Tái cấu trúc mạng lưới trường học - Khởi đầu mô hình quản trị mới

Khi quy mô trường học lớn hơn, bộ máy thay đổi, đội ngũ giáo viên đông hơn và kỳ vọng của xã hội ngày càng cao, dẫn đến yêu cầu đối với người đứng đầu nhà trường càng lớn.

Ấn phẩm Hànôịmới hằng ngày của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội giới thiệu loạt bài “Tái cấu trúc mạng lưới trường học - Khởi đầu mô hình quản trị mới”, phân tích sự chuyển dịch từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị phát triển, nhìn từ thực tiễn sắp xếp trường học ở Hà Nội và yêu cầu đổi mới đội ngũ quản lý giáo dục, góp phần gợi mở những tiêu chí lựa chọn, sử dụng và đánh giá hiệu trưởng trong bối cảnh mới.

Hạ tầng khang trang, đồng bộ của Trường Mầm non Hoa Hướng Dương (phường Cầu Giấy). Ảnh: Quang Thái

Bài 1: Tầm vóc, diện mạo mới

Hà Nội đang bước vào cuộc tái cấu trúc mạng lưới trường học với quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Sự thay đổi này không chỉ mang đến tầm vóc, diện mạo mới cho những ngôi trường của Thủ đô, mà còn đặt ra bài toán về công tác quản trị nhà trường trong giai đoạn mới.

Trường học lớn và những nỗi lo mới

Một buổi sáng cuối tháng 7-2026, trong văn phòng Trường Trung học cơ sở Nam Phương Tiến B (xã Xuân Mai), cô giáo Nguyễn Thị Loan tất bật sắp xếp hồ sơ, giấy tờ thống kê cơ sở vật chất, hiện trạng đội ngũ giáo viên, học sinh hiện có…, cùng những văn bản hướng dẫn, phối hợp của chính quyền địa phương hỗ trợ Ban giám hiệu chuẩn bị cho việc sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục trên địa bàn.

Theo đề án vừa được UBND xã Xuân Mai thống nhất, Trường Trung học cơ sở Nam Phương Tiến B, nơi cô giáo Nguyễn Thị Loan đang công tác, sẽ được sáp nhập với 2 trường trung học cơ sở khác trên địa bàn là Trường Trung học cơ sở Nam Phương Tiến A và Trường Trung học cơ sở Tân Tiến để hình thành ngôi trường mới mang tên Trường Trung học cơ sở Tân Tiến - mô hình trường học đa cơ sở gồm 3 phân hiệu/3 điểm trường, với quy mô 46 lớp/1.653 học sinh trong năm học 2026-2027.

Điều đó cũng đồng nghĩa, phía trước cô giáo Nguyễn Thị Loan và các đồng nghiệp không chỉ là áp lực chuẩn bị cho một năm học mới, mà còn là một mô hình tổ chức hoạt động hoàn toàn mới với quy mô lớn hơn, cách thức vận hành khác và những yêu cầu mới. Dù khối lượng công việc tăng lên khi vừa phải hoàn thành các nhiệm vụ thường niên như: Tập huấn chính trị hè, tập huấn sử dụng sách giáo khoa, chuẩn bị cho việc sắp xếp trường học, cô giáo Nguyễn Thị Loan và các đồng nghiệp đều chủ động thích ứng và kỳ vọng mô hình mới sẽ phát huy hiệu quả, tạo điều kiện nâng cao chất lượng dạy và học.

Không chỉ ở xã Xuân Mai, ngay từ trung tuần tháng 7, đầu tháng 8-2026, đồng loạt các xã, phường của Hà Nội thực hiện phương án sắp xếp mạng lưới trường học, bắt đầu cuộc tái cấu trúc hệ thống cơ sở giáo dục phổ thông công lập với quy mô lớn nhất từ trước đến nay.

Điều thay đổi sau sắp xếp không chỉ là tên gọi của một ngôi trường, mà quan trọng hơn là sự thay đổi về quy mô tổ chức. Một hiệu trưởng sẽ quản lý nhiều điểm trường hơn, đội ngũ giáo viên đông hơn, số lượng học sinh lớn hơn và phạm vi phối hợp với chính quyền địa phương cũng rộng hơn. Nhiều trường hoạt động như những đơn vị độc lập với quy mô vừa phải trước đây, từ năm học 2026-2027 sẽ vận hành theo mô hình đa cơ sở.

Đây chính là bước cụ thể hóa chủ trương của Trung ương về tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập gắn với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời, kế thừa quan điểm xuyên suốt của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, trong đó lấy chất lượng giáo dục, người học và hiệu quả sử dụng nguồn lực làm trung tâm của quá trình phát triển.

Để việc sắp xếp trường học mà 15 địa phương (trong đó có Hà Nội) đang tiến hành thí điểm được triển khai thống nhất trên cả nước, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, yêu cầu khẩn trương rà soát, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục công lập theo hướng tinh gọn, hiệu quả nhưng vẫn bảo đảm quyền học tập của học sinh.

Công văn số 814/ TTg-TCCV ngày 20-7-2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã nêu rõ: Mỗi đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp phải bảo đảm tối thiểu có một cơ sở giáo dục mầm non và một cơ sở giáo dục phổ thông cung ứng đủ cấp tiểu học và trung học cơ sở. Việc tổ chức lại được thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện từng địa phương, hướng tới mục tiêu giảm tối thiểu 30% đầu mối; những nơi có điều kiện thuận lợi, phấn đấu giảm khoảng 50% đầu mối, hoàn thành trước ngày 30-8-2026.

Trường Tiểu học Quang Minh (xã Quang Minh) được đầu tư xây dựng khang trang, đồng bộ. Ảnh: Nguyễn Quang

Đích đến là mạng lưới giáo dục hiệu quả hơn

Trên cơ sở định hướng của Trung ương, thành phố Hà Nội đã xây dựng phương án sắp xếp gần 3.000 cơ sở giáo dục công lập, không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy, mà còn tái cấu trúc mạng lưới trường học phù hợp với không gian phát triển mới của Thủ đô, bảo đảm tuân thủ Luật Thủ đô năm 2026, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm; lấy mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, hiệu quả đầu tư và năng lực quản trị làm định hướng xuyên suốt. Việc sắp xếp được tính toán trên cơ sở quy mô dân số, điều kiện đi lại của học sinh, hiện trạng cơ sở vật chất và nhu cầu học tập của từng địa bàn. Sau sắp xếp, các xã, phường bảo đảm đầy đủ các cấp học, không làm tăng khoảng cách đến trường, đồng thời tiếp tục đầu tư mở rộng trường lớp và nâng cấp cơ sở vật chất.

Một trong những yêu cầu được thành phố đặt ra khi thực hiện tái cấu trúc mạng lưới trường học là qua đó đổi mới quản trị nhà trường, mở rộng quy mô trường, lớp, tăng số lượng phòng học, sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và các nguồn lực đầu tư; gắn sắp xếp cơ sở giáo dục với tinh gọn đầu mối quản lý, cơ cấu lại đội ngũ, “giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy”; thực hiện mô hình một trường chính, có các phân hiệu trường; hợp nhất các đầu mối quản lý để hình thành các cơ sở giáo dục có quy mô lớn.

Mô hình trường học đang được thiết kế, triển khai đã đặt ra yêu cầu về một phương thức quản trị mới. Khi một nhà trường có quy mô lớn hơn, nhiều điểm trường hơn, đội ngũ đông hơn và cơ chế phối hợp rộng hơn, hoạt động điều hành theo mô hình quản lý hành chính truyền thống sẽ bộc lộ những giới hạn.

Ngay từ khi mô hình mới chưa chính thức vận hành, yêu cầu đổi mới tư duy quản trị đã được đặt ra. Theo Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Vũ Minh Đức, việc sắp xếp lại các cơ sở giáo dục chắc chắn sẽ tác động đến tâm lý của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng của quá trình này không phải là giảm đầu mối hay thay đổi cơ cấu tổ chức, mà là nâng cao chất lượng giáo dục và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực.

Điều thay đổi lớn nhất, theo ông Vũ Minh Đức, không nằm ở mô hình tổ chức mà ở tư duy quản lý. Trong bối cảnh mới, hiệu trưởng cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị nhà trường; từ giải quyết công việc thường xuyên sang hoạch định chiến lược phát triển; từ điều hành dựa trên kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Một câu hỏi khác đang được đặt ra là khi 2-3, thậm chí 4-5 trường học được hợp nhất thành một, khi nhiều điểm trường cùng vận hành trong một mô hình thống nhất, hàng trăm giáo viên và hàng nghìn học sinh cùng thuộc một đầu mối quản lý, hiệu trưởng cần làm gì để hệ thống hoạt động hiệu quả?

(Còn nữa)