Tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư nhưng không nới lỏng kỷ cương pháp luật

Tăng tính chủ động trong điều hành nhưng không làm "mờ" ranh giới thẩm quyền

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Phát biểu tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh 3 nguyên tắc: Tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư hợp pháp nhưng không nới lỏng kỷ cương pháp luật; Tăng tính chủ động trong điều hành nhưng không làm "mờ" ranh giới thẩm quyền; Tăng ưu đãi, hỗ trợ có chọn lọc nhưng phải kiểm soát được nguồn lực và đo lường được hiệu quả.

Cho ý kiến vào từng nội dung cụ thể, về nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư, Chủ tịch Quốc hội bày tỏ thống nhất với định hướng mở rộng tiếp cận thị trường, tuy nhiên đề nghị không giao cho Chính phủ quyền nới lỏng các điều kiện đã được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các điều ước quốc tế. Việc nới lỏng này phải do Quốc hội quyết định để bảo đảm tính hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với các cam kết quốc tế.

Lưu ý tránh tình trạng nới lỏng quá mức dẫn đến nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia hoặc gây xung đột với các cam kết quốc tế, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, ban soạn thảo và cơ quan thẩm tra cần bám sát các quy định pháp luật và điều ước quốc tế để tránh nguy cơ tranh chấp.

Về ưu đãi hỗ trợ đầu tư đặc biệt gắn với cam kết và kết quả thực hiện, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ ngay trong Luật các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản để xác định dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt; đặc biệt là tiêu chí tác động lan tỏa, tạo động lực phát triển, đóng góp nâng cao sức cạnh tranh kinh tế; hạn chế giao quá nhiều nội dung quyết định cho văn bản dưới luật. Cùng với đó, phải có cơ chế giám sát, hậu kiểm, thu hồi rõ ràng gắn kết với kết quả đầu ra, không chỉ dựa vào cam kết đầu vào; quy định rõ tiêu chí đầu ra cụ thể như: tỷ lệ nội địa hóa, thành lập trung tâm chuyển giao công nghệ lõi để nhà đầu tư thấy rõ mức độ ưu đãi tương ứng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Về đơn giản hóa thủ tục đầu tư và chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát kỹ tính thống nhất với pháp luật chuyên ngành; đặc biệt là lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án sử dụng khu vực biển, thủ tục đặc biệt cho công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu; làm rõ vai trò kết nối của Cổng một cửa đầu tư quốc gia.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Chính phủ giải trình thuyết phục hơn một số nội dung trong dự án Luật như: Kéo dài thời hạn dự án trong khu công nghiệp sinh thái lên tối đa 70 năm; tăng cường liên kết FDI với kinh tế trong nước, ưu tiên dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện môi trường. Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, lần sửa đổi này phải bảo đảm tính đồng bộ với các luật liên quan như Luật Đất đai, Luật Khoa học và Công nghệ...

Nhấn mạnh những điểm cốt lõi trong dự án Luật, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, về thẩm quyền nới lỏng tiếp cận thị trường, không nên để Chính phủ tự quyết định các điều kiện quy định ở cấp luật, điều ước quốc tế; tiêu chí và cơ chế ưu đãi đi liền kết quả thực hiện cam kết; cơ chế thu hồi ưu đãi gắn liền với giám sát, hậu kiểm; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và cam kết quốc tế.

Chú trọng chất lượng và hiệu quả liên kết thực chất

Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh Vĩnh Long và Lào Cai thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Cho ý kiến về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, đại biểu Lê Văn Thế (Ninh Bình) đề nghị không chỉ căn cứ vào tỷ lệ số lượng doanh nghiệp tham gia, mà phải chú trọng chất lượng và hiệu quả liên kết thực chất.

Tại điểm đ khoản 7 Điều 17, dự thảo Luật bổ sung chính sách hỗ trợ chi phí phát triển, nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng do tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài hoặc doanh nghiệp đầu chuỗi lựa chọn và thực hiện.

Tán thành chính sách này, tuy nhiên, khi đối chiếu với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 182/2024/NĐ-CP về Quỹ Hỗ trợ đầu tư, đại biểu bày tỏ sự băn khoăn.

Cụ thể, điểm b khoản 1 Điều 18a dự kiến bổ sung tại dự thảo Nghị định quy định một trong các điều kiện được hỗ trợ là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc doanh nghiệp đầu chuỗi phải có từ 20% doanh nghiệp trong nước trong tổng số doanh nghiệp tham gia và thực hiện hợp đồng cung ứng.

Theo đại biểu, nếu sử dụng tỷ lệ số lượng doanh nghiệp như một điều kiện chủ yếu để được hỗ trợ thì chưa phản ánh đầy đủ mục tiêu của chính sách. Bởi 20% số doanh nghiệp tham gia không đồng nghĩa với 20% giá trị sản xuất, càng không đồng nghĩa với 20% giá trị gia tăng được tạo ra trong chuỗi cung ứng. Có trường hợp số lượng doanh nghiệp trong nước tham gia nhiều nhưng chủ yếu thực hiện các công đoạn đơn giản, giá trị thấp, chưa có sự chuyển giao công nghệ đáng kể. Ngược lại, có trường hợp số lượng doanh nghiệp tham gia không nhiều nhưng đảm nhận những công đoạn có giá trị cao, được tiếp nhận công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Nếu lấy tỷ lệ này làm thước đo chủ yếu, có thể tăng số lượng nhà cung ứng trên danh nghĩa mà chưa làm tăng năng lực thực chất của doanh nghiệp Việt Nam.

Mặt khác, khi thiết kế các tiêu chí liên quan đến tỷ lệ doanh nghiệp trong nước và giá trị sản xuất trong nước cũng cần bảo đảm phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam, tránh biến chính sách hỗ trợ thành yêu cầu bắt buộc về sử dụng hàng hóa trong nước trái với điều ước quốc tế có liên quan.

Vì vậy, đại biểu nghị bổ sung vào khoản 8 Điều 17 nguyên tắc: việc xác định mức hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng phải căn cứ vào kết quả nâng cao năng lực thực tế, có thể kiểm chứng của doanh nghiệp trong nước, không chỉ dựa vào số lượng hoặc tỷ lệ doanh nghiệp tham gia; đồng thời phải phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. "Mục tiêu cuối cùng của chính sách không phải là có thêm bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam trong danh sách nhà cung ứng, mà là có bao nhiêu doanh nghiệp thực sự nâng cao được năng lực công nghệ, năng lực sản xuất và vị trí trong chuỗi giá trị", đại biểu nhấn mạnh.

Thu hút đầu tư để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số

Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Phát biểu tại tổ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng, ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Trong bối cảnh quốc tế và trong nước thay đổi nhanh chóng, Việt Nam phải đẩy mạnh thu hút đầu tư để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Theo kế hoạch tài chính 5 năm, tổng vốn đầu tư toàn xã hội phải đạt 40% GDP, đồng thời giảm hệ số ICOR từ 6,4 xuống còn 4,5 - 4,8, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến tăng 2,67 lần so với giai đoạn trước. Riêng năm 2026, mục tiêu giải ngân vốn FDI tối thiểu 30 tỷ USD, trong khi 9 tháng mới đạt 21 tỷ USD.

Bộ trưởng khẳng định, FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930 tỷ USD; năm nay phấn đấu đạt 1.200 tỷ USD, trong đó khu vực FDI đóng góp khoảng 82%. Tuy nhiên, khả năng hấp thụ và làm chủ công nghệ của Việt Nam còn hạn chế. Trong khi đó, cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, đặc biệt từ Ấn Độ và các nước Đông Nam Á.

Bộ trưởng cho biết, đến tháng 8/2026, Việt Nam có 47.796 dự án FDI còn hoạt động, với tổng vốn đăng ký 561,6 tỷ USD. Nêu rõ chính sách thu hút phải gắn với lợi ích lâu dài của nền kinh tế, Bộ trưởng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Đầu tư cần hướng tới nâng cao chất lượng FDI, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, phát triển công nghệ cao, tăng cường nghiên cứu khoa học và liên kết với các cơ sở đào tạo, nghiên cứu trong nước.