Thể chế vượt trội - 'chìa khóa' để Thủ đô Hà Nội bứt phá

Cùng với đó, Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp thứ nhất vào tháng 4-2026 đang mở ra kỳ vọng về một khuôn khổ pháp lý mới, giúp Hà Nội chủ động hơn, linh hoạt, phát triển nhanh hơn trong giai đoạn tới.

Các đại biểu tham dự phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 18-3 thảo luận về Luật Thủ đô (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn

Mở rộng không gian thể chế, khơi thông nguồn lực phát triển

Trong dòng chảy phát triển của Thủ đô hơn một thập niên qua, Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về kinh tế - xã hội, hạ tầng đô thị, văn hóa và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy không ít “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách đang kìm hãm tốc độ phát triển, nhất là trong các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư công, quản lý đất đai và tổ chức bộ máy.

Vì vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW với yêu cầu “xác lập thể chế đặc thù, vượt trội; phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện” được xem là bước ngoặt về tư duy phát triển. Điểm cốt lõi của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc trao thêm quyền cho Thủ đô, mà là thiết lập một cơ chế vận hành mới, trong đó Hà Nội có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định các vấn đề phát triển.

Luật Thủ đô (sửa đổi) với nhiều quy định mới về chính sách, cơ chế đặc thù sẽ giúp Hà Nội ngày càng phát triển theo hướng văn minh, hiện đại. Ảnh: Nguyễn Quang

Chia sẻ về tính cấp thiết của Nghị quyết số 02-NQ/TW, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, đây không đơn thuần là một sự điều chỉnh kỹ thuật về văn bản, mà là một bước cập nhật tư duy chiến lược đối với Hà Nội trong bối cảnh đất nước đã bước sang một giai đoạn phát triển mới.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, điểm mới nổi bật nhất của Nghị quyết số 02-NQ/TW là Hà Nội không còn được định vị chỉ như một đô thị trung tâm, mà là một cực tăng trưởng, một hạt nhân lan tỏa, một nơi “dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới” cho vùng và cho cả nước.

“Đây là một chuyển biến rất quan trọng trong tư duy chiến lược. Nghị quyết không dừng ở mục tiêu xây dựng một thành phố hiện đại, mà đặt ra tầm nhìn đến 2035-2045, hướng tới 2054-2065, với khát vọng đưa Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của châu Á - Thái Bình Dương và xa hơn là một thành phố toàn cầu có chất lượng sống và hạnh phúc cao. Đó là một tầm nhìn rất rộng, rất dài và rất mới”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Trên cơ sở đánh giá tình hình thực tiễn tại Thủ đô Hà Nội những năm qua, Nghị quyết đề ra 5 quan điểm phát triển của Thủ đô thời gian tới. Trong đó, Nghị quyết xác lập thể chế đặc thù, vượt trội; phân cấp; phân quyền triệt để, toàn diện gắn với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện đối với các vấn đề phát triển của Thủ đô.

Nghị quyết đề ra 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp chủ yếu, đặc biệt là xây dựng thể chế đột phá phát triển Thủ đô. Đó là hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm vượt trội, ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề của Hà Nội, của vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng Trung du và miền núi phía Bắc và những vấn đề mang tầm quốc gia, quốc tế.

Nghị quyết nhấn mạnh việc phân cấp, phân quyền triệt để cho thành phố trong các lĩnh vực (trừ các nội dung về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo); tăng thẩm quyền của chủ tịch ủy ban nhân dân các cấp. Đồng thời, cho phép thành phố được ban hành văn bản để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Cùng với đó là mở rộng quyền tự chủ, tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong tổ chức bộ máy, quản trị hành chính, thành phố được quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố, chế độ công vụ, công chức, viên chức, thu nhập, tiền thưởng, bảo đảm tăng cường phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực hiệu quả trong tổ chức thực hiện…

Khuôn khổ pháp lý cho những bước đi nhanh hơn

Các đồng chí lãnh đạo thành phố Hà Nội tham dự phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận về Luật Thủ đô (Sửa đổi). Ảnh: quochoi

Cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 02-NQ/TW, Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp thứ nhất vào tháng 4 tới đây đang được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá về thể chế cho Hà Nội.

Trình bày Tờ trình tóm tắt Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) trong phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 18-3, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, mục tiêu của dự án Luật là hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn cho Thủ đô. Đồng thời, “trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền toàn diện cho chính quyền Thủ đô gắn với trách nhiệm kiểm tra, giám sát”.

Vì thế, dự thảo Luật dự kiến giao 180 thẩm quyền cho chính quyền thành phố Hà Nội, trong đó có 84 thẩm quyền mới. Về nguồn lực thực hiện, dự thảo Luật quy định các cơ chế bảo đảm tài chính như tăng cường ngân sách, huy động nguồn lực xã hội hóa, vốn ODA, phát hành trái phiếu, đồng thời chú trọng phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu triển khai.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: quochoi.vn

Trong khi đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng cho rằng, việc sửa đổi Luật Thủ đô là cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô. Qua đó, đưa pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi bày tỏ sự thống nhất cao với cách tiếp cận đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi). Việc trao quyền mạnh mẽ sẽ tạo ra “không gian thẩm quyền” đủ rộng, giúp Thủ đô chủ động phát triển và đóng góp nhiều hơn cho cả nước.

“Tư tưởng cốt lõi khi trình Quốc hội là xây dựng các cơ chế đặc thù và thiết kế pháp lý vượt trội, qua đó tạo điều kiện để Hà Nội phát triển nhanh hơn, hiệu quả hơn. Các chính sách ưu đãi cần hướng tới mục tiêu tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn, “làm cho chiếc bánh lớn hơn”, thay vì chỉ tập trung vào phân bổ lại nguồn lực”, ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Kỳ vọng về một Thủ đô năng động, trách nhiệm và bứt phá

Sự ra đời của Nghị quyết số 02-NQ/TW cùng với việc hoàn thiện Luật Thủ đô (sửa đổi) đang góp phần tạo nên một “cặp trụ cột” quan trọng cho quá trình phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới. Một bên là định hướng chiến lược, một bên là công cụ pháp lý, cùng hướng tới mục tiêu chung xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho rằng, việc Bộ Chính trị sửa đổi Nghị quyết số 15-NQ/TW để ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW sẽ là định hướng chính trị đặc biệt quan trọng cho sự phát triển của Thủ đô trong những năm tới.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng phát biểu tại phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Cùng với đó, thành phố đang tập trung xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, định hướng chiến lược đưa Hà Nội trở thành trung tâm lớn không chỉ của cả nước mà còn của khu vực và thế giới, đặc biệt với vai trò Thủ đô của một đất nước xã hội chủ nghĩa phát triển. Để có cơ sở pháp lý thúc đẩy thực hiện quy hoạch này, Quốc hội đồng ý chủ trương xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) và trình Quốc hội thông qua vào kỳ họp tháng 4 tới.

Về phân cấp, phân quyền, thành phố mong muốn Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội thống nhất chủ trương phân quyền mạnh mẽ hơn cho Hà Nội, đặc biệt trong việc chủ động ban hành các văn bản, quy định mới để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp Trung ương chưa kịp ban hành quy định cụ thể.

"Với vai trò là Thủ đô, là địa phương được giao nhiệm vụ dẫn dắt các địa phương khác trong cả nước, Hà Nội cần có điều kiện để chủ động thử nghiệm, xây dựng và triển khai các chính sách mới, từ đó tổng kết thực tiễn để nhân rộng trên phạm vi toàn quốc. Hà Nội không chỉ là cơ quan thực thi chính sách mới mà còn có thể góp phần hỗ trợ Trung ương trong việc thiết kế chính sách”, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng nhấn mạnh.

Thực tiễn cho thấy, thành phố Hà Nội có đầy đủ tiềm năng và lợi thế để trở thành đầu tàu phát triển của cả nước, nhưng để hiện thực hóa điều đó, cần một cơ chế đủ linh hoạt và hiệu quả. Việc trao quyền mạnh hơn cho thành phố không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là bước đi phù hợp với xu thế quản trị hiện đại. Đi cùng với quyền lực là trách nhiệm và “phân quyền không có nghĩa là buông lỏng quản lý”. Ngược lại, yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm giải trình sẽ cao hơn rất nhiều.

Nghị quyết số 02-NQ/TW và Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ là những văn bản chính sách, mà còn là lời khẳng định quyết tâm của Trung ương trong việc tạo điều kiện tốt nhất để Hà Nội phát triển xứng tầm với vị thế Thủ đô của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ.

Một Thủ đô năng động hơn, chủ động hơn, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm - đó chính là kỳ vọng mà những cơ chế mới đang hướng tới. Khi được cả hệ thống chính trị quyết liệt, chủ động triển khai hiệu quả, đây sẽ là nền tảng quan trọng để Hà Nội bứt phá, trở thành một trong những đô thị hàng đầu khu vực trong tương lai không xa.

Đình Hiệp