Tăng thẩm quyền, rõ trách nhiệm trong lĩnh vực đất đai

Cán bộ UBND xã Các Sơn chủ động triển khai các giải pháp, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng phục vụ Dự án Đường nối cao tốc Bắc - Nam, Quốc lộ 1A đi Cảng Nghi Sơn.

Chủ động trong giải quyết công việc

Trước đây, trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), UBND cấp xã chỉ đóng vai trò phối hợp, tham gia ở một vài khâu như xác định nguồn gốc đất, đo đạc, kiểm đếm. Tuy nhiên, hiện nay, cấp xã chịu trách nhiệm toàn bộ, từ công tác chuẩn bị triển khai; kiểm kê, xác định nguồn gốc đất; lập phương án bồi thường, GPMB; tuyên truyền, vận động người dân; giải quyết khiếu nại, tố cáo cho đến chi trả bồi thường, tái định cư. Từ chỗ chờ chỉ đạo và thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công của cấp trên, hiện nay, cấp xã đóng vai trò chủ đạo và chịu trách nhiệm chính trong tất cả các khâu, quy trình thực hiện.

Năm 2026, xã Hoằng Giang được giao thực hiện 11 dự án, với tổng diện tích đất phải GPMB là 24,6ha. Do chủ động công bố thông tin về dự án, công khai minh bạch trong kiểm kê, GPMB, làm tốt công tác tuyên truyền, vận động và giải quyết thấu đáo các phản ánh, kiến nghị của người dân nên việc triển khai các dự án đã nhận được sự đồng thuận của người dân. Những khó khăn, vướng mắc cũng kịp thời được tháo gỡ. Nhờ đó, đến giữa tháng 10/2026, xã đã hoàn thành giải phóng, chi trả bồi thường được hơn 24ha, đạt 98% kế hoạch.

Từ 1/1/2026, UBND cấp xã có quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) lần đầu trong một số trường hợp, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò tiếp nhận hồ sơ và xác minh như trước đây. Quy định mới này giúp loại bỏ khâu luân chuyển hồ sơ lên cấp trên và giảm thời gian chờ đợi không cần thiết. Tại Thanh Hóa, sau khi An Nông là xã đầu tiên trong cả nước cấp GCNQSDĐ lần đầu cho hộ gia đình vào đầu tháng 8/2026, đến nay các xã, phường khác trong tỉnh đều đã thực hiện thủ tục này, giúp người dân được giải quyết ngay tại cơ sở.

Theo quy định, UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh được phân quyền trực tiếp giải quyết 19 thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai, liên quan đến việc giao đất, cho thuê đất; chuyển mục đích sử dụng đất; gia hạn, điều chỉnh thời hạn sử dụng đất đối với các dự án do xã là chủ đầu tư; đăng ký, cấp cấp GCNQSDĐ lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân và tổ chức trong một số trường hợp; thu hồi, hủy GCNQSDĐ theo quy định.

Khi các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền phù hợp cho cấp xã, một số thủ tục có thể được giải quyết ngay tại cơ sở. Điều này góp phần giảm các khâu trung gian, hạn chế việc người dân phải đi lại nhiều lần, qua đó giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công của người dân, nhất là tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Rõ trách nhiệm - ngừa tiêu cực

Để cụ thể hóa chủ trương “phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, đi đôi với kiểm tra, giám sát” trong lĩnh vực đất đai, ngày 12/6/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 151/2025/NĐ-CP, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong phân định trách nhiệm quản lý đất đai giữa chính quyền cấp tỉnh và cấp xã. Nghị định 151 đã thiết lập khung pháp lý, quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm từng vị trí, từ UBND cấp xã đến chủ tịch UBND cấp xã, các bộ phận chuyên môn. Đây là cơ sở quan trọng để xác định, ràng buộc trách nhiệm của tập thể, cá nhân, góp phần hạn chế tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm của các bộ phận, cá nhân liên quan. Khi được giao quyền quyết định, UBND cấp xã đồng thời phải chịu trách nhiệm về tính hợp pháp, chính xác của hồ sơ, trình tự giải quyết và quyết định hành chính thuộc phạm vi được phân quyền.

Ngoài việc áp dụng các văn bản pháp luật hiện hành để xác định, quy rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước trong thực thi công vụ, tỉnh Thanh Hóa đã chủ động xây dựng và chuẩn hóa các quy trình giải quyết thủ tục hành chính nói chung và trong lĩnh vực đất đai nói riêng. Mỗi thủ tục, mỗi nhiệm vụ chuyên môn được xây dựng và tổ chức thực hiện theo một quy trình xử lý thống nhất trong toàn tỉnh, đảm bảo liên thông, xuyên suốt từ khâu tiếp nhận hồ sơ đến khi trả kết quả. Quá trình giải quyết được theo dõi, đánh giá và kiểm tra, giám sát theo nguyên tắc: “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ kết quả, rõ thẩm quyền và rõ trách nhiệm”.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển mạnh sang giải quyết công việc trên môi trường điện tử đã giúp hạn chế được những tiêu cực có thể phát sinh trong quá trình tiếp xúc trực tiếp giữa người dân, doanh nghiệp và cán bộ tiếp nhận, giải quyết hồ sơ. Quy trình, thời gian, kết quả giải quyết được theo dõi, kiểm đếm và lưu vết tự động trên hệ thống; giúp công tác theo dõi, giám sát hiệu quả hơn, đồng thời mỗi cơ quan, mỗi cán bộ cũng tự ý thức nâng cao trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Do quá trình thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp vẫn ở giai đoạn đầu, vì vậy cần tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền, xử lý những nội dung còn giao thoa, chưa rõ trách nhiệm, giúp kiểm soát hiệu quả quyền lực, phòng ngừa tiêu cực và xử lý đúng người, đúng việc khi có sai phạm. Đây là yêu cầu quan trọng và cần thiết trong trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng lớn, thẩm quyền được phân cấp ngày càng nhiều. Khi thẩm quyền đi đôi với trách nhiệm sẽ tạo ra cơ chế vận hành minh bạch, hiệu quả công việc được nâng lên, chất lượng phục vụ hành chính tốt hơn, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, điều hành của chính quyền.