loại tài sản trưng dụng để bảo đảm bao quát các trường hợp trong thực tiễn, đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia trong bối cảnh mới gồm: vật nuôi, hạ tầng viễn thông, hạ tầng số, tài sản số, công trình kết cấu hạ tầng và khu vực biển (trừ khu vực biển giao lấn biển thực hiện theo Luật Đất đai).

Tăng cường phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính

Dự thảo Luật bổ sung phạm vi phân quyền quyết định trưng mua, trưng dụng cho chủ tịch UBND cấp xã và người có thẩm quyền theo luật khác; lược bỏ thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ trong việc hủy bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản và phân quyền cho người có thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản có trách nhiệm tự hủy bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng mình đã ban hành trong một số trường hợp để gắn quyền hạn với trách nhiệm của người có thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng; cắt giảm thời gian thanh toán tiền trưng mua cho người có tài sản để bảo đảm quyền và lợi ích tối đa cho người có tài sản.

Dự thảo Luật cũng cho phép áp dụng linh hoạt các phương pháp định giá phù hợp với đặc điểm tài sản và mức độ sẵn có thông tin tại thời điểm trưng mua thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào giá phổ biến thị trường vốn rất khan hiếm ở tài sản chuyên dùng, tài sản có tính đặc thù thường không có giao dịch phổ biến trên thị trường.

Dự thảo bổ sung quy định cơ quan nhà nước nếu chậm thanh toán tiền trưng mua hoặc tiền bồi thường thiệt hại tài sản trưng dụng cho người có tài sản trưng mua, trưng dụng sẽ phải bồi thường cho người có tài sản trưng mua, trưng dụng một khoản tiền bằng tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế tính trên số tiền chậm thanh toán và thời gian chậm thanh toán.

Để bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích của người có tài sản trưng mua, trưng dụng và các tổ chức, cá nhân có liên quan, Dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc gồm: Việc trưng mua, trưng dụng tài sản phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản và không phân biệt đối xử. Việc trưng mua, trưng dụng tài sản phải đảm bảo không xâm phạm tới dữ liệu cá nhân, dữ liệu bí mật kinh doanh. Trường hợp tài sản trưng dụng đang trong tình trạng tranh chấp, thế chấp, bảo đảm nghĩa vụ tín dụng, bảo đảm nghĩa vụ dân sự khác thì tạm hoãn việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên có liên quan trong thời gian trưng dụng tài sản.

Về miễn trừ trách nhiệm, theo Dự thảo, bảo vệ người ra quyết định và tổ chức thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản khi hành động đúng thẩm quyền, dựa trên thông tin tại thời điểm đó và không vì vụ lợi, tạo động lực dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Dự án Luật dự kiến sẽ trình Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ 2./.