Tàu hàng bắt đầu rời Vịnh Ba Tư qua Eo biển Hormuz bất chấp căng thẳng

Tàu thương mại neo đậu ngoài khơi bờ biển thành phố Dubai, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất, khi hệ thống hàng hải bị gián đoạn tại eo biển Hormuz, ngày 2/3/2026. Ảnh: AA/TTXVN

Dữ liệu theo dõi cho thấy trong khoảng thời gian từ 00h đến 20h theo giờ Moskva (tức 16h đến 24h giờ Việt Nam ngày 10/3), ít nhất ba tàu chở dầu và tàu chở hàng rời mang cờ của Quần đảo Marshall, Trung Quốc và Madagascar đã vượt qua Eo biển Hormuz để đến Vịnh Oman. Trong khi đó, chưa ghi nhận tàu nào di chuyển theo chiều ngược lại vào Vịnh Ba Tư trong cùng khoảng thời gian.

Theo dữ liệu định vị hàng hải, hiện có khoảng 100 tàu chở hàng đang neo đậu gần cảng Sohar của Oman, chờ diễn biến mới của tình hình an ninh trước khi quyết định tiếp tục hành trình.

Trước đó, kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6/3 công bố kế hoạch nhằm bảo đảm an toàn cho tàu thương mại đi qua Eo biển Hormuz, mới chỉ có hai tàu không liên quan đến Iran hoặc Nga chấp nhận thực hiện hành trình qua tuyến hàng hải chiến lược này.

Theo báo The Guardian (Anh), một trong hai tàu đã tắt thiết bị phát tín hiệu định vị khi đi qua khu vực để tránh bị phát hiện. Trong khi đó, tàu còn lại phát tín hiệu cho biết con tàu thuộc sở hữu Trung Quốc và toàn bộ thủy thủ đoàn là người Trung Quốc.

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là một trong những điểm nghẽn chiến lược quan trọng nhất của vận tải hàng hải toàn cầu. Bình thường, mỗi ngày có khoảng 100 tàu chở dầu và tàu hàng ra vào Vịnh Ba Tư thông qua tuyến đường biển này.

Tuy nhiên, căng thẳng gia tăng tại khu vực đã khiến hoạt động hàng hải bị gián đoạn. Theo các nguồn tin quốc tế, để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, Tehran đã tiến hành các biện pháp kiểm soát Eo biển Hormuz và tấn công ít nhất 10 tàu tìm cách đi qua khu vực này trong những ngày đầu của cuộc khủng hoảng.

Trong nỗ lực khôi phục hoạt động vận tải, ngày 6/3, Tổng thống Donald Trump công bố kế hoạch bảo hiểm trị giá 20 tỷ USD nhằm tái bảo đảm rủi ro cho các tàu thương mại đi qua Eo biển Hormuz. Ông cho biết chương trình này có hiệu lực ngay lập tức và kêu gọi các chủ tàu “thể hiện sự can đảm” bằng cách tiếp tục vận chuyển hàng hóa qua khu vực.

Bất chấp rủi ro an ninh, một số tàu chở dầu và tàu chở hàng rời đã tìm cách vượt qua eo biển này bằng nhiều biện pháp khác nhau nhằm giảm thiểu nguy cơ bị phát hiện hoặc tấn công.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích vận tải biển Kpler, tàu chở dầu Shenlong do Trung Quốc sản xuất, được công ty Dynacom Tankers Management của Hy Lạp vận hành và treo cờ Liberia, đã rời Vịnh Ba Tư qua Eo biển Hormuz vào ngày 6/3. Con tàu đã tắt thiết bị phát tín hiệu khi tiếp cận Eo biển Hormuz và chỉ phát tín hiệu trở lại vào ngày 9/3 khi đang di chuyển gần bờ biển Ấn Độ trên hành trình đến thành phố Mumbai.

Một tàu khác mang tên Sino Ocean, tàu chở hàng rời treo cờ Liberia, đã phát tín hiệu nhận dạng “CHỦ SỞ HỮU TRUNG QUỐC_TOÀN BỘ THỦY THỦ ĐOÀN” khi đi qua Eo biển Hormuz sau khi nhận hàng tại cảng Mina Saqr thuộc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất ngày 8/3.

Ngoài các tàu nói trên, chỉ có tám tàu khác được ghi nhận đi vào hoặc rời Vịnh Ba Tư qua Eo biển Hormuz trong dịp cuối tuần. Theo các nguồn tin hàng hải, toàn bộ các tàu này được cho là có liên hệ với Iran hoặc Nga.

Danh sách này bao gồm tàu chở dầu Dalia treo cờ Iran và tàu chở dầu/hóa chất Parimal - con tàu mà chính quyền Mỹ cho rằng đã tham gia vận chuyển dầu của Iran.

Ngày 9/3, tàu chở dầu Cume, cũng nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ vì vận chuyển dầu thô Iran, đã rời Vịnh Ba Tư qua Eo biển Hormuz.

Ngoài ra, hai tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) gồm Danuta I, được Mỹ xác định là một phần của “hạm đội bóng tối” Iran và HH Glory, bị Washington trừng phạt vì hỗ trợ ngành năng lượng Nga, cũng được ghi nhận đã đi qua tuyến đường này.

Ba tàu chở hàng rời khác cũng được cho là đã vượt Eo biển Hormuz, trong đó một tàu treo cờ Iran và hai tàu khởi hành từ một cảng của Iran.

Các chuyên gia nhận định có thể còn nhiều tàu khác đã di chuyển qua khu vực nhưng không bị phát hiện do tắt thiết bị phát tín hiệu hoặc áp dụng các biện pháp che giấu hành trình. Tuy vậy, hoạt động vận tải “nhỏ giọt” hiện nay phản ánh mức độ rủi ro cao của tuyến đường biển này.

Trước khi xung đột leo thang, khoảng 20% lượng dầu mỏ tiêu thụ trên toàn cầu và gần 1/5 lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày, khiến khu vực này trở thành mắt xích then chốt của thị trường năng lượng quốc tế.

Căng thẳng tại khu vực đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Ngày 9/3, giá dầu thô thế giới đã tăng vọt lên 119 USD/thùng - mức cao nhất kể từ năm 2022 trước khi giảm xuống dưới 90 USD/thùng sau khi Tổng thống Donald Trump cho rằng cuộc xung đột với Iran có thể kết thúc “rất sớm”.

Bên cạnh kế hoạch bảo hiểm vận tải, nhà lãnh đạo Mỹ cũng đề xuất khả năng sử dụng lực lượng hải quân hộ tống các tàu chở dầu đi qua Vịnh Ba Tư nhằm bảo đảm an toàn. Tuy nhiên, một số công ty bảo hiểm cảnh báo rằng việc hộ tống quân sự có thể khiến các tàu thương mại trở thành mục tiêu dễ bị tấn công hơn.

Ông Matthew Wright, nhà phân tích vận tải cấp cao của Kpler, cho rằng chi phí bảo hiểm không phải là trở ngại lớn nhất đối với hoạt động vận tải hiện nay. Theo ông, mức giá cước vận chuyển cao cho phép các công ty vận tải bù đắp chi phí bảo hiểm, song mối lo lớn nhất vẫn là nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa hoặc thiết bị bay không người lái.

Ông Wright nhận định chừng nào môi trường an ninh chưa được cải thiện đáng kể thì lưu lượng hàng hóa qua Eo biển Hormuz vẫn có thể bị hạn chế nghiêm trọng.

Nhà phân tích này cũng cho rằng Iran vẫn duy trì khả năng tấn công tương đối toàn diện đối với các mục tiêu hàng hải nếu nước này quyết định hành động.

Theo ông Wright, một giải pháp ngoại giao có thể giúp khôi phục dòng chảy hàng hóa qua Eo biển Hormuz trong vòng một đến ba tuần tới. Ông cho rằng các nền kinh tế châu Á có nguy cơ chịu tác động lớn từ sự gián đoạn vận tải năng lượng, do đó Trung Quốc có thể đóng vai trò quan trọng trong các nỗ lực trung gian hòa giải.

Trong khi đó, nếu tình hình không sớm được giải quyết bằng biện pháp ngoại giao, thị trường có thể phải chờ đợi hơn một tháng để chứng kiến sự suy giảm năng lực quân sự của Iran trước khi lưu thông hàng hải được khôi phục.

Các nguồn tin tình báo Mỹ cho biết Iran đã bắt đầu rải thủy lôi tại Eo biển Hormuz từ ngày 10/3, sau khi xuất hiện thông tin cho rằng Hải quân Mỹ có thể triển khai nhiệm vụ hộ tống các tàu chở dầu qua tuyến đường biển này.

Cùng ngày, quân đội Anh thông báo một tàu chở hàng đã bốc cháy tại Eo biển Hormuz sau khi bị trúng một vật thể phóng chưa xác định. Hiện chưa rõ con tàu này có đang cố gắng đi qua Eo biển Hormuz bất chấp các cảnh báo an ninh từ phía Iran hay không.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc